Shkruan: Hamdi NUHIJU

Jeta ekonomike e njeriut në botë është e pasuruar me shume ide, sfida, mendime dhe kahje që po ngjyrosin çdo skaj të rruzullit tokësor. Njiherit, ekzistojnë disa teori që po infiltrojnë njeriun brenda suazave të qenies ekonomike ose homo ekonomikus vetëm e vetëm që boten t'ia përshtatin ideve te tyre.
Realiteti që po frymojmë dita-ditës po nxihet dhe po imponon një mendim pak më të butë dhe të qete rreth definimit të problemeve ekonomike nga këndi islam. Lindën shume probleme dhe teori pa zgjidhje, ose thënë shkurt utopi që ende po mbajnë botën pezull.

Gjithçka në këtë sistem ekonomik, ose më mirë thënë ne gërshetimin e sistemeve ekonomike nuk është në bardh e zi, por ka edhe një mes i cili është për t'u lavdëruar. Por, i mungon një qasje serioze drejte rritjes dhe përpunimit të atyre instrumenteve të dobishme në shoqëri. Njëkohësisht duhet të shikohen edhe anët negative ose të dëmshme të atyre instrumenteve, pasojat e tyre, dhe zgjidhjet e atyre pasojave me kosto sa më të ulet.
Si epiqendër e ekonomisë gjendet njeriu dhe nevoja e tij për të konsumuar. Disa teoricienë japonez shkojnë aq larg me këtë supozim saqë krijesën e quajtur njeri e bëjnë "Zoti ynë është klienti", ndërsa disa tjerë ia ndërrojnë formën këtij termi duke e zëvendësuar me një term pak më të butë, se "klienti është mbret në tregti".
Janë formuar dhe krijuar shume rrugë të përfitimit material, janë ndërruar trajtat e mendimeve ideologjike dhe janë formësuar shumë teori të ngjashme rreth këtij aspekti. Njëra prej rrugëve drejte përfitimit material është edhe trupi i zhveshur i femrës. Edhe pse nëpër shumë institute dhe institucione mësohet etika profesionale e punës ekonomike, si lëndë, prapë se prapë, nuk respektohet gjinia e kundërt, duke u servuar para konsumatoreve si një thithëse e pasurisë.

Në ekonomia monetare me rrugën e saj grandioze, kamata ka arritur përmasa që njerëzit të habiten me kohëgjatësinë e saj dhe segmentimin e saj në të gjitha sferat e ekonomisë.

Efekti i bilanceve tregtare ndërmjet shtetesh është mbushur dhe stërzmadhuar me mito dhe korrupsion. Në çdo doganë ekziston slogani i artë mito dhe korrupsioni. Këtu paraja është gjithçka dhe nuk është mbret, por vetëm Zot, dhe vetëm Zot. Disa shtete sunduese mundohen që të instalojnë forcën e tyre përmes politikave të jashtme tregtare brenda shtetit "partner" që asnjëherë këto partnerë nuk janë të barabartë në çdo lidhje të çdo marrëveshjeje.

Gjitha këto sfida dhe të tjera, që në shikim të parë nuk kanë zgjidhje pasi që insistohen nga vet formuesit e tyre dhe implementuesit e tyre, në fakt kanë një zgjidhje të vetme e ajo zgjidhje është Islami. All-llahu xh.sh. i ofroi njeriut zgjidhje primare dhe të qetë e stabilizuese për çdo kohe dhe në çdo segment të jetës së tij. Ai zbriti Kur'anin Famëlartë, Muhammedit a.s. qe është udhëzim dhe ndriçim për njerëzit.

Principet islame që janë të shumëllojta mund të ndikojnë qe botes t'ia ndryshojnë ngjyrën e injorancës drejtë dritës së vërtetë. Ato principe, janë të shumta, por ne do të cekim vetëm disa sa për të ilustruar idenë tonë rreth këtij punimi.

1. Principi i punës-Është pyetur i Dërguari i All-llahut, sal-lallahu alejhi ve sel-lem: "Cili është fitimi më i mire? dhe është përgjigjur: "Njeriu të ushqehet dhe të furnizohet nga puna e duarve të tij dhe çdo shitje e kryer pa ndonjë mëkat".[1]. Puna ne Islam ka rëndësinë e vet, dhe nëse çdo njeri do t'i përmbahej këtij principi përgjithmonë varfërisë do t'i thuhej lamtumire. Ky hadith i Pejgamberit a.s. në mënyre koncize thërret në ngritjen e vetëdijes shoqërore tek muslimanet rreth këtij instrumenti kaq të lartë shoqëror. Pasi që në Islam çdo gjë që bëhet në emër dhe për hir të All-llahut llogaritet adhurim, edhe puna hynë në grupin e adhurimeve islame siç janë adhurimet tjera. Ne nuk themi se puna hynë në këtë gradë të vlerave në islam apo në atë gradë. Në këtë rast u munduam të argumentojmë vetëm vlerën dhe rëndësinë e saj si princip islam në ekonomi.

