Edhe mashkulli, edhe femra e kanė tė njėjtin soj. All-llahu i Lartėsuar ėshtė Ai i Cili ka vėnė dashuri dhe mėshirė mes meshkujve dhe femrave dhe pėr kėtė arsye, Vetė Ai nė mėnyrėn mė tė mirė ka treguar se ēka ėshtė nė tė vėrtetė lidhja mes tyre, edhe atė duke thėnė: "...ato janė prehje pėr ju dhe ju jeni prehje pėr to!..." (Kur`an, 2: 187). Pra, askush nuk mund tė japė pėrshkrim mė tė mirė se ky. Ashtu sikurse njeriu i shfrytėzon rrobat (nė varėsi prej kushteve klimatike) si mbrojtės dhe rregullatorė tė temperaturės sė tij tė jashtme, ashtu edhe bashkėshortėt mes veti e ruajnė njėri-tjetrin nga ligėsitė sociale, veset e kėqija dhe nga tė qenėt i pakėnaqur nė aspektin biologjik (seksual). Pėr mė tepėr, ata mes veti janė burim i rehatisė, ngushėllimit, qetėsisė si dhe sigurisė. Mė tej, krahas asaj qė nė lidhjen e tyre duhet tė jetė prezente dashuria dhe dhembshuria ndaj njėri-tjetrit, tė dytė ata kanė tė drejtė tė marrin trajtim tė butė nga pala tjetėr si dhe tė sillen me dashamirėsi e respekt. Nuk ėshtė e rastėsishme qė Pejgamberi alejhi selam pėr besimtar mė ideal e ka cilėsuar atė qė ėshtė mė i mirė ndaj gruas sė vet. Ngjashėm, besimtarja mė ideale konsiderohet ajo qė mė sė shumti i bindet bashkėshortit tė vet kur ai e urdhėron pėr ndonjė gjė. Megjithatė, nė literaturėn islame mė i theksuar ėshtė respekti qė burri duhet ta ketė kundrejt gruas sė vet. Edhe prej burrit, e edhe prej gruas kėrkohet qė ata t'i qėndrojnė besnik njėri-tjetrit dhe asnjėri prej tyre nuk e ka tė lejuar tė ketė marrėdhėnie seksuale me asnjė person tjetėr, pėrveē se me atė qė ėshtė brenda kurorės!
Me pak fjalė, tė drejtat e burrit ndaj gruas sė vet janė se ajo duhet t'i bindet bashkėshortit tė vet, e paramendoni, Islami ka shkuar aq larg saqė ka bėrė tė ditur se gruaja duhet t'i lejė anash nafilet (namazin, agjėrimin) nėse burri ashtu kėrkon (duke e ditur se sa ėshtė shpėrblimi pėr bėrėsit e nafileve). Ajo gjithashtu duhet t'i qėndrojė besnike burrit tė vet dhe nuk guxon ta gostisė askėnd pa lejen e tij. Ėshtė e udhės qė mos ta refuzojė atė dhe gjithmonė tė jetė e gatshme qė tė jetė pranė tij. Pėr mė tepėr, ajo duhet t'i edukojė fėmijėt dhe, mė e rėndėsishmja ėshtė se duhet ta ruajė nderin e vet dhe pasurinė e burrit nėse ky nuk ėshtė nė shtėpi.
Tė drejtat e gruas ndaj burrit tė vet janė se, si pikė e parė, ai duhet ta mbrojė atė. Duhet ta trajtojė me butėsi e dashuri. Nuk ėshtė e udhės qė ta rrahė pėr diēka joserioze dhe tė parėndėsishme, po edhe nėse rrahja duhet tė aprovohet, nuk duhet tė jetė nė masė tė madhe saqė tė shkaktohet ndonjė pasojė e padėshirueshme. Ai, krahas kėtyre, duhet edhe t'ia sigurojė asaj elementet e nevojshme pėr jetesė si: ushqimin, veshmbathjen, shtėpinė etj.
