Mr. Muhidin Ahmeti

"Ky shekull do të kalojë para se sytë të jenë hapur plotësisht, trutë të jenë pastruar nga helmi dhe njerëzimi të ketë dalë nga verbëria e tij" (Sejjid Kutub)

 

E mbijetuam shekullin 20

A është qëllimi vetëm në të mbijetuarit? A kemi hequr dorë nga qëndrimi nismëtar i kultivimit të parajsës në Tokë, promovimit të civilizimit të dashurisë.

 

Politika e shekullit njëzet, e mbisunduar nga rritja e lëvizjeve totalitare, meriton të cilësohet si politika e marrëzisë së organizuar. Kjo marrëzi shkaktoi jo vetëm gjakderdhje të pashembullta, por edhe shfaqi orvatjen më ambicioze në historinë e njerëzimit për vendosjen e kontrollit tërësor qoftë mbi gjendjen e brendshme e qoftë mbi atë të jashtme të vetë qenies njerëzore. Orvatja e dështuar për të krijuar utopira shtrënguese - pra parajsën mbi Tokë - në bazë projektesh dogmatike të një paturpësie vërtet kozmike shtrembëroi bazën logjike dhe impulset idealiste të lindura në Evropë nga Revolucioni Francez sot e dyqind vjet më parë.

Në shekullin njëzet, njerëzimi u ballafaqua me dy luftërat e mëdha botërore dhe me pasojat e tyre shkatërrimtare të panjohura deri më atëherë, të shoqëruara gjithashtu me shqetësimet dhe përgjakjet e konflikteve regjionale. Ai u cilësua si shekulli më i përgjakur në historinë e njerëzimit.

Prandaj, ne sot duke shikuar në retrospektivë duhet të nxjerrim mësime nga "megavdekjet" e shekullit njëzet, një shekull në të cilin të paktën 167 milionë njerëz u vranë në emër të "politikës së marrëzisë së organizuar" ose të "metamiteve" të diktatorëve të tillë si Hitleri, Stalini, Maoja, Milosheviqi, etj. Nëse nuk do të mundemi të praktikojmë vetëkufizimin që buron nga angazhimi moral në kërkim të "ndërvarësisë" botërore demokratike, ne do të jemi të predestinuar që vetë ne ta rrezikojmë përsëri mbijetesën tonë.

Çdo shekull, duke filluar nga i pesëmbëdhjeti e deri te ky, i cili sapo mbaroi, është karakterizuar me rritjen e numrit të të vrarëve në luftëra. Është rritur edhe numri i njerëzve të vrarë, të cilët nuk qenë pjesëmarrës të drejtpërdrejtë në luftëra. Shekulli i njëzet i llogaritjes së krishterë, për nga numri i të vrarëve dhe egërsisë që u bë në ato raste, siç thamë, i tejkalon gjithë të tjerët. Ishte krijuar një pamje e botës ku e ardhmja gjithmonë shihej si ndalim i zhvillimeve të tilla (si ndërprerje e praktikave të tilla). Në fillim të shekullit njëzet dominonte pritja që luftërat e mëdha në Evropë janë të pamundura. Shumë pak kohë përpara luftës së Parë botërore, lidhjet dhe shkëmbimet tregtare në mes shteteve kishin arritur përmasa, deri atëherë të pakuptueshme. Dhe çdo gjë pastaj përfundoi në një strukturë të tmerrshme vrasjesh. Ajo luftë filloi me bindjen se ishte lufta kundër të gjitha luftërave të ardhshme. Por nuk qe ashtu. Atë që Evropa e ka regjistruar në historinë e saj gjatë zhvillimit të luftës së Dytë botërore, me barbarinë dhe përmasat e saj, ka tejkaluar çdo gjë që ka qenë më parë në historinë e së keqes. Përfundimi i ndarjes ideologjike të botës që ndodhi në fund të shekullit të kaluar bëri të kuptohet se me këtë janë hapur të gjitha rrugët për fitoren e plotë të demokracisë liberale në tërë botën si sistemi më i mirë dhe përfundimtar i qeverisjes. Me këtë u shpall "fundi i historisë", sepse kundërshtitë ideologjike nuk janë më të mundura dhe se njeriu i këtij fundi të historisë, bëhet edhe "njeriu i fundit", sepse asgjë e rëndësishme më nuk do të ndodh në vendosjen e tij të tërësisë së njerëzimit, i cili është i aftë të arrijë të vendos fillet e drejtimit të botës. Por, pas zhdukjes të ndarjes së madhe ideologjike, e cila në esencë paraqiste kundërshtitë e dy aspekteve të të kuptuarit perëndimor të universalizmit, në skenë u shfaqen diversitetet e unitetit botëror.

