Gjakova shtrihet në mes të kodrës së Çabratit në perendim, përroit Llukac në lindje dhe lumit Erenik në jug dhe jug - perëndim. Përroi Krena e përshkon përmes, tërë qytetin.

Në bazë të defterit të vitit 1571, Gjakova është ende fshat. Por, të cekim se, edhe më parë si edhe para rënies nën sundimin osman, Gjakova e kishte statusin e fshatit, ishte qendër pazari. Gjakova, kështu qëndroi me një status të këtillë gjerë më 1582. dhjetë vjet pas, prej 68 familjesh sa kishte atëherë.

Gjakova si fshat i reduktuar me qendër të vogël kryente funksionin e tregut lokal. Ky treg lokal është një specifikë për Gjakovën si dhe qytetet shqiptare gjatë shekullit XV, deri në fillim të atij XVI.

Në këtë kohë, në fund të shekullit XVI, konkretisht në vitin 1594 - 95, Hadum Sylejman Efendiu - Hadum Aga e ndërtoi xhaminë, e cila po ashtu edhe mban emrin e këtij ndërtuesi. Ky objekt, sipas traditës, u ndërtua në fushën e Jak Vulës, me ç'rast bëhet emërtimi i qytetit Jakovë.

Xhamia e Hadumit si dhe tregu, në shekujt e mëvonshëm, XVII, XVIII, XIX luajtën rol të rëndësishëm me karakterin urbanistik të qytetit, Çarshisë së Madhe të Gjakovës, e me të lidhet ndërtimi i këtij kompleksi urbano - arkitektonik. Pra, koha e ndërtimit të kompleksit në fjalë lidhet me paraqitjen e zejtarëve dhe të përpunimit të prodhimtarisë së zejtarëve, që zunë të vendosen rreth mureve të xhamisë së Hadumit. Me këtë lidhet edhe rritja e banorëve të Gjakovës, e cila numerikisht fillon të shtohet qysh nga shekulli XVII. Gjakova, prej një fshati në gjysmën e dytë të shekullit XVII u zhvillua në qytet, ku lulëzonte zejtaria, ekonomia. Kjo qe pasojë e mërgimit të popullsisë së adhur nga fshati. Këta të ardhur kishin për qëllim të largohen nga fshati dhe t'i ikin shfrytëzimit feudal, me ç'rast zunë të merren me zejtari. Kjo gjë ishte karakteristike për tërë qytetet shqiptare të asaj kohe. Mirëpo, ekonomia si dhe numerikisht Gjakova, filloi të bjerë në fillim të këtij shekulli, pra të shekullit XVII, meqë përjeton një rënie të madhe sikurse edhe qytet të tjera të Kosovës.

Xhamia e Hadumit, vepër e rëndësishme e arkitekturës osmane, u sendërtua me qëllim të përhapjes së fesë Islame në këtë vend. Kjo gjë qe intenzive veçanarisht në qytete e që kishte për qëllim islamizimin (me qëllim të përhapjes së mesazhit Islam) e qytetarëve.

Përveç xhamisë së Hadumit, në shekullin XVII, kur tanimë kishte marrur fizionominë e një qyteti, u ndërtuan edhe objekte të reja të kultit-sakral si dhe ato profane. Për këto ndërtime si dhe qytetin e Gjakovës, mjaft mirë flet edhe udhëpërshkruesi turk Evlija Qelebi, i cili kaloi këndej pari në shekullin e cekur (më 1663). Qelebiu, pos tjerash, në një mënyrë na paraqet një gjendje statistikore të objekteve sakrale dhe profane të Gjakovës. Sipas tij në këtë periudhë Gjakova ka pasur 2000 shtëpi, disa mesxhide dhe dy xhamia monumentale, hane të mbuluara me plumb, hamamin e bukur dhe 300 dyqane.

Të gjitha këto dëshmojnë për një rritje dhe zhvillim të zejtarisë, të tregtisë si dhe të numrit të banorëve, të cilët u morën me këtë punë. Pra, lirisht mund të nxjerim përfundimin se Gjakova, në shekullin XVII formohet si qytet me plotkuptimin e fjalës.

Gjakova sot ka 586 km2 te cilën e përbëjnë qyteti dhe 84 fshatra.

islamgjakova.net