Argumente nga Kur`ani
1) "Natėn e agjėrimit ju ėshtė lejuar afrimi te gratė tuaja, ato janė prehje pėr ju dhe ju jeni prehje pėr ato..." (Kur'an, 2: 187).
2) "Edhe atyre (grave) u takon e drejta sikurse edhe pėrgjegjėsia nė bashkėshortėsi, e burrave u takon njė pėrparėsi ndaj tyre. All-llahu ėshtė i gjithėfuqishėm, i urtė!" (Kur'an, 2: 228).
3) "Grave jepuani dhuratėn e kurorės sė tyre (niqahin) mė tė mirė, e nė qoftė se ato nga vullneti i vet ju falin diēka nga ajo, atėherė hajeni atė hallall tė mirė!" (Kur'an, 4: 4).
4) "Juve ju takon gjysma e asaj (pasurie) qė lėnė gratė e tuaja nėse ato nuk kanė fėmijė, por nėse ato kanė fėmijė juve ju takon njė e katėrta nga ajo qė lėnė ato, pasi tė kryhet testamenti i tyre dhe pasi tė lahet borxhi. Atyre (grave) u takon njė e katėrta nga ajo qė lini ju nėse nuk keni fėmijė, por nėse keni fėmijė, atyre u takon njė e teta nga ajo qė leni pas kryerjes sė testamentit qė keni pėrcaktuar ose borxhit!" (Kur'an, 4:12).
5) "Burrat janė pėrgjegjės pėr gratė, ngase All-llahu ka graduar disa mbi disa tė tjerėt dhe ngase ata kanė shpenzuar nga pasuria e tyre. Prandaj, me atė qė Ai i bėri tė ruajtura, gratė e mira janė respektuese dhe janė besnike ndaj sė fshehtės. E ato qė u keni dro kryelartėsisė sė tyre, kėshilloni, madje largohuni nga shtrati (e mė nė fund), edhe rrihni (lehtė, nėse nuk ndikojnė kėshillat as largimi), e nėse ju respektojnė, atėherė mos u sillni keq ndaj tyre! All-llahu ėshtė mė i larti, mė i madhi!" (Kur'an, 4: 34).
6) "Dhe nga faktet (e madhėrisė sė) e Tij ėshtė qė pėr tė mirėn tuaj, Ai krijoi nga vetė lloji juaj palėn (gratė), ashtu qė tė gjeni prehje tek ato dhe nė mes jush krijoi dashuri dhe mėshirė. Nė kėtė ka argumente pėr njerėzit qė mendojnė!" (Kur`an, 30: 21).
Argumente nga Sunneti
1. Ebu Umame (All-llahu qoftė i kėnaqur prej tij!) rrėfen se Pejgamberi alejhi selam ka thėnė: "Nuk mund tė ketė gjė mė tė mirė pėr besimtarin, pas frikės ndaj All-llahut, sesa njė grua e virtytshme! Nėse ai e urdhėron pėr ndonjė gjė, ajo e zbaton atė. Nėse ai e kėrkon, ajo ia plotėson dėshirat dhe nėse ai ėshtė larg shtėpisė, ajo e ruan nderin e vet dhe e ruan pasurinė e tij!". [Transmeton ibėn Maxhe]
2. Hakim ibėn Muavije (All-llahu e mėshiroftė!) tregon se njė herė babai i tij nė njė rast e ka pyetur Pejgamberin alejhi selam: "O i Dėrguari i All-llahut! Ēfarė tė drejta kanė gratė tona mbi ne?", kurse ai ia ktheu: "Duhet tė sigurosh ushqim pėr tė pasi tė kesh siguruar pėr veten! Duhet tė sigurosh rroba pėr tė pasi tė kesh siguruar pėr veten! Nuk duhet tė vėsh dorė mbi tė (ta rrahėsh), as ta ofendosh e as ta braktisėsh!". [Transmeton Ahmedi, ebu Davudi dhe ibėn Maxhe]
