Islami dhe çështjet e njeriut

Islami myslimanëve u lejoi vetë të zgjedhin formën e konsultimeve në ujdi me interesat e përgjithshme. Nëse është interesi që ajo të jetë në formën që sot e njohim në shtetet moderne, Islami nuk e kundërshton atë. E rëndësishmja është praktikimi i shëndoshë me fleksibilitet, në ujdi me rrethanat e kohës

Allahu (xh. sh.) e ka krijuar njeriun dhe e ka vënë atë si zëvendës të tij në Tokë, në dobi të tij ia nënshtroi atij universin, qiellin, tokën dhe gjithë atë që është midis tyre, duke kërkuar nga ai zhvillim. Kjo tregon se Allahu ka dashur që njeriu të jetë zotëri i tokës, por njëkohësisht të mos harrojë se Zoti është ai që e ka krijuar. Në këtë kuptim, vetë ai është shërbëtor i Zotit dhe pritet nga ai që t’i shërbejë Krijuesit të vetë, si adhurues i Tij, por jo si adhurues robërues, ose rob i gjorë. Gjithëfuqishmëria e Zotit i ka dhënë njeriut liri të zgjedhjes midis asaj t’i nënshtrohet Zotit, ose të bëhet i padëgjueshëm ndaj Tij; midis asaj të besojë në Të, ose ta refuzojë besimin e Tij. E gjithë kjo është pasqyruar në ajetin: “Kush të dojë, le të besojë; e kush të dojë, le të mohojë.” (el Kehf:29)
Liria e zgjedhjes është e kundërt me robërimin. Njeriu gjithmonë është në pozitën e zgjedhjes, së këndejmi ai është përgjegjës për sjelljet e tij: “Kush bën mirë, bën për vete, e kush bën keq, bën kundër vetes; pastaj do të ktheheni te Zoti juaj.” (el Xhathije:15)
Allahu (xh. sh.) nderoi njeriun, e vlerësoi mbi qeniet e tjera që krijoi – siç na njofton Kurani fisnik: “Ne vërtet nderuam pasardhësit e Ademit (njerëzit)..” (Isra:70) Ky nder me të cilin Allahu (xh. sh.) bekoi njeriun është në kundërshtim të plotë me robërinë. Allahu (xh. sh.) me rastin e krijimit të njeriut, dhe kur Zoti e ka krijuar njeriun, në të fryu nga shpirti i Tij dhe obligoi melaqet – engjëjt për sexhde – përkulje: “E kur ta përsos atë (në formën e njeriut) dhe t’i jap atij shpirtin që është krijesë e Imja, atëherë ju bini atij në sexhde.” (Hixhër:29)
Në këtë proces të gjallërimit shpirtëror hyjnor qëndron lidhshmëria e afërt mes Allahut dhe njeriut. Çdo individ në brendinë e tij bart diçka nga ajo frymë hyjnore, përmes së cilës ndjen se Krijuesi është me të në çdo kohë dhe vend: “Ai është me ju kudo që të jeni..” (el Hadid:4)
Kurani fisnik na mëson se Allahu fuqiplotë është më afër njeriut se damari i qafës së tij, se është afër dhe i përgjigjet lutjeve të atij që lutet, se është Mëshirëbërës, Mëshirëplot dhe më i Mëshirshmi i Mëshiruesve, mëshira e të Cilit për fshin çdo gjë. Edhe pse në Kuranin fisnik i Madhërishmi është përmendur një herë si Imponues, dy herë si Mbizotërues, gjashtë herë si Ngadhënjimtar. Ai është përshkruar në Kuran si Mëshirëplot pesëdhjetë e shtatë herë, si Mëshirëbërës njëqind e pesëmbëdhjetë herë, gjithashtu edhe njëqind e trembëdhjetë herë në besmelet në fillim të sureve kuranore, ku përshkruhet si Mëshirëbërës dhe Mëshirëplot. I Madhërishmi gjithashtu në Kuran përmendet edhe katër herë si më i Mëshirshmi, dhjetë herë si Përdëllimtar dhe shumë herë përmendet mëshira e Tij, me çka vihet në dukje se lidhshmëria intime midis njeriut dhe krijuesit të tij është lidhshmëri e afërsisë, e mëshirës, përgjigjes në lutje. Allahu (xh. sh.) është më i mëshirshëm me krijesën e vet se sa nëna ndaj fëmijës së vet. Kësisoj, ndjen çdo mysliman në brendinë e tij.

