Shkruar nga Anjeza Xhaferaj  

 

Historia e vajzave që vënë shami për shkak të besimit dhe që përjashtohen nga shkolla po për këtë shkak, është tashmë e njohur. Përgjatë viteve të fundit ka pasur disa histori të tilla e për pasojë edhe debate në lidhje me to. Debatet "pro" dhe "kundra" kanë përfshirë analistë, gazetarë, juristë, besimtarë etj. Laicizmi i institucionit të shkollës është argumenti që përdoret kundër mbajtjes së shamisë dhe respektimi i të drejtave të njeriut janë argumenti që paraqitet nga ata që janë pro. Këto argumente janë përmendur tashmë shumë herë, ndaj edhe nuk do ndalem në to. Për më tepër nuk do të kisha se ç'ti shtoja debatit në këtë drejtim.

E megjithatë mbetet ende diçka për t'u trajtuar. Përderisa ngjarje të tilla ndodhin vazhdimisht, dhe përderisa njerëzit përfshihen gjithmonë me zell në debat, tregon se ende nuk është gjetur një zgjidhje përfundimtare e problemit. Të gjithë i referohen legjislacionit shqiptar, për të mbrojtur argumentet e tyre. Por pikërisht mungesa e zgjidhjes së çështjes, është indikatori më i mirë për të treguar se legjislacioni shqiptar nuk është e ende i qartë në këtë pikë e ndaj ndodh edhe konfuzioni. Ndërkaq ligji shërben pikërisht për të rregulluar jetët tona, jetët e të gjithë atyre që jetojnë në një vend të caktuar; shërben për të rregulluar marrëdhëniet e njerëzve me njeri-tjetrin dhe me shtetin sigurisht. Në rastin konkret kemi dy vajza që shkojnë në shkollë dhe që vendosin të mbajnë shami në kokë - simbol identifikimi i besimit të tyre.

Dhe është pikërisht ky fakt që shërben për t'i përjashtuar nga shkolla. Në këtë moment kemi zhvillimin e marrëdhënieve shtet-individ. Ajo çka ndodh është që këto vajza në mënyrë brutale refuzohen pikërisht nga shteti i tyre, qytetare të të cilit ato mëtojnë të bëhen. Me pak fjalë shteti u thotë se ashtu siç janë ato nuk mund të jenë të denja për të qenë qytetare e për pasojë të shkollohen. Dhe shkolla që duhet të shërbejë për edukimin qytetar të individëve, për integrimin e tyre në shoqëri, për rrënjosjen e respektit dhe besnikërisë ndaj institucionit të shtetit, në rastin konkret shërben si shkak pikërisht për të kundërtën: përjashtimin e individit nga ky proces. Rezultati është që shteti humb dy qytetare të vetat. Një aspekt tjetër i rëndësishëm që duhet marrë parasysh, është marrëdhënia e individit me vetveten, me mënyrën se si individi kërkon të identifikohet e që për pasojë do të shërbejë për të përcaktuar vendin e tij/saj në shoqëri. Cili është imazhi që vetë vajzat kanë për veten? Si identifikohen ato? Me siguri të qenit besimtare është një element i rëndësishëm i identitetit të tyre (në fund të fundit është pikërisht shamia ajo që i vendos ato në këtë udhëkryq ku duhet të zgjedhin midis shkollës dhe demonstrimit të besimit), por patjetër që identiteti i tyre nuk është kurrsesi kaq i thjeshtë. Të qenit femër, nxënëse në shkollë, banore të një qyteti të caktuar, të qenit shqiptare, të qenit admiruese të një letërsie apo muzike të caktuar e të tjera të ngjashme me këto, janë me siguri elemente të rëndësishëm të qenies së tyre, elemente pa të cilat ato nuk mund kuptohen, elemente që formojnë personalitetin e tyre. Të gjithë këta elementë zhvillohen në gjirin e shoqërisë ku ato jetojnë.

Aty ato mësojnë pikëpamjet e njerëzve të tjerë mbi aspekte të ndryshme të jetës dhe është pikërisht kjo mënyra se si njerëzit zhvillohen dhe bëhen pjesë e shoqërisë. Në këtë kontekst, shkolla pa dyshim që luan një rol të rëndësishëm ku fëmijët, të rinjtë socializohen, mësojnë për jetën e mbi të gjitha integrohen në të. Aty ata mësojnë të kuptojnë cilat janë prirjet e tyre dhe vendosin se ç'rrugë duhet të ndjekin për të ardhmen. Ndaj edhe është krejt e natyrshme, që vajzat që kanë vënë shaminë, ashtu sikurse edhe bashkëmoshatarët e tyre të kenë projektuar planet e tyre për të ardhmen, plane që i lidhin me shoqërinë ku jetojnë.

