Faik MIFTARI
Ditė mė parė, saktėsisht me datė 9 prill 2008, Kuvendi i Kosovės me aklamacion miratoi Kushtetutėn e Republikės sė Kosovės. Kjo me tė vėrtet ishte njė datė me rėndėsi, dhe se pas shpalljes sė pavarėsisė sė Kosovės edhe de jure nga Serbia, do tė mbetet e shėnuar nė historinė e re tė Kosovės. Ėshtė normal nė sistemin parlamentar qė kuvendi ėshtė organ mė lartė legjislativ i cili edhe miraton aktin mė tė lartė juridik tė njė shteti, gjegjėsisht kushtetutėn e njė vendi. Por, ecuria, mėnyra dhe rruga e miratimit tė Kushtetutės nė Kuvendin e Kosovės ka qenė njė veprim i cili i ka shkelur dhe anashkaluar procedurat e rregullta parlamentare si dhe i ka nėpėrkėmbur parimet e demokracisė. Pas shpalljes zyrtare tė Projektkushtetutės sė Kosovės nga ana e komisionit kushtetues dhe hedhjes sė saj nė diskutim publik, mėnyra e mbajtjes dhe organizimit tė diskutimit ishte ad hock, sa pėr tė arsyetuar se u aplikua procedura e rregullt, koha ishte e shkurtėr me pėrkufizime kohore, pėr shfaqjen e mendimeve, propozimeve dhe sugjerimeve pėr dhe kundėr neneve tė caktuara tė Projektkushtetutės sė Kosovės, mbajtja e diskutimeve nė hapėsira tė vogla publike, me tė vetmin qėllim qė tė vijnė sa mė pak pjesėmarrės nė diskutime publike. Anėtarėt e komisionit kushtetues nė sqarimet e tyre para qytetarėve e lėvdonin dhe glorifikonin tej mase Projektkushtetutėn e Kosovės si njė propozim mė tė mirė tė mundur, demokratik, evropian, konciz, e shkurtėr, e qartė e kėshtu me rrallė. Pas kohės sė paraparė pėr diskutim publik, nė versionin pėrfundimtar tė saj, shumė pak janė marr nė konsideratė propozimet,sugjerimet, mendimet qė dolėn nga qytetarėt gjatė diskutimit publik. Edhe pse ka qenė e ditur mė parė se pjesa pėrfshirėse e propozimit tė pakos sė Ahtisarit, ėshtė"Kur'an apo Bibėl", qė fare nuk bėn tė preket, por nė pjesėn tjetėr ka qenė e mundshme tė bėhen plotėsime, sugjerime, por ato si tė tilla fare pak janė pėrfillur. Kulminacion i kėsaj ka qenė forma dhe mėnyra e miratimit tė Kushtetutės sė Kosovės nė Kuvendin e Kosovės, ku nuk ėshtė lejuar apo mundėsuar deputetėve tė zgjedhur tė popullit qė tė thonė fjalėn e vet nė seancėn e mbajtur lidhur me propozimin nė fjalė, por iu ėshtė mohuar edhe drejta e votimit, duke i sjellė para aktit tė kryer qė me aklamacion tė miratojnė Kushtetutėn e Republikės sė Kosovės enkas tė servuar mė parė.
Dikur ishte kryeparlamentari i Kosovės Nexhat Daci, ai qė gjatė fjalimeve tė deputetėve, iu marrke fjalėn duke i shkyēur kohė pas kohe mikrofonin, me ē'rast i ndėrprrente diskutimet, tani, kryeparlamentari Jakup Krasniqi shkoi njė hap edhe mė pėrpara nga ish kolegu i tij, duke ja pamundėsuar fare mikrofonin deputetėve pėr tė shprehur mendimet e tyre lidhur me propozimin e Kushtetutės . Ky veprim i tillė nė sistemin parlamentar tė Kosovės ėshtė vazhdim i asaj qė me procedurė tė shpejtuar, pa tė drejtė diskutimi, nė pako, janė aprovuar ligjet qė dolėn nga plani gjithėpėrfshirės i Ahtisarit qė paraqet njė shkelje e rėndė e procedurės sė rregullt demokratike parlamentare.
Ky veprim i tillė nuk ka ndodhur as nė sistemin e mėparshėm komunist, nė tė cilin ndodhej edhe Kosova. Ishte viti 1989, isha nė atė kohė absolvent, ishte koha e ndryshimeve apo amendamenteve nė Kushtetutėn e vitit 1974 tė Kosovės, mė kujtohet si sot nė Prizren, nė sallėn e Kuvendit Komunal, qe organizuar njė debat me qytetarėt e Prizrenit, lidhur me propozimet apo amendamentet nė Kushtetutėn e vitit 1974, ku morėn pjesė me qindra qytetarė, dhe enkas tė ardhur nga Beogradi tė eksperteve serb juridik me asistencėn e ekspertėve politik shqiptar.
Pas diskutimeve, kundėrshtimeve, sugjerimeve tė shumta propozim amendamentet nė Kushtetutėn e vitit 1974 tė Kosovės u hodhėn nė tėrėsi si tė papranueshme.
