Nė Islam, ēėshtja rreth lirisė sė femrės dhe participimit tė saj nė politikė zakonisht krahasohet me kulturėn perėndimore. Gjykimin qė e jep Islami, pra, lidhur me kėtė ēėshtje ėshtė i prerė, duke pohuar se edhe femrat i kanė tė drejtat e njėsojta si tė meshkujve, qoftė nė aspektin e veprimit tė lirė, qoftė nė edukim tė mirėfilltė, qoftė nė tė drejtėn pėr tė qenė tė trajnuara pėr gjėra tė domosdoshme e tė nevojshme si dhe pėr tė qenė pjesė aktive nė punėt politike.
Njė pikėpamje e kėtillė asnjėherė mė parė nuk ka qenė e pranishme nė asnjė religjion e as nė asnjė shkollė filozofike. Gjatė historisė njerėzore, kemi shumė raste qė dėshmojnė se femrat kryesisht nuk janė konsideruar si duhet. Nė civilizimet e vjetra, nė pėrjashtim tė civilizimit tė Egjiptit antik, femra nuk trajtohej si qenie njerėzore, po si spurdhjake e si krijesė e pavlefshme. Pra, nė esencė, ėshtė paturpėsi tė vėsh krahasim mes tė drejtave tė femrave nė Islam dhe tė drejtave tė atyre nė kulturėn perėndimore, ngaqė, do tė thotė, dihet fort mirė se sa janė tė ndryshme nga njėra-tjetra. Pejgamberi alejhi selam thoshte se dituria ėshtė e obligueshme pėr tė gjithė besimtarėt, prandaj, diferencimi i meshkujve nga femrat e shtrėmbėron qėndrimin e asaj qė e ka potencuar i dėrguari i tė Lartėsuarit.
Njė vėshtrim i shkurtėr rreth statusit tė grave nė shoqėritė moderne tregon se njė numėr i madh i grave qė nuk punojnė (punė publike) janė financiarisht tė varura nga bashkėshortėt e tyre, pėrkundėr tė cilave, ato qė punojnė kanė fitime mė tė vogla nė krahasim me meshkujt dhe se nuk janė "tė suksesshme" sa duhet pėr tė arritur pozita qeverisėse, e arsyet pėr kėto janė se ata bazohen nė dallimet gjinore. Nė fakt, burimi i njė diskriminimi tė tillė ėshtė nga supozimi i meshkujve tė cilėt pretendojnė se femrat kanė natyrė tė atillė qė duhet t'i kryejnė vetėm punėt e shtėpisė dhe t'i rrisin fėmijėt si dhe vetėm duhet tė jenė burim ngrohtėsie brenda shtėpisė, ndonėse gratė kanė edhe kompetenca tė tjera, tė cilat zakonisht injorohen nga burrat (e tyre). Perėndimorėt e llogarisin femrėn si bashkėshorte, si nėnė e si qenie emocionale dhe kėshtu i pėrcaktojnė asaj detyra tė cilat kėrkojnė privilegje tė tilla, kurse mėsimet islame, duke qenė nė pajtim me pastėrtinė lindore tė njerėzve, synojnė ta ruajnė identitetin e njė qenieje duke e urdhėruar atė pėr t'i zhvilluar edhe aftėsitė fizike e edhe ato shpirtėrore dhe duke i pėrzier tė dyjat. Njw qėndrimi i kėtillė do tė ishte qetėsia dhe dollia mendore pėr tėrė shoqėrinė. Pėrndryshe, nėse aplikohet ndonjė metodė tjetėr e ndryshme nga ajo e Islamit, shoqėria nuk do tė kishte qenė e aftė tė pėrfitojė nga potencialet e larta njerėzore dhe si e tillė ajo do tė ishte konsideruar si shoqėri e pasuksesshme. Pėr ta argumentuar qėndrimin islam lidhur me kėtė ēėshtje, referohemi tek Libri i All-llahut tė Lartėsuar, nė tė cilin thuhet: "Kush bėn njė vepėr tė mirė, qoftė mashkull ose femėr, e duke qenė besimtar, Ne do t'i japim atij njė jetė tė mirė (nė kėtė botė), e (nė botėn tjetėr) do t'ia japim shpėrblimin mė tė mirė pėr veprat e tij" (Kur'an, 16: 97).