3. Ebu Hurejra (All-llahu qoftė i kėnaqur prej tij!) rrėfen se Pejgamberi alejhi selam ka thėnė: "Besimin mė tė fortė e ka ai qė ka sjellje mė tė mirė dhe mė i miri prej atyre qė kanė sjellje tė mirė janė ata qė janė mė tė mirė ndaj grave tė veta!". [Transmeton Tirmidhiu]
4. Xhabir ibėn Abdullahu (All-llahu qoftė i kėnaqur prej tij!) rrėfen se Pejgamberi alejhi selam ka thėnė: "Frikėsojuni All-llahut nė lidhje me gratė tuaja! Me tė vėrtetė ju jeni martuar me to me Vullnetin e All-llahut dhe organet e turpshme tė tyre ju janė ligjėsuar me Emrin e Tij. Tė drejtat e juaja mbi to (o burra) janė se ato nuk guxojnė ta gostitin askėnd pa lejen tuaj. Nėse ato e bėjnė kėtė, atėherė rrihni nga pak pa u shkaktuar ndonjė lėndim serioz! Tė drejtat e tyre mbi ju janė se duhet t'ua siguroni ushqimin, veshmbathjen dhe elementet tjera pėr jetesė!". [Transmeton Buhariu dhe Muslimi]
5. Nė Hutben e tij tė famshme Lamtumirėse, tė cilėn e mbajti nė Arafat, Pejgamberi alejhi selam tha: "O njerėz! Me tė vėrtetė janė disa tė drejta nė lidhje me bashkėshortėt. Nuk ėshtė e lejuar qė shtrati juaj tė shtypet nga askush, pėrveē se nga ju! Nuk guxojnė gratė ta fusin nė shtėpi dikėnd nėse nuk marrin autorizim nga burri i tyre dhe nuk duhet tė bėni turpėsira! Nėse e bėjnė kėtė gratė, atėherė burrat e kanė lejen e All-llahut tė Lartėsuar qė t'i qortojnė, t'i largojnė nga shtrati e mandej edhe t'i godasin lehtė! E nėse ato pėrmbahen ndaj kėtyre rregullave dhe u binden burrit tė vet, atėherė burrat kanė pėr detyrė t'i mbajnė dhe t'i mirėmbajnė nė pajtim me nevojat e jetės! Ju urdhėroj qė tė silleni mirė ndaj grave tuaja sepse ato janė shtyllat e shtėpisė suaj! Ato nuk kanė gjė tjetėr pėrveē vetvetes dhe juve! Konsideroni ato si dhuratė qė jua ka dhėnė i Mėshirshmi dhe kėnaquni me to nė Emėr tė Tij! Kini dro All-llahun nė lidhje me gratė tuaja dhe trajtoni me butėsi! Vallė, a jua komunikova atė qė u porosita?", ndėrsa 100.000 haxhinjtė e pranishėm thanė "PO" me tėrė fuqinė e zėrit tė tyre, e Pejgamberi alejhi selam kur i dėgjoi ata, tha: "O Zot, dėshmo pėr kėtė!". [Ibėn Hishami citon nga Dr. Hamidullahu]
6. Ajshja (All-llahu qoftė i kėnaqur prej saj!) tregon se Hindi (bija e Utbes) i tha Pejgamberit alejhi selam: "O i Dėrguari i All-llahut! Ebu Sufjani ėshtė njė partner dorėshtrėnguar. Ai nuk jep aq sa ėshtė e mjaftueshme pėr mua dhe fėmijėt e mi, prandaj unė marr nga pasuria e tij pa dijeninė e tij. Pejgamberi alejhi selam ia ktheu: "Merr aq sa mjafton pėr ty dhe fėmijėt tu!". [Transmeton Buhariu dhe Muslimi]
Pėrktheu nga anglishtja: Arsim JONUZI 15.01.2008
shkėputur nga libri: Kodi Social dhe Moral nė Islam
autor: Muhammed el-Kudri
18.01.2008.islamgjakova.net