Cili është qëndrimi i islamit mbi mendjen (arsyen) e njeriut

Islami është feja e vetme që e lartësoi statusin e mendjes së njeriut dhe e proklamoi rëndësinë e saj. Mendja e njeriut është kushtëzimi për t’u obliguar njeriu dhe për të marrë përgjegjësi. Përmes mendjes ai njeh Krijuesin e tij, percepton misteret e krijimit dhe madhështinë e Krijuesit. Kurani fisnik në ligjërim të njeriut i drejto het mendjes, e nxit atë të mendojë për universin, të meditojë, të studiojë për të mirën e njerëzimit. Në fenë islame nuk ka diçka që kundërshton mendjen ose një opinion të shëndoshë ose të vërtetat shkencore. Islami kërkon domosdoshmërinë e shfrytëzimit të mendjes dhe qorton ata që nuk angazhojnë mjetet e perceptimit në kreun e të cilave për kryerjen e detyrës së saj është mendja. Së këndejmi, të atillët Kurani fisnik i konsideron se kanë hequr dorë nga vlerat njerëzore: “...ata kanë zemra, por nuk kuptojnë, kanë sy me të cilët nuk shohin dhe kanë veshë me të cilët nuk dëgjojnë. Ata janë si kafshët, bile edhe më të humbur; këta janë ata të shkujdesurit.“ (el Araf:179)
Mosshfrytëzimin e mendjes Kurani famëlartë e ka konsideruar mëkat nga mëkatet dhe e ka përshkruar se çfarë do t’u thuhet mohuesve Ditën e Kiametit: “ Dhe thonë: Sikur të kishim dëgjuar dhe pasur mend, ne nuk do të ishim ndër banuesit e zjarrit.” (el Mulk:10)
Islami tërheq vëmendjen e njeriut drejt faktit se Allahu fuqiplotë i ka nënshtruar atij gjithësinë dhe se obligimi i tij është shfrytëzimi i mendjes për mirëqenie të njerëzimit dhe ndërtimit të tokës: “Ai u krijoi nga dheu dhe ju bëri banues të tij.“ (Hudë:61)
“Dhe për ju nënshtroi gjithë ç’ka në qiell dhe ç’ka në tokë; njëmend për njerëzit që mendojnë thellë, në to ekzistojnë argumente.“ (el Xhathije:13)
Andaj, e gjithë gjithësia është fushë e logjik ës njerëzore, të angazhohet për mirëqenien e njerëzimit dhe nxit në gjithçka që njerëzve u sjell dobi.
Tekstet – burimet fetare në Islam në lidhje me besimin dhe dispozitat fetare janë të domosdoshme për myslimanin. Por, myslimani është i lirë për të menduar, për përsiatje, hulumtim mbi çështje të kësaj bote. Në këtë drejtim ka këshilluar Pejgamberi (a. s.) kur ka thënë: “Ju jeni më të dijshëm në çështje të kësaj bote.” Hapësira e lirisë së të menduarit, hulumtimit shkencor në Islam është e gjerë dhe e garantuar për njeriun. Në këtë çështje vetëm se nuk bën që të shkelet në çështje të shenjta fetare. Çdo fe krenohet me të shenjtat që posedon, kurse tentativat për të shkelur mbi to, para së gjithash tekstet fetare sikurse që janë shpallja e Kuranit dhe hadithet e vërteta - autentike. Në këto burime, në asnjë lloj forme nuk mund të ndërhyhet me qëllim që të ndryshohet, të shtrembërohet, të shtohet, të mënjanohet ose të përqeshet diçka. Angazhimet e këtilla nuk mbajnë, janë kundër rendit të përgjithshëm në shoqëri dhe njëkohësisht edhe mëkat fetar. Kurse angazhimi në gjithçka tjetër, në sfera të tjera, e në tërë universin, në tokë, në qiell e çfarë ka mes tyre, ka hapësirë të pakufishme për arsyen njerëzore për të hulumtuar, për të studiuar, për të zbuluar e shpikur.

