Allahu i Madhėrishėm pėr veten thotė: " Ėshtė i gjithėdijshmi i tė fshehtės e i tė dukshmes, ėshtė ngadhėnjyesi, i urti" (Et-Tegabun, 18)
Pra, Allahu i Madhėrishėm me emrin "el-Alim" pėrshkruhet si AI i cili njeh ēdo situatė nė mėnyrė absolute. Nė Kur'an emri i Allahut "el-Alim" pėrmendet 158 herė. Nė kaptinėn el-Fatir, Allahu i Madhėrishėm urdhėron dhe thotė: "Nuk ka dyshim, All-llahu e di tė fshehtėn e qiejve e tė tokės dhe Ai ėshtė qė e di se ēka mbajnė gjoksat " (Fatir, 38).
Pra, Allahu i Madhėrishėm me dituri arrin tek ēdo send. Atij nuk i fshihet as mė i vogli send, e dukshme dhe e padukshme, e madhe apo e vogėl, Atij i ėshtė e njohur nė detale.
Nė Kur'anin fisnik Allahu quhet I Ditur (el-Alim), Ai i cili di ēdo gjė, I Ditur Absolut (al-Al-Lam). Tė tre emrat dhe cilėsitė e tė mėsuarit (el-Mual-lim) flasin qė vetėm Allahu i Madhėrishėm di ēdo send, si nė vendosjen e krijimit tė njė sendi, pėrmes vetė krijimit tė atij sendi, ekzistencės sė tij nė kėtė botė me tė gjithė detalet lidhur me tė, deri te fati pėrfundimtar i kėsaj krijese nė botėn tjetėr.
Njeriu i ditur (alim) i cili posedon dituri mund tė dijė shumė gjėra, por mbi tė dhe mbi gjithė njerėzit ėshtė gjithmonė Ai i cili i di tė gjitha (el-Alim). Kėshtu Kur'ani thotė: "...e mbi secilin tė dijshėm ka edhe mė tė dijshėm" (Jusuf, 76).
Dituria e vėrtetė vjen vetėm prej Allahut tė Madhėrishėm. Ai ėshtė mėsues, siē e pėrshkruan Kur'ani fisnik: " E Ai (Zoti) ia mėsoi Ademit tė gjithė emrat (e sendeve) ..." (El-Bekare, 31). "Rrahmani - (Mėshiruesi - Zoti ynė), Ai ia mėsoi Kur'anin. E krijoi njeriun. Ia mėsoi atij tė folurit (tė shprehurit, tė shqiptuarit). (Er-Rrahman, 1-4). "Ai qė e mėsoi (njeriun) tė shkruajė me pendė. Ia mėsoi njeriut atė qė nuk e dinte" (El-Alak, 4-5).
Siē pėrmend njė dijetar, sa do gjatė qė jetojmė nė shtėpitė tona, shpeshherė nuk e dimė se ē'kemi nė bodrum, nė tavan, nėn krevat, sepse dituria jonė ka dy mungesa.
E para - dituria jonė ėshtė e pjesėrishme, jo komplete.
E dyta - dituria jonė ėshtė e derivuar nga e krijuara.
Imam Gazaliu pėrmend edhe shkakun e tretė, shumė tė rėndėsishėm tė mungesės sė diturisė sonė, e ky ėshtė, se dituria jonė ėshtė relative, gjegjėsisht, shpeshherė nuk jemi tė sigurt se a kemi njohur esencėn e asaj gjėje, apo vetėm njė manifestim tė saj. Prandaj, dituria e Allahut ėshtė universale, komplete, sepse Ai njeh ēdo gjė nė detale. Ai di ēdo gjė, krijon dhe di ēka krijon, ēfarė ka krijuar dhe ēfarė do tė krijoj.
Fuqia e besimit tė njeriut (iman) dhe bindja e tij (jekin) varet nga dituria e Allahut, andaj ėshtė e pjesėrishme. Ai i cili tėrėsisht i pėrkushtohet Allahut tė Madhėrishėm, tėrė jetėn dhe qenien e tij ia pėrkushton Atij, Allahu i Madhėrishėm do ta mėsoj. Kjo dituri quhet njohuri e vėrtetė (irfan), ndėrsa personi i tillė quhet (Arif).
