RIJADU SALIHIN

I

Nga Imam Neveviu

 

1. Nga emiri i besimta­rëve, Ebu Hafse Umer ibn el Hattab ibn Nu­fejl ibn Abduluzzi ibn Rijah ibn Abdil-lah ibn Kurt ibn Rezah ibn Adijj ibn Ka'b ibn Luejj ibn Galib el Kurshijj el-Adevijj, All-llahu qoftë i kënaqur me të, trans­me­to­het se ka thënë: "E kam dëgjuar Të Dërguarin e All-llahut (s.a.v.s) duke thënë: "Veprat vlerësohen sipas që­lli­meve dhe çdokujt i takon ajo që e ka për qëllim. Prandaj, kush shpërngulet (bën hixhret) për shkak të All-llahut dhe Të Dërguarit të Tij, shpërngulja e tij është për All-llahun dhe Të Dërguarin e Tij. Ndërsa kush shpërngulet të fitojë disa të mira të kësaj bote ose të martohet me ndonjë femër, shpërngulja e tij vlerësohet për atë që është shpërngulur". (Mutte­fekun alejhi)
2. Trans­me­tohet nga Ebu Ab­dull-llah Xhabir ibn Abdull-llah el-Ensarijj r.a., që thotë: "Në një be­tejë ishim me Të Dërguarin e All-llahut (s.a.v.s) me ç'rast na tha: "Vërtet në Medine ka burra të cilët kanë qenë me ju, qoftë kur keni ecur nëpër kodra, qoftë nëpër lugina. Ata i ka penguar së­mund­ja". Sipas një transmetimi tjetër: "Ata janë pjesëmarrës me ju në shpërblim". (Muslimi)
3. Kurse sipas transmetimit të Buhariut, hadithi i tra­nsmetuar nga Enesi r.a. thotë: "Ne u kthyem nga beteja e Tebukut me Të Dërguarin e All-llahut (s.a.v.s) i cili tha: "Vërtet ka njerëz të cilët kanë mbetur në Medine pas nesh, e të cilët janë me ne kudo që të shko­jmë; në kodra apo në lugina, ata i ka penguar sëmundja".
4. Trans­me­tohet nga Ebu Jezid Ma'n ibn Jezid ibn Ahnes r.a., ba­bai dhe gjy­shi i të cilit kanë qenë as-habë, se ka thënë: "Babai im Jezidi, i ka marrë disa dinarë (prej ari) që t'i ndajë sadaka dhe i lë te një njeri në xhami. Pastaj unë shkova, i mora dhe i solla, e ai më tha: "Pasha All-llahun, unë nuk t'i kam destinuar ty". U ankova për të tek I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. i cili na tha: "E jotja është ajo çka ke vendos, o Jezid, kurse e jotja ajo që e ke marrë o Ma'n". (Buhariu)
5. Trans­me­tohet nga Ebu Hure­jre Abdurrahman ibn Sahr r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu nuk shikon në trupat tuaj as në fizionomitë tuaja, por shikon në zemrat tuaja". (Muslimi)
6. Trans­me­tohet nga Ebu Musa Abdull-llah ibn Kajs el-Esh'arij r.a. që thotë: "E kanë pyetur Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. për njeriun që lufton për të treguar trimëri, që lufton për fanatizëm (nacional, fisnor ose familjar) dhe për sy të botës, cila prej këtyre (luftërave) është në rrugë të All-lla­hut?" I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. thotë: " Kush lufton (me armikun) vetëm për dominim dhe epërsi të fjalës së All-llahut (fesë së Tij - Islamit), vetëm ai është në rrugë të All-llahut". (Muttefekun alejhi)
7. Nga Ebu Bekrete Nufej'i ibn el-Harith eth-Thekafijj trans­me­to­het se Pej­gam­be­ri (s.a.v.s) ka thënë: "Kur të përleshen dy mus­limanë me shpatat e tyre (për ta vrarë njëri-tjetrin), edhe vrasësi edhe i vrari janë në zjarr". Atëherë i thashë: "O I Dërguari i All-llahut, për vrasësin është e qartë, por përse edhe i vrari?" Pej­gam­be­ri atëherë përgjigjet: "Sepse edhe i vrari ka dëshiruar ta vret shokun e vet". (Muttefekun alejhi)