2. Principi i Kohës- Thotë All-llahu i Madhërishëm në Kur'an: "Pasha kohën! Nuk ka dyshim njeriu është në një humbje të sigurt. Me përjashtim të atyre që besuan, që bënë vepra të mira, që porositën njëri-tjetrin t'i përmbahen të vërtetës dhe që këshilluan njëri-tjetrin të jenë të durueshëm."[2]. Ky princip në ekonomi ka rëndësinë e vet. Lidhet shumë me ekonominë, produktivitetin dhe rentabilitetin. Nëse për një prodhim të caktuar shfrytëzojmë kohë më pak se herat tjera duke iu falënderuar zbulimeve tona tekniko teknologjike atëherë kemi zbatuar këtë urdhër kur'anor. Flas në aspektin ekonomik, se kjo sure nuk i drejtohet vetëm këtij grupi njerëzish. Islami si sistem jete ka të instaluar këtë princip për shkak të rëndësisë së madhe të saj.
3. Principi i Ndihmës- Thotë All-llahu i Madhëruar ne Kur'anin Famëmadh: "Ndihmohuni mes vete me të mira dhe në punë të mbara, e mos u ndihmoni në mëkatim e armiqësi. Kini dro dënimit të All-llahut, se me të vërtetë All-llahu është ndëshkues i forte."[3]. Asnjë shoqëri nuk mund të ekzistojë pa ndihmën reciproke në mes veti. Kjo është ajo që disa filozof e quajnë: "pajtim gjithëkombëtar". Njeriu vetë, as nevojat e tij personale nuk mund t'i kryej. Jeta e tij varet prej marrëdhënieve me të tjerët. Ndihma shoqërore është domosdoshmëri, ndërsa në Islam, është prej vlerave më të larta.[4]

4. Principi i Drejtësisë - Thotë All-llahu i Madhërishëm ne Kur'anin Famëmadh: "O ju që keni besuar, vazhdimisht të jeni dëshmues të drejtë për hir të All-llahut edhe nëse është kundër (interesit) vetvetes suaj, kundër prindërve ose të afërmve, le të jete ai (për të cilin dëshmohet) pasanik ose varfanjak, pasi All-llahu di më mirë për ta. Mos ndiqni pra emocionin e t'i shmangeni drejtësisë. Nëse shtrembëroni ose tërhiqeni, All-llahu hollësisht di çka punoni."[5]. Në çdo segment të ekonomisë nevojitet ky princip. Nëse do të instalohej në ekonomi si urdhër nga All-llahu xh.sh. dhe nëse do të aplikohej si i tille do të kishte përmasa mjaft pozitive dhe diametralisht progresive në shoqëri.

5. Principi i Universalitetit - Thotë All-llahu i Madhërishëm ne Kur'anin Famëmadh: "Hani e pini, por mos shpërdoroni me marrëzi e pa masë..."[6]. Ky ajet kur'anor sipas Jakup efendi Asipit është baza e ekonomisë. Islami është universal, por edhe principet e saja janë për çdo kohë dhe në çdo vend. Dëshmi për këtë është ky ajet kur'anor që stimulon pa masë kursimin.

6. Principi i Mesit - Mesi paraqet inkuadrim në zonën e sigurisë dhe largim prej rrezikut; skajet zakonisht janë vendshfaqje e rrezikut dhe trazirave, përkundër mesit që është i mbrojtur e i ruajtur. Lidhur me këtë poeti ka thënë: /Një kohë të gjatë ishte mesi plot siguri, /deri atëherë kur u shkua në skajshmëri/. Mesi është argument i fuqisë, është epiqendër e fuqisë. A nuk i sheh të rinjtë, të cilët jetojnë fazën ndërmjet dobësisë foshnjore dhe asaj të pleqërisë? Dielli me rrezet e tij më të forta ndriçon në mes të ditës.[7] Pra, sistemi i ekuilibrit edhe në ekonomi është i preferuar nga Islami. Nuk kërkohet nga njeriu të shkoj në fitime skajshmërisht të larta, por as në humbje të thella, Islami përmes mekanizmave të saja gjithmonë insiston ta mbaj gjallë mesin në profitim por edhe ne prodhim.

Shkurtimisht analizuam disa nga principet islame që mund të instalohen në ekonomi dhe të lozin rrolin e tyre të përmirësimit e jo të rrënimit dhe të errësirës. Por, të gjitha këto ndryshime që presim të ndodhin dhe synojmë drejtë tyre arrihen vetëm nëpërmjet bindjes tonë ndaj All-llahut xh.sh. dhe nënshtrimit tonë të plotë ndaj Tij.



Literatura e konsultuar:

1. Kur'ani famëmadh përkthim me komentim nga Sherif Ahmedi
2. Fetvate e te Dërguarit te All-llahut a.s., Ibn Kajjim el-Xhevzije, Shkup 2006
3. Veçorie e Përgjithshme te Islamit, Dr.Jusuf Kardavi, Shkup 2002
4. Për Kushtetutën Islame, Dr.Muhamed Sejid Ahmed el-Musejer, Kaçanik 2005

[1] Fetvate e te Dërguarit te All-llahut a.s., Ibn Kajjim el-Xhevzije, Shkup 2006 f.121
[2] Suretu Asr
[3] El-Maide, 2
[4] Për Kushtetutën Islame, Dr.Muhamed Sejid Ahmed el-Musejer, Kaçanik 2005 f.35
[5] En Nisa, 135
[6] El-A'raf , 31
[7] Veçoritë e Përgjithshme te Islamit, Dr.Jusuf Kardavi, Shkup 2002 f.114

 

 

 

25.09.2008.islamgjakova.net