Hamdi NUHIJU
Fėmijėt tanė janė pasuria mė e madhe qė na ka dhėnė All-llahu xh.sh. Njashtu ato janė sprovė pėr ne nė kėtė botė dhe pėrgjegjėsi pėr ditėn e Llogarisė. Ata janė sytė tanė me tė cilėt shohim, mundi jonė pėr tė cilin shpenzojmė kohė, energji dhe vullnet, shpresa jonė pėr njė pleqėri tė lumtur!
Hammad ibn Seleme transmeton prej Ebu Hurejres r.a. se Pejgamberi a.s. ka thėnė: "Me tė vėrtetė robit do t`i shtohen gradat dhe do tė thotė: O Zoti im, prej nga kjo. Kjo ėshtė pėr shkak tė kėrkimit tė faljes sė fėmijės tėnd pas vdekjes tėnde." (hadithi gjendet nė librin: Njė Buqetė lulesh pėr fėmijėt tuaj, Ibėn Kajjim El Xhevzi , Shkup 2007 fq.19).
All-llahu xh.sh. pėrveē qė na ka sprovuar me fėmijėt tanė, Ai na ka mundėsuar qė pėrmes tyre tė na shtohen edhe gradat tona pas vdekjes sonė. Por, a thua vallė a do na shtoheshin gradat tona pas vdekjes nėse fėmijėt tanė nuk i edukojmė me Islam?
Shpesh herė pyetemi se ku qėndrojnė problemet e shumta nė shoqėrinė tonė ballkanase, pse kemi gjenerata tė paedukuara me Islam, pse u shuajt nderi familjar, respekti i ndėrsjellė etj... Ka shumė faktor qė kanė ndikuar nė kėtė gjė, por kryesori normalisht ėshtė ai i edukimit tė fėmijėve tanė me Islam. Por, ai edukim duhet tė realizohet fillimisht nga vet ne pasi qė Muhammedi a.s. na sqaron se fėmija edukohet 20 vite para lindjes sė tij. Si edukohet 20 vite para lindjes? Pėr tė edukuar njė fėmijė tė shėndosh me Islam sė pari duhet qė vet tė edukohemi, tė zgjedhim njė grua besimtare e cila edhe ajo ėshtė e edukuar me Islam dhe pastaj ta edukojmė edhe fėmijėn tonė nė frymėn Islame. Pra, procesi i edukimit ėshtė i vėshtirė, i rėndėsishėm, i thjeshtė por njėkohėsisht edhe mjaft kompleks.
Imam Shafiu r.a. pjesėn mė tė madhe tė jetės sė tij nė mėsimin dhe ligjėrimin e Islamit e ka kaluar nė sqarime dhe mėsime rreth edukatės dhe moralit islam, ndėrsa shumė pak vite i kushtoi fikhut islam! Paramendoni kėtė fakih tė madh, njėri prej themeluesve tė katėr shkollave juridike, bazamente tė mėsimit tė fesė, i kushtoi aq shumė rėndėsi edukatės... Pėr edukatėn dhe moralin ėshtė shkruar shumė nė kėto troje, por shumė pak ėshtė punuar nė praktik. Duhet tė ekzistojė nė ēdo pore tė jetės sonė edukata islame si njėra prej shtyllave kryesore tė depėrtimit tė mesazhit islam nė zemrat e miliona njerėzve.
Si ummet ne nuk guxojmė qė mesazhin islam tė mos e pėrēojmė, hallka e parė e zinxhirit tė pėrēimit tė kėtij mesazhi islam ėshtė familja jonė gjegjėsisht fėmijėt tanė. Po arritėm qė tė gjithė ne tė ndėrtojmė sheriatin nė shtėpitė tona nuk do kemi nevojė ta kėrkojmė sheriatin nė nivel kolektiv, por ajo do bėhet ajri pa tė cilin nuk mundemi tė frymojmė.
Fėmijėt tanė janė dhuratė e All-llahut xh.sh. pėr tė cilėn dhuratė duhet tė falėnderohemi.