8. Ebu Hurejre r.a. përcjell se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Namazi i njeriut në xhemat është më i vlefshëm se namazi i tij në shtëpinë e tij apo diku tjetër për njëzet e disa shkallë. Kush merr abdest, në formën më të mirë, pastaj shkon në xhami me të vet­min qëllim që ta falë namazin në xhemat, duke mos i interesuar as­gjë tjetër, për çdo hap të tij i shto­het nga një gradë dhe i shlyhet nga një mëkat derisa të hyjë në xhami, e kur të hyjë në xhami, atëherë në namaz është aq sa i ka marrë kohën namazi (në xhami). Secilin prej jush e bekojnë engjëjt, derisa të gjendet në vendin ku është falë namazi, ata thonë: "O Zot, mëshiroje! O Zot, fale! O Zot, pranoja pendimin". Engjëjt vep­roj­në kështu përderisa njeriu të mos fillojë t'u pengojë të tjerëve, apo ta prish abdestin në xhami". (Mu­tte­fekun alejhi)
9. Trans­me­tohet nga Ebu-l-Ab­bas Abdull-llah ibn Abbas ibn Ab­dul-Mutalib r.a., nga I Dërguari i All-llahut s.a.v.s., se All-llahu i Madhërishëm ka thënë: "Vërtet All-llahu i ka përcaktuar cilat janë veprat e mira e cilat të këqija, pastaj i ka sqaruar ato: Kush dëshiron me zemër të bëjë një vepër të mirë por nuk mund ta kryejë, All-llahu në tërësi do t'ia shkruajë atë vepër si të kryer, kurse nëse dëshiron të bëjë një vepër të mirë dhe e kryen, All-llahu do t'ia shkruajë dhjetë deri në shtatëqindherë më tepër. Por nëse dëshi­ron të bëjë ndonjë vepër të keqe e nuk e kryen, All-llahu do t'i shkr­uajë një vepër të mirë në tërësi, kurse nëse dëshiron dhe kryen një vepër të keqe, atëherë All-llahu ia shënon vetëm një vepër të keqe". (Muttefekun alejhi)
10. Trans­me­tohet nga Abdur­rahman Abdull-llah ibn Umer ibn el-Hattab r.a. se ka thënë: E kam dëgjuar Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Tre veta nga gjeneratat para jush u nisën për në rrugë, e një ditë i zuri nata para një shpelle në të cilën hynë dhe bujtën. Një shkëmb u rrokullis nga kodra dhe plotësisht e mbylli hyrjen e shpellës. Ata thanë: "Shpë­timi nga ky shk­ëmb është vetëm që ta lusim All-llahun e madhërishëm që ta largojë për hir të veprave tona të mira".
Njëri prej tyre tha: "O Zoti im, unë i kam pasur prindërit pleq të thinjur dhe asnjëherë para tyre nuk ju kam dhënë të hanë e as të pijnë fëmijëve të mi e as mallit tim (shërbëtorëve). Një ditë më hutoi kërkimi i kullosës më të mirë për kopenë time, e nuk ju erdha me kohë dhe ata kishin fjetur. Unë e mola qumështin në enë dhe ua solla por i gjeta duke fjetur. Më erdhi keq t'i trazoj, por edhe që t'i ushqej para tyre familjen dhe shërbëtorët, andaj kam pritur me enë në dorë dhe kam shikuar kur do të zgjohen, e kjo pritje ka zgjatur deri në agim. Fëmijët e mi aty te këmbët e mia klithnin të uritur, të cilëve u kam dhënë qumësht pasi janë zgjuar prindërit dhe e kanë pirë qumështin të cilin ua kisha sjellur. O Zoti im! Nëse këtë e kam bërë vetëm për Ty, e për askënd tjetër, atëherë na e largo këtë shkëmb nga hyrja e kësaj shpe­lle në të cilën gjendemi!" Shkëmbi pak u lëviz, por jo edhe aq sa të mund të dalin!