Nė vijim, duhet tė bėhet e ditur esenca e participimit politik. Ai, nė fakt, i referohet tė drejtės sė njerėzve qė nė mėnyrė tė lirė ta pėrcaktojnė formėn e qeverisė, t'i pėrpilojnė politikat e saj (qeverisė), t'i formojnė normat legjislative, tė shprehin mendime, t'i reflektojnė kėrkesat e tyre tė ligjshme dhe t'i japin fund injorancės, izolimit dhe mospėrfilljes.
Bėrja e marrėveshjes dhe pėrgatitja pėr unitet tė atillė tė mendimit nė shoqėri ėshtė pasojė e performancės sė mirė tė autoriteteve ekzekutive, tė cilėt do tė reflektohen pėrmes pėrforcimit tė kuptimit tė participimit e pėrmes heqjes sė pengesave ilegale dhe nė kėtė mėnyrė tė vazhdimėsisė sė jetės sociale. Tė dhėnat nga statistikat nuk janė argumente plotėsisht tė mjaftueshme e tė sakta pėr ta pasqyruar tė vėrtetėn e participimit politik tė grave siē u cek mė lart. Nė fakt, nga ato tė dhėna mėsojmė se gratė kanė qenė tė kyēura mė pak nė aktivitetet politike nė krahasim me burrat dhe se shumica prej tyre, edhe pse mund tė shkaktojė ēudi, kishin arsimim tė lartė dhe ishin tė pasura.
Aktiviteti politik nuk u ndihmon grave qė absolutisht t'i mėsojnė apo t'i marrin tiparet mashkullore dhe nuk ėshtė korrekte tė thuhet se natyra e femrės ėshtė kontradiktore me politikėn. Thėnė realisht, ky formulim ėshtė bėrė nga meshkujt pėr arsye se ata preferojnė monopolizėm. Veē kėsaj, qėndrimi i grave larg politikės dhe tė qenėt tė painteresuara lidhur me ēėshtjet qė kanė tė bėjnė me tė (politikėn), gjithashtu kanė kontribuar nė kėtė pikėpamje, megjithėse ky qėndrim doemos ka qenė rezultat ndikimor nga faktorė tė panjohur. Aktiviteti politik, pra, si domosdoshmėri sociale e pėrmirėson perceptimin real te njerėzit ndaj gjallėrisė lidhur me politikėn si dhe aftėson pėr njohuri politike dhe pėr mendim tė pavarur. Prandaj, pėrvojat e pasuksesshme tė zhvillimit tė shteteve e shoqėrive janė rezultat i bindjes sė gabuar rreth ēėshtjes sė gjinisė. Historia tregon se participimi i parė politik i grave ėshtė bėrė nė shek. VII, gjegjėsisht, nė kohėn e ardhjes sė Islamit nė gadishullin Arabik kur gratė sė bashku me burrat dhanė zotim para Pejgamberit alejhi selam dhe si tė tilla ato u njohėn si participuese politike tė shoqėrisė sė asaj kohe. Tė tilla njihen Fatimja, Zejnebja si dhe shumė gra tė tjera (All-llahu qoftė i kėnaqur nga tė gjithė ato!).
Gra tė tilla, pra, nė mėnyrė aktive kanė participuar nė menaxhimin e fushave tė ndryshme sociale dhe nė atė kohė, pėrderisa ende kishte aromė tė mendimit se femra duhet varrosur ngaqė ajo konsiderohej si qenie e dėmshme e e padėshirueshme, femrave muslimane u jepeshin tė drejtat pėr t'u konsideruar edhe ato si qenie njerėzore sikur meshkujt. Ndėr shtetet islame, Kirgizstani ishte i pari qė ua garantoi grave tė drejtėn pėr votė nė vitin 1918.