A është e vërtetë se islami thërret në fatalizëm

Secili që përsiat mbi ajetet e Kuranit fisnik do të përforcojë bindjen se Islami nxit për punë dhe drejton nga puna. Puna është jeta. Pa punë, jeta pushon së ekzistuari. Nga këtu në shumë ajete të Kuranit fisnik besimi është i lidhur me veprat e mira. Nën veprat e mira nënkuptojnë çdo vepër të mirë të kryer nga njeriu, qoftë ajo fetare ose e natyrës tjetër, përderisa vepra kryhet për hir të Allahut, për t’i kontribuar njerëzimit, për eliminimin e të keqes prej tij. Urdhri për punë është i qartë: “Dhe thuaj: “Punoni, Allahu do ta shohë punën tuaj, edhe i Dërguari i Tij dhe besimtarët“. (et Teube:105)
Madje Kurani fisnik nxit njerëzit që të punoj në edhe ditët e premte, ditë kjo e pushimit për myslimanët: “E kur të kryhet namazi (namazi i xhumasë), atëherë shpërndahuni në tokë dhe kërkoni begatitë e Allahut, por edhe përmendeni shpeshherë Allahun, ashtu që të gjeni shpëtim.” (el Xhum’a:10)
Pejgamberi (a. s.) rekomandon punën qoftë dhe në momentet e fundit të jetës dhe të botës. Në lidhje me këtë ai ka thënë: “Kur të ndodh momenti i fundit (dita kur do të ndodhë kiameti), e në dorën e ndonjërit prej jush ka një fidan, nëse ia arrin, le ta mbjellë atë.” Muhamedi (a. s.) gjithashtu ka refuzuar që disa njerëz të ndahen vetëm për ibadet në xhami dhe për ushqimin e tyre të mbështeten në mundin e të tjerëve; ai lavdëroi atë që punon dhe ushqehet nga puna që e bën me duart e veta. Ai lavdëroi dorën punëtore, duke thënë se ajo është një dorë të cilën e duan Allahu (xh. sh.) dhe i Dërguari i Tij. Muhamedi (a. s.) është shembull për myslimanët, sikurse që është shkruar në Kuran, ka praktikuar të punojë, të planifikojë, të përsiatë dhe të përgatitë gjithçka që ishte e nevojshme për njerëzit dhe pastaj të mbështetet në Allahun fuqiplotë. Pra, mbështetja në Allahun nuk d.m.th. të mos punohet, por ajo paraqet hapin e fundit, pasi të ndërmerren të gjitha. Mbështetja në Allahun nënkupton përkujtimin e Tij, plotësimin shpirtëror që shton fuqinë për tejkalimin e vështirësive, përballimin e problemeve me vendosmëri. Mbështetja në Allahun, pra është një fuqi pozitive, nuk mund të jetë negative, ose pasive. Me fatalizmin kemi mospërgatitje dhe mos angazhim, me pretekstin se Allahu do të veprojë sipas vullnetit të Tij. Këtë Islami e refuzon. All ahu (xh. sh.) nuk ndihmon një njeri i cili nuk e ndihmon vetveten. Ai është me atë që punon: “Allahu kurrë nuk do ta ndryshojë gjendjen e një populli përderisa ata vetë nuk e ndryshoj në”. (er Ra’d:11)