Njeriu i dytë tha: "O Zoti im, e kam pasur një kushërirë të afërme të cilën e kam dashuruar më tepër se tërë botën, - sipas një trans­metimi tjetër - e kam dashur aq fort siç i duan burrat gratë, andaj kërkova prej saj (siç kërkojnë bu­rrat prej grave të tyre), por ajo nuk më lejoi. Një vit mbre­tëronte uria e kushërira e dashur u detyrua të vijë tek unë dhe unë i dhashë 120 dinarë (monedha ari) që të vetmohet vetëm ajo me mua, dhe kur ajo ashtu veproi dhe unë plotësisht e përfitova, - sipas një transmetimi tjetër - kur i bashkova këmbët e mia me të saj, ajo (duke qarë) më tha: "Frikësoju All-llahut dhe mos e përbiro unazën (mos e kryej aktin) pa të drejtë". Atëherë u largova prej saj duke e kursyer nga akti i turpshëm edhe pse e doja më tepër se çdokënd tjetër, e lëshova në liri duke ia dhuruar të hollat e dhëna. O Zoti im, nëse unë këtë e kam bërë vetëm për të fituar kënaqësinë Tënde, na e largo këtë në të cilën jemi!" Shkëmbi përsëri edhe pak lëvizi nga hyrja e shpe­llës, por jo edhe aq sa të mund të dilet prej saj.
Njeriu i tretë tha: "O Zoti im, unë kam pasur rrogtarë dhe të gjithëve ua kam paguar menjëherë fitimin e merituar përveç një njeriu i cili u largua para se ta marrë mëditjen. Unë mëditjen e tij pastaj e kam përdorur si du­het dhe pasu­ria e tij u shumëzua. Pas një kohe rrogtari im më erdhi e më tha: "O robi i Zotit, m'i jep të hollat për mëditjen time të papaguar!" Unë i thashë: "Krejt çka sheh, pasuria, delet, lopët, devet dhe robërit janë prej mëditjes tënde që është shtuar". Ai tha: "O robi i Zotit, mos u tall me mua!" Unë atëherë i thashë: "Unë nuk po tallem me ty", pastaj e mori tërë mallin dhe e çoi, duke mos më lënë asgjë. O Zoti im, nëse unë këtë e kam bërë vetëm për Ty, atëherë na e largo këtë shkëmb nga hyrja e shpellës!" Shkëmbi u rrokullis, kurse udhëta­rët dolën dhe e vazhduan rrugën!" (Mutte­fe­kun alejhi)
Të gjithë dijetarët islamë janë të një mendimi, se tevbeja (pendimi dhe lënia, braktisja e mëkateve) është obligim i fortë is­lam (vaxhib). Nëse mëkati ka të bëjë vetëm me All-llahun e jo edhe me të drejtën e ndonjë njeriu, atëherë pendimi ka tre kushte. I pari, që menjëherë të largohet nga mëkati, i dyti që me zemër të bëhet pendimi për kryerjen e tij dhe i treti, që paluhatshëm të vendoset që as­njëherë të mos i kthehet të njëjtit mëkat. Nëse mungon njëri prej këtyre kushteve atëherë pendimi nuk është i vlefshëm.
Nëse mëkati ka të bëjë me ndonjë njeri atëherë pendimi ka katër kushte: tre të theksuarit dhe (i katërti) borxhin t'ia kthejë atij që i ka borxh. Nëse borxhi është i natyrës materiale atëherë të njëjtin ia kthen, kurse nëse mëkati është i atillë që ka dënim më të madh gjy­qësor ose të ngjashëm, atëherë është i obliguar të mundësojë ekze­ku­timin e dënimit ndaj tij, ose të kërkojë falje nga ai të cilin e ka dëmtuar, e nëse ka të bëjë me ofendim gjuhësor - atëherë do t'ia kërkojë hallallin personit të cilin e ka ofenduar.
Pendimi duhet të bëhet për të gjitha mëkatet. Nëse pendimi bëhet vetëm për disa mëkate - ai është i vlefshëm - dhe i falen ato mëkate, por të tjerat i mbesin pa iu falë. Për domosdoshmërinë e pendimit dhe braktisjes së mëkateve ekzistojnë shumë argumente të Librit të All-llahut, të Sunnetit të Pej­gam­be­rit dhe të Ixhmai Ummetit.