Thotė All-llahu xh.sh. nė Kur`an: "Vetėm i All-llahut ėshtė pushteti i qiejve e i tokės; Ai krijon ēka tė dojė; Ai i falė vetėm femra atij qė do; e i falė vetėm meshkuj atij qė do. Ose u falė ēift, meshkuj e femra, por atė qė do e lė pa fėmijė (steril); Ai ėshtė i dijshėm, i fuqishėm." ( Esh-Shura:49-50)
Ky ajet kur`anor na qartėson bukur se All-llahu xh.sh. vendos me fatin tonė dhe tė fėmijėve tanė dhe nuk guxojmė qė pėr hir tė komplekseve tona dhe traditave tė mykta e jo tė mira tė mos bindemi me pėrcaktimin e All-llahut xh.sh. e kjo tė reflektojė edhe nė edukimin dhe mėsimin qė duhet t'i ja japim fėmijėve tanė. Fėmijėt duhet t'i mėsojmė me Islamin, tė jetojnė me Islamin, tė pėrballen me sprovat nė jetė qė do i prijnė dhe tė bėhen edhe ato bartės ose pėrēues tė mesazhit islam nė rruzullin tokėsor. Nė vazhdim tė tekstit do paraqes disa rregulla tė pakualifikuara tė cilat rregulla shpresoj qė do tė ndikojnė pozitivisht gjatė pėrvojave tona me fėmijėt tanė.
a) Vendosi emėr tė bukur
Ebu Derda thotė se Pejgamberi a.s. ka thėnė: "Me tė vėrtetė nė Ditėn e Gjykimit do tė thirreni me emrat tuaj dhe me emrat e baballarėve tuaj, kėshtu vendosni emra tė bukur." (libri i cituar: fq.102). Ky hadithė i Pejgamberit a.s. na qartėson se emrat e fėmijėve tanė duhet tė vendosen tė bukur dhe me kuptim tė mirė. Nė shumė hadithe tjera Pejgamberi a.s. preferon qė tė vendosen emra Pejgamberėsh dhe cilėsishė tė pėrkulshmėrisė sė robėrve tė All-llahut ndaj All-llahut xh.sh. Emrat e bukur pėrveē qė ndikojnė nė identitetin e fėmijėve tanė na japin njė stimuls, dėshirė dhe vullnet plus qė fėmijėt tanė t'i mėsojmė dhe orientojmė drejtė atyre personaliteteve, ose personave tė bekuar mbi baza tė tė cilėve i kemi emėrtuar.
b) Respekto mendimin e tij
Realiteti jonė ėshtė shumė i hidhur sa i pėrket kėtij segmenti. Ne jo qė nuk respektojmė mendimet e fėmijėve tanė, por as qė i pėrgatisim fėmijėt tanė tė mendojnė dhe tė logjikojnė me kokėn e tyre. Kjo gjė bie ndesh me traditat e Muhammedit a.s. dhe me Kur`ani Kerimin. Nga dashuria e madhe qė kemi pėr to ne shpesh herė i neglizhojmė fėmijėt tanė dhe nuk i nxisim pėr mendime kreative dhe tė dobishme. Nė rrethet ku po jetojmė do tė dukej shumė qesharake qė fėmija tė jap mendim tė vetin pėr njė ēėshtje tė caktuar, kjo gjė mjerisht ka sjellė deri tek gjeneratat e ardhshme " tepricė teknologjike" studentėsh tė cilėt janė edhe viti i katėrt nė fakultet ndėrsa nuk dinė tė bėjnė njė analizė tė thjeshtė tė programimit linear. Tė respektuarit e mendimit tė fėmijėve tanė na hap dyert e thellimit dhe penetrimit tė pėrbashkėt me to nė dijet fetare dhe nė kėtė mėnyrė na lehtėsohet barra e pėrēimit tė mesazhit islam tek fėmijėt tanė.
c) Angazhoje me punė tė dobishme
Thotė All-llahu xh.sh. nė Kur`an: "O ju qė besuat , ruajeni veten dhe familjen tuaj prej njė zjarri, lėndė djegėse e tė cilit janė njerėzit dhe gurėt." (Tahrim,6).