 

Baza ideologjike e krimeve kulmore të shekullit 20

Në fund të shekullit 19 dominon Nietzsche i rebeluar me imperativin e "shndërrimit të gjitha vlerave" si protestë kundër një kulture të tërë, me kërkesën, e cila vetvetiu implikon edhe qëndrimin e Marksit që të "vendoset e vërteta e kësaj bote" për të "zhdukur botën e andejshme të së vërtetës". Me qëllim të shndërrimit të gjitha vlerave dhe vendosjes së Uebermenscha (mbinjeriut), Nietzsche hyjninë supreme e shpall të "vdekshme", e jo inekzistente në kuptimin e Fojerbahut dhe të Marksit. Duke mos i parandier fare fatkeqësitë e ardhshme kataklizmike, deri atëherë të papara e të panjohura, këta mbështetës këmbëngulës të botës më të mirë, me fragmentet e veprave të tyre, fragmente të cilat nuk i kuptuan, do t'u ndihmojnë krijueseve të "rendit të ri botëror" që të vazhdojnë në realizimin e shekullit të marrëzive. Fjala është për "nihilizmin aktiv" të Nietzsches si fuqi e sforcuar shpirtërore kundër "nihilizmit pasiv" në kuptim të rënies së asaj fuqie (Vullneti për pushtet), por edhe për kërkesën e Marksit të revolucionit socialist në kuptim të "imperativit kategorik" që të rrënohen të gjitha raportet ku njeriu është qenie e poshtëruar, e shtypur, e flakur, e papërfillur..." (Die Freuehschriften). Këto janë apelet e gjenive prijatarë, të cilët kërkojnë rrugëdalje nga epoka e tyre e mbyllur për të shpëtuar nga shkatërrimet e ardhshme, para se të bëhet vonë. Mirëpo, porositë e tyre, gabimisht të kuptuara, u vendosën në strukturën e nazizmit kataklizmik dhe komunizmit fatal edhe përkundër insistimit të tyre për ndryshimin radikal të marrëdhënieve shoqërore: të shndërrimit të "parahistorisë në histori" të Marksit dhe "shndërrimit të gjitha vlerave" të Nietzsches, ndonëse e para lënë përshtypjen e një këshille të mirë, ndërsa e dyta si vajtimi i të vetmuarit në shkretëtirë. I pari, pra, angazhohet për transformimin rrënjësor të bazës shoqërore në mënyrë që "bota e tjetërsuar" të mund të dëshmojë për të kaluarën e pakthyeshme, ndërsa i dyti hyjninë absolute e shpall të "vdekshme" në mënyrë që të flakë racionalizmin e rrejshëm, moralin e prishur dhe trashëgiminë kulturore mashtruese, e që të dy ata kërkojnë ndryshime radikale të filozofisë ekzistuese: Marksi - shndërrimin e saj në revolucion mendimi që kërkon jo të interpretojë botën, por "ta transformojë atë", e Nietzsche - që të filozofuarit e deriatëhershëm të zëvendësohet me luftën kundër skemave racionale që simbolizojnë stagnacionin, përmbylljen në vete dhe fundin duke implikuar edhe marksizmin, rrezikun e të cilit e parandiente. Fatkeqësisht, Lenini me dogmatizëm, mendimin e Marksit do ta shndërrojë në formën e "revolucionit socialist", i cili në mënyrë të dhunshme do të rrënojë gjendjen shoqërore të vendit të tij të madh, shumë më parë se, me "shokët" e tij, të kuptonte çfarë urdhëronte në të vërtetë ai mendim, ndërsa në anën tjetër, në veprën e Nietzsches, edhe recepcioni nazist gjen elemente nxitëse për krimet e veta epokale dhe kështu krijohen kushtet universale për lindjen e dy të këqijave prijëse të shekullit.