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"...Dhe të gjithë pendo­huni tek All-llahu, o besim­tarë, ndoshta do të shpë­to­ni". (en-Nur, 31)
"Dhe që të kërkoni falje nga Zoti juaj dhe të pendo­heni". (Hud, 3)
"O besimtarë! Pendohuni tek All-llahu me sinqeritet të thellë" (Tahrim, 8)
11. Ebu Hurejre r.a. thotë se e ka dëgjuar Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Pasha All-llahun, unë i drejtohem me tevbe dhe istigfar All-llahut për mëshirë dhe falje më tepër se shtatëdhjetëherë në ditë". (Buhariu)
12. Nga el-Egarr ibni Jesar el-Muzennij r.a. trans­me­tohet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "O njerëz, drejtohuni All-llahut me tevbe dhe kërkim për falje, edhe unë i bëj tevbe All-lla­hut nga njëqindherë në ditë". (Muslimi)
13. Ebu Hamza Enes ibni Malik el-Ensarij r.a, shërbëtori i Të Dër­guarit të All-llahut s.a.v.s. thotë se Alejhisselami ka thënë: "All-llahu më tepër gëz­ohet për pendimin e robit të vet se sa që do të gëzohej ndonjëri prej jush kur do ta gjente devenë e humbur në shkretëtirë, pa ujë dhe fryte". (Mutte­fekun alejhi)
Ndërsa sipas transmetimit të Muslimit, ky hadith është si vijon: "All-llahu më tepër gëzo­het për pendimin (tevben) e robit të vet kur të pendohet, se ndonjëri prej jush i cili ka udhëtuar me deve nëpër shkre­të­tirë, e i humbet, kurse me të edhe i tërë uji dhe ush­qimi, e kërkon por e humb shpresën për ta gjetur, pastaj vjen nën një lis dhe nga lodhja shtrihet nën hijen e tij me shpresë të humbur, dhe duke qenë në këtë gjendje, e sheh devenë e vet duke qëndruar përpara tij, ai ngrihet, e kap për litari dhe nga gëzimi i madh bërtet: "O Zoti im! Ti je robi im, kurse unë jam zoti yt" duke u shpre­hur gaboi nga gëzimi i fortë".
14. Nga Ebu Musa Abdull-llah ibn Kajs el-Esh'arij r.a. përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu i Madhëri­shëm gjatë natës e mban të shtrirë dorën për të pranuar pendimin e mëkatarëve të ditës; dhe e shtrin dorën gjatë ditës për të pranuar pendimin e mëkatarëve të natës, derisa të lind Dielli nga Perëndimi". (Muslimi)
15. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush pendohet para se të lind Dielli nga Perëndimi, All-llahu do ta falë". (Muslimi)
16. Nga Ebu Abdurrahman Ab­dull-llah ibn Umer ibn el-Hattab përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu i Gjithëfuqishëm e pranon pendi­min e robit të vet deri para gargarës së tij (frymës së tij të fundit)". (Tirmidhiu thotë se është hadith hasen)
17. Nga Ebu Seid Sa'd ibn Ma­lik ibn Sinan el-Hudrij r.a. për­ci­llet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Moti para jush ka qenë një njeri që ka vrarë nëntëdhjete e nëntë veta, ka pyetur për njeriun më të dijshëm në botë. Atë e udhë­zuan te një murg (prift). Shkon te murgu e i thotë se ka vrarë 99 veta, andaj a ka për të tevbe (mëshirë prej All-llahut dhe falje). Murgu i thotë se për të nuk ka tevbe. Ky e vret edhe murgun dhe me të i plotëson njëqind të vrarët. Pastaj vazhdon të kërkojë njeriun më të ditur në botë, e udhëzuan te një dijetar. Ky pasi e gjen i tregon se ka vrarë 100 njerëz dhe e pyet edhe këtë se a ka për të tevbe? Dijetari i tha: "Po! E cili është ai që mund të ndërhyjë ndërmjet tij dhe tevbes së tij? -Shko në atë vend dhe në atë vend, aty banojnë njerëz të cilët e adhurojnë All-lla­hun edhe ti adhuroje All-llahun me ta dhe mos u kthe kurrë në vendin tënd, sepse është vend i keq". Njeriu