Fėmijėt tanė duhet t'i angazhojmė me mėsimin e Kur'anit, mėsimin e gjuhėve tė ndryshme, tė matematikės, jetės sė Pejgamberit a.s., kushteve tė fesė, tė haditheve tė Pejgamberit a.s. Duhet tė pėrpilojmė program ditor pėr fėmijėt tanė edhe jashtė shkollave ose edukatorėve. Nėse fėmijėt i angazhojmė kjo nuk d.t.th. qė nuk i duam dhe qė po i privojmė prej tė drejtave tė tyre pėr jetesė tė mirė.
Kam lexuar nė njė vend qė njė mbret djalin e tij kishte dashur ta bėjė dijetar. Por, ky djali ishte rritur nė pasuri dhe bollėk nė oborrin mbretėror dhe nuk ishte mėsuar me jetėn e thjeshtė e modeste tė njė muslimani. E dėrgon te njė dijetar qė ai dijetar tė pėrkujdeset pėr tė. Detyrėn e parė qė i cakton dijetari i nderuar djalit tė kėtij mbreti ėshtė qė tė dalė nė rrugė dhe pėr njė periudhė tė caktuar tė kėrkojė lėmoshė e mė pastaj tė kthehet dhe tė fillojė procesi i kėrkimit tė diturisė.
Ky shembull na mėson shumė gjėra tė cilat duhet t'i jetėsojmė edhe ne si prindėr. Angazhimi i fėmijėve tanė me kėrkimin e diturisė dhe punė tė dobishme, jetėsimi praktik i Islamit i fėmijėve tanė duhet tė jetė prioriteti ynė. Pėr fėmijėt tanė ne jemi shembulli mė i mirė qė e udhėheqė atė gjatė jetės, por mund tė bėhemi edhe shembulli mė i keq qė e humbė nė humnerat e kėsaj dhe botės tjetėr.
d) Ledhato fėmijėn tėnd
Bejhekiu pėrmend njė hadith prej Ez-Zuhriut nė tė cilin thuhet se njė njeri ishte ulur me Pejgamberin a.s., i erdhi djali i tij ndėrsa ky e puthi dhe e mori nė prehėr. Pastaj erdhi vajza e tij dhe e uli afėr vetes. Pejgamberi a.s. i tha: "Nuk je i drejtė ndaj tyre." (vepra e njėjtė: fq.195)
Fėmijėt kanė nevojė pėr ledhatimin tonė ashtu siē kemi nevojė ne pėr to, por nuk duhet qė tė bėjmė dallim ndaj tyre dhe tė bėhemi tė padrejtė...
e) Pėrgaditė misionar musliman
Secila familje duhet ta ketė primare kėtė kusht dhe t'i orientojė tė gjitha forcat materiale, mentale dhe fizike drejtė realizimit tė kėtij qėllimi. Prindėrit duhet t'i pėrgatisin fėmijėt e tyre pėr sprovat qė do i kaplojnė nė tė ardhmen. Ato, pra prindėrit, fėmijėt duhet t'i mėsojnė qė jetėn e tyre ta jetojnė me qėllim dhe me mision tė caktuar. Fėmijėt tanė duhet tė ushqehen dhe tė frymojnė nė kėtė rrugė.
Dhe pėr fund tė kėtij teksti pėrmendim njė thėnie tė Abdullah ibn Omerit r.a.: "Edukoje fėmijėn tėnd sepse je pėrgjegjės pėr tė, pėr atė se si e ke edukuar dhe ēka e ke mėsuar, ndėrsa fėmija ėshtė pėrgjegjės pėr nėnshtrim ndaj Zotit dhe nėnshtrim ndaj teje." (vepra e njėjtė: fq.192).
31.03.2008.islamgjakova.net