Fatkeqėsisht, pas pėrhapjes sė modelit perėndimor dhe mbizotėrimit tė kulturės pėr lakuriqėsi duke shkaktuar rėnie morale, gjegjėsisht pas shek. XIX, natyra e participimeve tė kėtilla ka ndėrruar duke ua marrė grave tė drejtat e tyre, tė cilat iu ishin dhėnė gjatė shtrirjes sė brigjeve tė Islamit. Rrjedhimisht, me kėtė zhvillim, instiktet e femrave u nxitėn pėr zbukurimin e vetvetes sė tyre, si pasojė e investimit ideologjik tė tyre me qėndrim se femrat duhet ta pėrcjellin modėn. Realisht, kjo u arrit duke i afruar ato kah vetja, gjegjėsisht duke simuluar se po bėheshin pjesė e problemeve e e shqetėsimeve tė tyre. Efekti i njė sjelljeje tė atillė ishte njė injorim mjaft misterioz i prezencės sė tyre nė marrjen e vendimeve, edhepse ato fizikisht ishin nė vend tė ngjarjes nė ato procese. Diskriminimi gjinor kundrejt grave mė i theksuar ishte nė participimin e tyre nė fushėveprimet shoqėrore dhe pikėpamjet e tyre (grave) nuk u pėrfillėn e as qė u krahasuan me potencialin mashkullor.
Pozitat administruese nė mėnyrė ekskluzive u pėrkisnin vetėm meshkujve dhe nė kėtė mėnyrė gratė detyroheshin tė qėndronin larg politikės pėrkundėr ekzistencės sė barazisė politike dhe pėrkundėr participimit aktiv tė tyre nė kampanjat zgjedhore. Kufizime e zhgėnjime tė kėtilla janė shkaktuar nė faktorė kulturorė, ekonomikė etj.
Aftėsitė e femrave janė dėmtuar nga pėrjegjėsitė e tyre pėr punėt e familjes e shtėpisė, nėnshtrimi i tyre ndaj roleve tradicionale nėn tekat e organizatave religjioze, trajnime tė ndryshme tė bėra nga meshkujt etj. Miratimi i traditave politike e shoqėrore, gradualisht i izoloi gratė vetėm kah okupimet rreth punėve tė shtėpisė, edhe pse morėn pjesė nė dhėnien e votės, ato treguan preferencė pėr ato grupe shoqėrore qė rrėnjosnin dinjitet dhe e ruanin kuptimin e vėrtetė tė qenies njerėzore.
Pas luftės sė parė botėrore, grave iu dha barazia politike dhe, pėr sė pari herė, e drejta pėr votė e, veē tjerash kishin tė drejtėn pėr t'u kyēur nė parti politike dhe rrjedhimisht pėr t'u bėrė edhe pjesė e parlamentit. Pėr 25 vite qė nga ajo datė, gratė morėn pėrkrahje financiare e pozita tė mira administruese si dhe pėrqindja e pjesėmarrjes sė tyre nė politikė arrinte deri nė 15%.
Gjatė Konferencės IV Globale tė Kombeve tė Bashkuara qė u mbajt nė vitin 1955 nė Peking, ishte marrė qėndrimi vijues: "Gjysma e botės, gjysma e fuqisė" me qėllim tė dhėnies mundėsi grave pėr participim mė aktiv nė proceset vendim-marrėse. Ky vendim bėnte tė ditur se pėrparimi dhe paqja botėrore janė tė pamundshme pa participimin e grave nė fushėveprimet e ndryshme shoqėrore. Prandaj, gratė duhet tė ndihmohen me qėllim tė plotėsimit tė tėrėsisė sė qėllimit tė kėtij qėndrimi, e kjo arrihet pėrmes konsiderimit dhe zbatimit tė vlerave humano-shoqėrore.
pėrktheu nga anglishtja: Arsim JONUZI
29.11.2007.islamgjakova.net