Në atë shekull shijuam irracionalitetin e logjikës së konflikteve dhe luftërave, përjetuam triumfin e diktaturave më të vështira, në ato kohëra fuqia arriti kulmin dhe ishte forca ajo që zotëronte me jetët dhe vdekjen e miliona njerëzve. Konsiderohet se vetëm në luftërat, të cilat u zhvilluan gjatë shekullit 20, janë vrarë më shumë njerëz se sa në të gjitha luftërat e deriatëhershme, që u zhvilluan gjatë historisë paraprake shumëshekullore të njerëzimit. Gjithashtu, në këto luftëra, janë testuar dhe në praktikën ushtarake janë futur shumë mjete të reja dhe deri atëherë ta papara të vrasjeve masovike

 

E mbijetuam shekullin 20

Njerëzimi e mbijetoi shekullin 20, e kjo vetvetiu është një fakt optimist. Mund të shpresojmë në Zotin, i Cili nuk hoqi dorë nga ne, i Cili në mënyrë misterioze na shëron dhe na shpëton, na i zbut lëvizjet vetëvrasëse, ngjall shpresën.

E mbijetuam shekullin madhështor. Të shkëlqyeshmin dhe të Tmerrshmin! I pari që lansoi njeriun në gjithësi, e bëri bimë elektronike me rrënjë në eter të televizioneve satelitore dhe Internetit, shpiki robotët që të punojnë për të, gjenetikisht filloi të ndryshojë jetën, transformoi nevojat e përditshme njerëzore, realizoi ëndrra të pamundura.

Njeriu në fund të shekullit nuk është më sikur ai në fillim. U topit (iu pre hovi) nga mrekullitë e fuqishme, u demoralizua, më shpesh u tërhoq. Shekulli filloi me besimin dogmatik në misionin shpëtimtar të diturisë, me utopinë e afërt sa kap dora, me vullnetin, i cili rrënon botën e vjetër dhe ndërton çdo gjë nga e para. Parajsa tokësore ishte menjëherë në kënd, vëllazëria e përgjithshme vetëm sa nuk kishte filluar, fluturonte mbi flatrat e zogjëve të çeliktë, dhe përderisa rryma elektrike filloi t'i ndez qytetet, dituria shpëtimtare e transformoi njeriun në një gjigant mbinatyror, shpirtmirë dhe të lirë nga çdo lloj paragjykimi.

E pastaj? (Mezi shpëtuam)

* * *

Mrekullitë qenë më fantastike se sa ishin pritur, zbulimet shkencore tejkaluan edhe fantazinë më të guximshme. Mirëpo, për aq sa rritej mrekullia, po aq (befasisht!) rritej edhe tmerri. Me hapësirat e pakufishme të kërkesave dhe kënaqësive të reja, hapej shkretëtira e pafund e vuajtjes. Në vend të njerëzve të lirë të së ardhmes arnuam përbindëshin e Frankeshtajnit. Njeriu shikoi në pasqyrë dhe pa fytyrën e vetëvrasësit. As fantazia më e sëmurë në fillim të shekullit njëzet nuk ka mundur të imagjinojë diçka sikur Dacha dhe Gulag, shoqërinë e shkatërrimit totalitar të çdo gjëje njerëzore, tumorin ideologjik që pushton botën duke i shndërruar qeniet njerëzore në qeliza kanceri, shpirtin dhe jetën në makinë dhe imitim të jetës

Sapo fluturoi në zogun motorik, njeriu arriti në Hënë. Çdo gjë u krye me shpejtësinë filmike. Avangardistët rusë shkatërruan rendin e vjetër, i riu i shkatërroi ata. Sot trim, nesër përbindësh, vërtitej si në strumbullar. Shumë lajthitën. Truqet filmike, proceset e montuara, fiksimi ishte bërë njëmendësi, njëmendësia fiksim. Shkrimtari i shekullit njëzet quhet Kafka.

* * *

Për herë të parë në evolucionin njerëzor, për herë të parë në histori, njeriu u bë aq i fuqishëm sa mund të zhdukte veten si lloj. Një kërcim i hatashëm në fuqi. Menjëherë si me ndonjë mrekulli u paraqiten dy skenarë të shkatërrimit të njerëzimit! Quhen: totalitarizmi dhe lufta bërthamore.