Edhe gjatė miratimit tė tyre nė Kuvendin e Kosovės me 23 mars 1989, edhe pas tė gjitha presioneve, shantazheve, kėrcėnime, u mundėsua votimi i delegatėve tė Kuvendit tė Kosovės, dhe se pas procedurės sė votimeve ishin 11 apo 13 delegatė, qė votuan kundėr ndryshimeve apo amendamenteve nė Kushtetutėn e Kosovės. Por nuk do tė mund as tė paramendoja se tani pas 19 viteve, nė Kosovėn e pavarur,nė njė sistem shumėpartiak me demokraci tė avancuar parlamentare, do tė mund tė mohohet apo kufizohet e drejta e lirė e deputetit tė zgjedhur nga vota e lirė e qytetarit, pėr tė diskutuar apo edhe pėr tė votuar pėr aktin mė tė lartė juridik tė shtetit, siē ėshtė Kushtetuta e Republikės sė Kosovės.
Gjatė fazės sė diskutimit publik, edhe pse nuk jam ekspert apo me profesion jurist, disa herė e lexova me vėmendje dhe kujdes tė plotė Projektkushtetutėn e Kosovės, vėrejtjet dhe sugjerimet e mia i shpreha nė mėnyrė publike gjatė dy debateve tė organizuara nė Prizren, si dhe me shkrim i pėrcolla nėpėrmes postės elektronike nė ueb faqen zyrtare tė komisionit kushtetues tė Kosovės, me ē'rast obligimin tim si qytetar ndaj aktit mė tė lart juridik tė shtetit e kreva me plot dėshirė. Edhe pse njė shok i imi mė tėrhoqi vėrejtjen, qė tė reagojė edhe nė nenet 24 e 37, se kėtu fshihet njė e keqe e madhe, sepse lejohet hapėsirė qė nė njė tė ardhme tė pėrafėrt duke u thirrur nė Kushtetutė tė Kosovės tė aprovohet Ligji i cili do t'ju lejon martesėn apo kurorėzimin e personave tė tė njėjtės gjini, unė vėrejtjet e tia nuk i pėrfilla, duke i thėnė se kjo nė Kosovė nuk do tė mund tė ndodh fare.
Por gjatė kohės sa isha duke shkruar kėtė shkrim, lexova nė shtypin ditor, deklaratėn e kryeparlamtarit tė Kosovės Jakup Krasniqit " se me kėtė Kushtetutė iu mundėsohet njė gjė e tillė, do tė thotė lejimi i martesės apo kurorės tė personave tė tė njėjtės gjini, pasi kemi qenė nėn presionin e fortė ndėrkombėtar dhe tė detyruar tė pranojmė". Po ēoftė kjo edhe prej Jakupit, e tepėrt ėshtė, dhe ėshtė pėr ēdo akuzė kjo deklaratė e tij, dhe si tė tillė nuk do t'ia falin qytetarėt e Kosovės.
Nė rast se kemi qenė tė detyruar tė pranojmė propozimin gjithėpėrfshirės tė Ahtisarit si ēmim qė duhej paguar pėr shpalljen e pavarėsisė sė Kosovės, por nė asnjė mėnyrė dhe nė asnjė ēmim kjo nuk do duhej pranuar as nga komisioni kushtetues i Kosovės e as nga krerėt mė tė lartė udhėheqės tė Kosovės,si nga kryetari, kryeministri e kryeparlamentari, historia dhe populli i Kosovės nuk do t'ia falin kurrė njė akt tė tillė tė lejuar, aspak duke mos i fajėsuar deputetėt e zgjedhur tė popullit nė Kuvendin e Kosovės, pasi qė me siguri shumica e tyre njė gjė tė tillė nuk do tė kishte pranuar, por si tė tillė qenė sjellė para aktit tė kryer, pasi iu ėshtė pamundėsuar diskutimi dhe amandamentimi i neneve tė caktuara, e mė pas edhe mohimi i votimit tė tyre.
Krahas disa shteteve tė pakta nė botė qė e lejojnė njė gjė tė tillė, martesėn apo kurorėzimin e personave tė tė njėjtės gjini(homoseksualėve, lesbikeve), aplikohet qė edhe nė shtetin e ri tė Kosovė tė imponohet njė gjė tė tillė nėn presion tė fortė ndėrkombėtar, e qė bie ndesh me kulturėn dhe traditėn familjare tė popullit shqiptar tė Kosovės si nė aspektin kombėtar e njashtu edhe atij fetar. E kjo e ka prapavijėn e tillė qė tė aplikohet mė parė nė Kosovė, ku shumica absolute ėshtė myslimane, qė tė nesėrmen tė provohet tė zbatohet dhe tė imponohet edhe nė shtetet tjera me shumicė myslimane, pėr tė degraduar dhe degjeneruar shoqėrinė njerėzore nė pėrgjithėsi, jo vetėm myslimane por edhe tė krishtere.
Kjo ide si e tillė assesi nuk duhet tė pranohet dhe tė kundėrshtohet fortė, pasi qė si e tillė do tė sjell pasoja tė papara pėr njė shoqėri tė tillė me tradita tė pasura familjare,kulturore e njerėzore nė Kosovė.
Do e pėrmbylli kėtė vėshtrim me thėnien e tė madhit Adem Demaqi: "Kosova ėshtė njė poligon eksperimental nė tė cilin fuqitė e mėdha kryejnė eksperimente tė ndryshme politike, ....". Si e tillė fare nuk do koment.
13.4.2008
13.04.2008.islamgjakova.net