Omer ibn Hatabi ka përzënë disa që ishin nga parazitët dhe që ishin përcaktuar të qëndrojnë vetëm në xhami për ibadet, e në anën tjetër, të varur nga të tjerët për jetë. Ai i urdhëroi dhe u tha fjalën e tij të njohur: “Sigurisht se qielli nuk lëshon arin dhe as argjendin.” Ai e ka mbështetur deklaratën e vet me rrëfimin e njërit nga hadithet e të Dërguarit (a. s.), i cili ka thënë: “Nëse i mbështeteni Allahut me mbështetje të drejtë, furnizimi juaj do të jetë sikur i zogjve në mëngjes shkojnë me kthetra të zbraztë, nga fundi i ditës kthehen me kthetra të mbushur.” Pra, punoni dhe merrni mësim nga zogjtë, që çdo mëngjes bark zbrazët shkojnë në kërkimin e ushqimit dhe nga fundi i ditës kthehen të ngopura. Cili është qëndrimi i Islamit në lidhje me demokracinë dhe të drejtat e njeriut Islami ishte feja e parë që thirri në të drejtat e njeriut, duke nënvizuar domosdoshmërinë e mbrojtjes së tyre.
Çdo studiues i legjislacionit islam – Sheriatit, mëson se ky ligj ka për qëllim: mbrojtjen e jetës së njeriut, fesë, mendjes, pasurisë dhe familjes së tij. Historia e Islamit ka shënuar qëndrimin vendimtar të Omer ibn Hatabit kundër shkeljes së të drejtave të njeriut. Fjala e tij e njohur në këtë thotë: “Përse i nënshtroni njerëzit, kur nënat e tyre i kanë lindur si të lirë?” Të drejtat e njeriut në Islam bazohen mbi dy parime themelore:
a) Barazi midis të gjithë njerëzve
b) Liri, që është e drejtë e çdo njeriu
Parimi i barazisë qëndron mbi dy themele qenësore: origjinën e përbashkët dhe dinjitetin për çdo njeri. Në lidhje me origjinën, Islami deklaron se Zoti e ka krijuar njerëzimin nga një shpirt dhe nga këtu të gjithë njerëzit janë vëllezër dhe motra në një familje të madhe, ku nuk ka hapësirë për shtresa të privilegjuara. Dallimet mes njerëzve nuk prekin brendësinë e njeriut, andaj nga këtu, ashtu siç mësojmë nga Kurani fisnik, ato duhet të na nxisin për t’u njohur, bashkuar dhe bashkë punuar mes vete e jo si pikënisje për konflikte: “O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete..” (el Huxhurat:13)
Kurse themeli i dytë i barazisë, pra dinjiteti njerëzor, për të cilën Kurani e thotë: “Ne vërtet nderuam pasardhësit e Ademit (njerëzit).” (el Isra’:70)
Allahu (xh. sh.) e nderoi njeriun duke e caktuar atë si zëvendës të tij në tokë, i bënë sexhde melaqet e Tij, bëri që të jetë zot i kësaj toke dhe i nën sh troi ç’ka në qiej e në tokë. Njeriu me këto, pra, gëzon një pozitë të lartë nga të gjitha krijesat e tjera. E, këtë privilegj Zoti ua mundësoi të gjithë njerëzve, pa përjashtim; nuk ka dallim mes të pasurit dhe të varfrit, atij që ka pushtet nga ai që nuk ka që të gjithë para Allahut, ligjit dhe të drejtave të përgjithshme janë të barabartë. Sa i përket parimit të dytë, pra atij të lirisë, Allahu (xh. sh.) bëri që njeriu të jetë i obliguar dhe përgjegjës për ngritjen e civilizimit njerëzor. Ku r se për gjegjësi nuk mund të ketë pa pasur liri, ma dje edhe çështjen e besimit dhe mosbesimit Allahu (xh. sh.) e caktoi të jetë e lidhur me dëshirën e njeriut: “Kush të dojë, le të besojë, e kush të dojë, le të mohojë.”(el Kehf:29)