Por ç'ndodh? Shkolla vendos t'ju njoh atyre vetëm një aspekt të identitetit: atë të besimit. Shkolla anashkalon të gjitha aspektet e tjera të personalitetit të tyre dhe i përjashton ato nga mjediset e saj. E në këtë mënyrë vajzat mësojnë se është pikërisht identiteti i tyre fetar ai çka konsiderohet si i rëndësishëm nga shkolla. Paradoksalisht, duke i përjashtuar, laicizimi i shkollës shërben për të theksuar identitetin e tyre fetar. Në aspektin njerëzor kjo është e padrejtë. Kësaj i thonë të ngushtosh spektrin e zhvillimit të personalitetit të individit. Ndërsa vajzat përpiqen të shkollohen dhe të zhvillojnë talentet e tyre, shkolla (apo mungesa e saj) i kushtëzon të zhvillohen vetëm në një drejtim: të forcojnë besimin e tyre. Kjo sigurisht nuk është ajo çka ato kërkojnë. Ato duan të jetojnë në përputhje me parimet e fesë së tyre por pa e kufizuar veten nga mundësia për të përvetësuar dije dhe zhvilluar kapacitetet e tyre, mundësi që vetëm shkolla mund t'ua ofroj.

Në rast se vajzat pranojnë të heqin shaminë kjo do të ishte një heqje e detyruar dhe jo një zgjedhje kuptimplote nga ana e tyre. Zgjedhjet kuptimplote të njerëzve, në një vend demokratik bëhen pikërisht në gjirin e bashkësisë, aty ku njerëzit mund të rrahin mendimet e tyre, aty ku ata mund të sfidojnë vetveten për ditë e për pasojë të zgjerojnë botëkuptimin e tyre. Zgjedhjet kuptimplote bëhen kur individi është i lirë dhe i pakushtëzuar. Kushtëzimi për heqjen e shamisë nuk bën gjë tjetër veçse cenon lirinë e tyre për të zgjedhur për vetë jetën e tyre.

Aspekti i tretë i rëndësishëm për t'u trajtuar është ai i marrëdhënieve të individit me të tjerët, me anëtarët e komunitetit ku bën pjesë. Në rast se nuk vendosin të heqin shaminë (përderisa të gjithë i konsiderojnë si të vogla për të marrë vendime kaq të rëndësishme, atëherë duhet të presin që mund të marrin - gjithmonë sipas pikëpamjes së tyre - edhe vendime të gabuara), ato do të përjashtohen nga jeta e bashkësisë ku bëjnë pjesë. Kur një vajzë vë shami ajo e identifikon veten dhe identifikohet prej te tjerëve si besimtare. Megjithatë ajo do të donte të vendoste edhe raporte te tjera me njerëzit, raporte që kanë të bëjnë me shkollën, me pjesëmarrjen në aktivitete, me punësimin më vonë, raporte që e bëjnë atë të ndjehet pjesë e lagjes, qytetit, shtetit të saj. Ato janë raporte që zgjerojnë kuptimin e saj për jetën dhe i japin mundësi të ndërgjegjësohet për ditë për qëndrimet që mban dhe vendimet që merr. Dhe në rastin konkret vajza privohet pikërisht nga këto raporte.

Jam plotësisht e bindur se është në interesin e të dyja palëve: të shtetit dhe të vajzave vetë, që këto të fundit të lejohen të shkojnë në shkollë me shami. Shteti do të kishte dy qytetare të tij, të cilat do të zhvilloheshin në ambientet e shkollës, do të profesionalizoheshin dhe më vonë do ta jepnin kontributin e tyre për shoqërinë.  Vetëm në ambientet e shkollës ato do të kenë hapësirën e nevojshme për të zhvilluar të gjitha aspektet e personalitetit të tyre, për të krijuar bindjet e tyre, për të adoptuar vlerat e komunitetit, për të skicuar qëndrimet e tyre dhe planifikuar për të ardhmen. Dhe shteti duke i lejuar të shkollohen pa u dashur të ndrydhin besimin e tyre, nuk bën gjë tjetër veçse afirmon edhe një herë parimet e demokracisë dhe lirisë, parime që bëjnë të mundur një bashkëjetesë të mirë dhe të frytshme për të gjithë shtetasit e tij. 

 

 

tiranaobserver.com

 

 

 

 

18.03.2008.islamgjakova.net