Ai i cili ėshtė dijetar i sinqertė nuk ngutet gjatė sjelljeve tė vendimeve, ėshtė i qetė dhe ka kujdes qė gjatė vendosjes pėr njė gjė mos tė ndikoj tek ai epshi i ulėt (egoja impulsive).
Transmetohet qė kur Allahu i Madhėrishėm e dėrgoi Xhibrilin a.s. ti ndihmoj Ibrahimit a.s. nė zjarrin qė ishte hedhur, dhe kur Xhibril Emini e pyeti a ke ndonjė nevojė, Ibrahimi a.s. u pėrgjigj: "Nga ti nuk kam nevojė". Atėherė Xhibrili a.s. i tha: "Atėherė kėrko nga Allahu i Madhėrishėm". Ibrahimi a.s. u pėrgjigj: "Mė mjafton tė kėrkoj se Ai e di sėmundjen time"
Imam Kushejriu shėnon qė dikush e pyeti njė arif: "A duhet robi ta kėrkoj nafakėn e tij?" Arifi u pėrgjigj: "Nėse e di ku e ka nafakėn le ta kėrkoj". Ai pėrsėri e pyeti: "Por, a duhet robi tė kėrkoj nga Allahu nafakėn e tij?" Arifi iu pėrgjigj: "Nėse di qė ka nafakė pėr tė le tė kėrkoj".
Ai i cili i ėshtė ekspozuar veprimit tė kėtij Emri tė bukur tė Zotit, nuk kėrkon asgjė nga krijesat tjera. Kėshtu imam Kushejriu shėnon qė njė njeri shkoi tek njė i njohur i tij duke iu ankuar se ėshtė i uritur. Kur u largua nga ai, nė rrugė gjeti njė dinar, kur e mori a pa se nė tė shkruante: "Allahu i Madhėrishėm di pėr urinė tėnde, ndėrsa ti kėrkon prej tjetėr kujt".
Ebu Sejjid el-Hurr-rraz tregon: "Duke u larguar nga nga shkretėtira, isha tejet i uritur. Erdha nė Kufe, ku kisha njė mik tė mirė me emrin el-Xherari, dhe vendosa tė shkoj tek ai pėr tė ngrėnė diē. Erdha te shtėpia e tij, por ai nuk ishte aty. Andaj vendosa tė shkoj nė xhaminė e afėrt, pėr tė pritur derisa ai tė kthehet. Hyra nė xhami dhe thash: "Nė emrin e Allahut, Mėshiruesit, Mėshirėbėrėsit. Falėnderimi ēoftė mbi Zotin e botėve, dhe shpėtimi ēoftė mbi ne dhe mbi robėrit tė cilėt mbėshtetėn tek Ai. U ula duke pritur qė Xherariu tė kthehet. Atėherė hyri njė person duke bėrtitur me zė tė lartė: "Falėnderimi ēoftė mbi Zotin e botėve, ēoftė i lavdėruar Ai i cili e zbrazi tokėn nga ata qė mbėshteten tek Ai, dhe ēoftė shpėtimi mbi ne dhe mbi tė gjithė gėnjeshtarėt. Ebu Sejjid, pėrse e pėrmend mbėshtetjen (tevekkul), tevekkuli ėshtė nė shkretėtira dhe bregore pa ujė, e jo nė ulje nė rogozė duke pritur Xherariun". U ktheva, por nuk e pash askėnd". Thotė Ebu Sejjidi.
Doktor Abdul Halim Mahmud thotė: "Kush e lexon shpeshherė kėtė Emėr tė bukur tė Zotit, Allahu i Madhėrishėm do t'ia hapur dyert e diturisė dhe njohurisė (ilm dhe ma'rifet). Thuhet se kush pėrkushtohet nė leximin e Emrit ja-Al-lamel gujub ( O Njohės Absolut i fshehtėsive) dhe e pėrfshin kjo gjendje (hal), shpirti i tij do tė ngritėt nė sferat e larta. Ndėrsa kush rregullisht lexon Emrin ja-Alimul gajbi vesh-shehadeh (O Njohės i tė fshehtės dhe tė dukshmes) pas ēdo namazi njėqind herė, do tė bėhet pronar i zbulimeve tė fshehta (do tė pėrjetoj zbulime).
Allahu i dashur e di mė sė miri!
Pėrgatiti: Dr. Ali Iljazi
31.07.2007.islamgjakova.ne