Kështu, pra, liria përfshin të gjitha aspektet e lirisë së njeriut, ato religjioze, politike, intelektuale ose qytetare. Gjykimi sipas mësimeve islame patjetër të bëhet në bazë të drejtësisë dhe konsultimit. Allahu (xh. sh.) urdhëron njerëzit në Kuran për drejtësi dhe kërkon të praktikohet ajo: “Vërtet Allahu urdhëron drejtësinë, mirësinë dhe ndihmën për të afërmit...” (en Nahël:90)
“...dhe kur të gjykoni midis njerëzve, të gjykoni me drejtësi.” (en Nisa:58)
Shura – konsultimi, është një parim esencial i domosdoshëm. Muhamedi (a.s.) konsultohej me sahabët e tij dhe vendoste sipas shumicës, qoftë kur mendimi i tyre ishte në kundërshtim me të tijin. Një gjë e këtillë duket në rastin e Betejës së Uhudit: i Dërguari i Allahut (xh. sh.) nuk ishte i mendimit që beteja të zhvillohet jashtë qytetit, mirëpo shumica ishin për të dalë, kështu edhe ndodhi, por përjetuan disfatë. Përveç kësaj, Kurani e thekson domosdoshmërinë e konsultimit dhe i ligjëron të Dërguarit (a.s.) përmes këtij ajeti: “...andaj, ti falju atyre dhe kërko ndjesë për ta, e konsultohu me ta për çështjet. ” (Ali Imran:159)
Sipas kësaj, ne s’guxojmë të mashtrohemi nga mendimi i mbështetur nga pakica e juristëve, të cilët pohojnë se konsultimi nuk është obligues, kurse përveç kësaj, mendimi i tyre është jokonsekuent me Kuranin fisnik dhe me
Sunnetin – traditën e Pejgamberit (a. s.). Islami myslimanëve u lejoi vetë të zgjedhin formën e konsultimeve, në ujdi me interesat e përgjithshme. Nëse është interesi që ajo të jetë në formën që sot e njohim në shtetet moderne, Islami nuk e kundërshton atë. E rëndësishmja është praktikimi i shëndoshë me fleksibilitet, në ujdi me rrethanat e kohës. Nga këtu bëhet e qartë se në çfarë mase Islami mbron të drejtat e njeriut, kujdesin që ka në aplikimin e shëndoshë të parimit të shurasë, ose të demokracisë në kuptimin bashkëkohor. Islami i jep shans pluralizmit të mendimeve, lejoi ixhtihadin edhe për çështjet religjioze, me atë që muxhtehidi të ketë plotësuar kushtet e ixhtihadit. Kështu, për një muxhtehid që angazho het, edhe nëse gabon, ai ka një shpërblim, kurse për atë që angazhohet dhe e qëllon, ka dy shpërblime. Studiuesit e medhhebeve – drejtimeve të së drejtës islame gjejnë që mes tyre të ketë dallime në mendime në shumë çështje, e askush prej tyre nuk thotë se kjo është e palejuar. Pra, Islami i jep hapësirë mendimit tjetër, për të shprehur lirshëm atë që mendon, përderisa qëllimi i tyre është e mira e shoqërisë, mbrojtja e sigurisë dhe e stabilitetit.