Që në fillim dukej se totalitarizmi do të përpijë botën. Ai shkatërron me dinakëri: nga jashtë njerëzimi edhe më tej funksionon, nga brenda njeriu është gjithnjë e më pak njeri, dhe në fund gjithnjë e më shumë kukull e tmerruar. Totalitarizmi, si njëjtësi e së kundërtës, u paraqit me të dy anët e spektrit ideologjik. Ideologjitë janë vetëm mjegull dhe fiksim, realiteti është i njëjtë: totalitarizëm. Vullneti i njeriut për fuqi shfrytëzon ëndrrat e naivëve si motorin e saj ideologjik. Kur i harxhon, rrëmben ndonjë ëndërr tjetër. Ideologjitë janë të përdorshme, synim është dominimi. Kur ideologjitë dhe njerëzit naivë i shfrytëzon në mënyrë sadiste, i hedh në mbeturina.

Që në fillim dukej se totalitarizmi do të përpinte botën, mirëpo, njerëzit u mësuan të kërkojnë të vërtetën prapa maskës ideologjike, kështu që intensiteti i tmerrit gradualisht dobësohej. Totalitarizmi krejtësisht nuk është zhdukur, por i duhet patjetër të gjejë ndonjë ideologji tjetër, të vesh një lëkurë gjarpri tjetër-ndryshe, që përsëri të mund të shpërthejë me një fuqi te re. Mbase katastrofat ekologjike nga "ekologjia" do të bëjnë lëndë të përshtatshme.? Mbase do të avancohen duke u maskuar pas ndonjë fundamentalizmi religjioz. Mbase njerëzit do të shpikin ndonjë ëndërr të re.

Shkatërrimi i dytë, lufta bërthamore, kërcënoi me zhdukjen fizike të njeriut, po edhe likuidimin e jetës së gjithëmbarshme në Tokë. Shkatërrim ky, më i keq se përmbytja, do të shndërronte Tokën në një planet të vdekur, në një shkretëtirë të akullt radioaktive, pa kurrfarë shprese për një jetë të re.

Vdekja e plotë shpirtërore apo ajo e plotë fizike, dy lloje zhdukjesh. Shoqëria totalitare dhe lufta totale. Filozofi i njohur Karl Jaspers konsideronte që kërcënimi nuklear (bërthamor) na ruan nga ngadhënjimi i totalitarizmit. Bomba atomike i dukej e keqe më e vogël. Ndërkaq, mua më është dukur më e madhe. Kam jetuar, tashmë, në totalitarizmin e ftohur dhe të zbutur, pa ndonjë djallëzi progresive. Patëm mundësi të shpresojmë. Në rast të shkatërrimit nuklear nuk do të kishte shpresë më. Më mirë rob se varr, nëse varri është - varr i jetës në tërësi.

Që të dyja vdekjet sot janë dobësuar. Procesi sot është i kundërt: demokratizimi dhe kompromisi. Si duket kemi shpëtuar.

* * *

Në shekullin 21 gjenden kalorësit e rinj të Apokalipsës: katastrofat ekologjike. Skenarët e shkatërrimit shumohen. Ata të mëhershmit nuk zhdukën krejtësisht, por zbutën, e zvogëlojnë mundshmërinë e tyre. (Nëse e mbijetojmë goditjen e parë!).

E mbijetuam shekullin 20, por ç'ka më tej? A është qëllimi vetëm në të mbijetuarit?

A kemi hequr dorë nga qëndrimi nismëtar i kultivimit të parajsës në Tokë, promovimit të civilizimit të dashurisë.

Nëse gjykojmë sipas krimeve qe nipërit e homo sapiens-it i bënë në shekullin 20, nuk kemi çfarë të shpresojmë pas 2000-tës.

Nëse, ndërkaq, gjykojmë sipas shpresës për të cilën na mëson besimi në Zot, edhe pas 2000-tës do të ketë shumë njerëz që do të vdesin nga vdekja natyrore.

O Zot i dashur, bërë që njerëzit në mileniumin e tretë të lindin me lindje natyrore!

 

Literatura:

• Dr. Enes Karic, Sa cime to unuci homo sapiensa izlaze 2000. pred dragog Boga, Glansik/VIS-a, Sarajevë, 1999.
• Muhammed Filipovic, Islam i teror, Sarajevë, 2002.
• Rasim Muminovic, Ideoloska osnova vrhunskih zala 20. stoljeca, Znakovi Vremena, nr. 2/ Sarajevë, 1997.
• Rozhe Garodi, Gjallërimi islamik, Gjakovë, 1991.
• Zhbigniev Brzhezhinski, Jashtë Kontrollit, Tiranë, 1995.
• Glasnik VIS-a, 1999.
• http://www.ver.hr/arhiv/ver2001/Ver2-01/misli.htm

 

 

 

07.04.2008.islamgjakova.net