Cili është qëndrimi i islamit lidhur me artin?

Islami është fe që e do bukurinë dhe thërret në të. Vetë Muhamedi (a.s.) ka deklaruar: “Allahu është i bukur dhe e do bukurinë.” Arti është një krijimtari e bukur, të cilën Islami nuk e kundërshton. E rëndësishme është se Islami i jep prioritet parimit të moralit ndaj atij të bukurisë, pra ky është qëndrimi parimor islam ndaj të gjitha llojeve të artit. Ekziston një kriter islam për të gjykuar në lidhje me ndonjë lloj arti; ai thotë: “e mira e saj është e mirë, e liga është e ligë.” Kurani fisnik në shumë ajete e tërheq vëmendjen tonë për bukurinë e gjithësisë dhe perfeksionimin e krijimit të saj, bukuri që, pa mëdyshje, mahnisin. Nga këtu, nuk është e logjikshme që Islami të mos e pranojë artin, nëse ai është i bukur; por nëse ai përmban atë që është e ligë, qoftë materiale ose morale, Islami nuk pajtohet me të. Nga kjo që u tha deri më tani shihet se, nëse qëllimi i artit është kënaqësia mendore, lehtësimi, korrigjimi i ndjenjave, natyrisht se Islami nuk e kundërshton. Mirëpo, nëse ligjëron instinktet trupore të njeriut dhe tejkalon kufijtë e të qenit art, atëherë ai nuk ndihmon në ndërtimin e jetës, por në rrënimin e së njëjtës, duke u shndërruar në dëfrim diskreditues e kotësi e refuzuar, çështje që Islami nuk i pranon. Nëse muzika dhe kënga na bartin fjalë të fisnikëruara, melodi të harmonizuara, zë të bukur, përderisa ato janë brenda kornizës së parimit të moralit, Islami nuk i ndalon, ngase arti synon që t’i lartësojë emocionet dhe shpirtin e njeriut. I Dërguari (a.s.) entuziazmohej nga zëri i Ebu Musa el Eshariut kur këndonte Kuran. Muhamedi (a.s.) ka zgjedhur nga sahabët e tij për thirrjen e ezanit ata që ishin me zëra të bukur. Ai gjithashtu i ka dëgjuar instrumentet muzikore, sikurse që janë: defi dhe gajdeja, duke mos dhënë vërejtje se ndalohen. Kur në një ditë feste Ebu Bekri kishte hyrë në shtëpinë e së bijës së tij, Ajshes (r.a.), bashkëshortes së Muhamedit (a.s.) dhe tek ajo dëgjoi se si po këndojnë dy shërbëtore, duke u rënë defave, dhe kishte reaguar, mirëpo Muhamedi (a.s.) i është përgjigjur reagimit të tij duke thënë: “Lëri ato dyja, Ebu Bekër, jemi në ditët e festës.” Muhamedi (a.s.) gjithashtu e porositi Ajshen (r.a.) që të dërgojë dikë për të kënduar në dasmën e një të afërme të saj, që martohej me një njeri nga ensarët – nga banorët e Medinës. Ekzistojnë edhe disa transmetime të tjera nga Pejgamberi (a. s.), përmes të cilave bëhet e qartë se këndimi dhe muzika nuk janë të ndaluara nëse nuk janë të shoqëruara me elemente jo të hijshme dhe jomorale. Në lidhje me vallëzimin, Islami bën dallime midis vallëzimit të meshkujve dhe atij të femra ve. P.sh. vallëzimi popullor i meshkujve është i lejuar. I Dërguari (a.s.) i lejoi gruas së tij, Ajshes, ta shi kojë grupin e abisinitëve që vallëzonte në ditë feste. Vallëzimi i femrave para femrave tjera është i lejuar, kurse Islami nuk e miraton vallëzimin e gruas para meshkujve. Sa i përket aktrimit, nuk është i ndaluar për derisa është brenda suazave të parimit të moralit. Askush s’mund ta mohojë rolin e qenësishëm që ka në trajtimin dhe eliminimin e shumë problemeve dhe fenomeneve negative në shoqëri. Nuk prish punë edhe sikur aktrimi të përmbante edhe ndonjë formë të zbavitjes së hijshme, që nuk i tejkalon kufijtë e mirësjelljes. Kështu është edhe me fotografimin, që sot në jetën tonë bashkëkohore është bërë edhe domosdoshmëri. Kurse sa i përket statujave, ekzistojnë tekste të qarta që i ndalojnë. Arsyeja për këtë ndalim del nga ajo që njerëzit mund të adhurojnë të njëjtat, ashtu, pra, sikur më parë bënë idhujtarët. Sikur të mos ekzistonte mundësia për diçka të këtillë, duke u mbështetur në vetëdijesimin e njerëzve, nuk do të kishte dëm prej tyre, e as arsye për ndalim. Mirëpo, Islami nuk dëshiron ta hapë këtë portë, duke pasur për qëllim që përmes ndalimit të reagohet në preventivë. Islami ka vendosur rregullat e veta, ngase ajo që neve mund të na duket se është e pamundur për një epokë, më herët ose më vonë mund të bëhet nga të mundshmet. (vazhdon)



Prof. Dr. Mahmud hamdi zakzuk
Përktheu: Afrim Tahiri
HENA e Re 283

Twitter Digg Delicious Stumbleupon Technorati
Index ->

Komentet

No Comments!

Komento këtë artikull:

* Emri
* E-mail adresa juaj 1
* Your Comment 2

shkronja të mbetura.

 

Shkruaj kodin:

Captcha

 

* Fusha duhet të plotësohet patjetër


1. E-mail adresa juaj nuk do të publikohet, dhe do të jetë e dukshme vetëm për administratorët e faqës.


2. Islam Gjakova e posedon të drejtën e redaktimit, modifikimit dhe fshirjes së komenteve që kanë përmbajtje ofenduese, që fyejnë dikë dhe që nuk i përmbahen temës së artikullit. Gjatë komenteve gjithashtu nuk lejohet reklamimi i ndonjë ueb-faqe.