u nis për në vendin e adhu­rimit të All-llahut dhe kur arriti në gjysmë të rrugës i erdhi vdekja. Atëherë lindi grindja në mes en­gjëjve të mëshirës dhe engjëj­ve të dënimit. Engjëjt e mëshirës thanë: "Ai deri këtu ka ardhur i penduar për mëkatet me zemër të drejtuar kah All-llahu i Madhërishëm". Kurse engjëjt e dënimit thanë: "Asnjëherë më parë nuk ka bërë mirë". Atëherë këtyre engjëjve u vjen një engjëll tjetër në formë të njeriut e këta e morën për gjykatës që të gjykojë se cilët kanë të drejtë. Ky u thotë: "Matni në mes dy vendeve (vendit të adhurimit dhe atij të mëkateve), e më afër cilit vend të jetë, atij vendi edhe i ta­kon". Engjëjt e matën hapë­sirën në mes dy vendeve dhe konstatuan se i penduari ishte më afër vendit që synonte, andaj e morën engjëjt e mëshirës". (Mutte­fekun alejhi)
Në Sahihun e Buhariut është ky transmetim: "Njeriu i pen­duar ishte më afër vendit të ibadetit vetëm për një pëllëm­bë, andaj dhe u llogarit si banor i tij". Po ashtu, në Sa­hihun e Buhariut i shtohet edhe ky citat: "All-llahu i urdhë­ron njërit vend (të keqit) largohu kurse tjetrit vend (të mirit) afrohu, pastaj urdhëron engjëjt ta masin largësinë në mes dy vendeve, e engjëjt kon­statojnë se i penduari është vetëm për një pëllëmbë më afër vendit të tevbes dhe ibadetit - andaj iu falën mëkatet". Kurse në një trans­metim qëndron: "Me gjoksin e zemrën e tij ishte më afër ven­dit të tevbes dhe de­votshmërisë".
18. Nga Ibni Abbasi dhe Enes ibni Maliku r.a. përcillet se I Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Sikur njeriu të kishte një luginë me arë, do të dëshironte t'i ketë dy lugina (në vend të njërës). Dhe gojën e tij asgjë nuk mund ta mbushë (ngopë) përveç dheut. Atyre që bëjnë tevbe All-llahu xh.sh. ua pranon tevben e tyre". (Muttefekun alejhi)
19. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "All-llahu i Madhë­rishëm qeshet (është i këna­qur) me dy njerëz, të cilët luftojnë në mes veti, e njëri e vret tjetrin, dhe të dy hyjnë në Xhennet! Njëri prej tyre lufton në rrugë të All-llahut, vritet dhe hyn në Xhen­net, kurse vrasësin e mëshiron All-llahu, e ky e pranon Islamin e pas­taj edhe vet bëhet shehid (vritet në xhihad)". (Mutte­fekun alejhi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"O besimtarë, kini durim dhe jini të qëndrueshëm..." (Ali Imran, 200)
"Ne gjithsesi do t'ju spro­vojmë me diçka nga frika dhe uria, edhe me hu­mbje të pasurisë dhe të jetës e të fry­teve. Dhe ti (Muhammed) përgëzoi durimtarët". (el-Bekare, 155)
"...Vetëm ata që janë të durueshëm realizojnë shpër­blim të pakufizuar". (ez-Zu­mer, 10)
"Por kush duron dhe falë, ajo është nga punët e men­çura". (esh-Shurâ 43)
"...Kërkoni ndihmë për vete duke duruar dhe duke kryer faljen! All-llahu pa dyshim është me durim­tarët". (el-Bekare, 153)
"Ne do t'ju sprovojmë de­risa t'i dallojmë luftëtarët nga me­si juaj dhe durim­tarët". (Muhammed, 31)
Ajetet të cilat flasin për sabrin dhe shpjegojnë rëndësinë e tij janë të shumta dhe të njohura, kurse në vazhdim ja hadithet e Alejhis­s­elamit:
20. Nga Ebu Malik el-Harith ibn Asim el-Esh'arij r.a. përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Pastërtia është gjysma e imanit (besimit), el-hamdu li-l-lahi (falënderimi All-llahut) ia plotëson (besimtarit) peshojën (e veprave), subhanall-llahi velhamdu li-l-lahi (lavdia dhe falënderimi All-llahut) e mbush krejt në mes të qiejve dhe të Tokës, namazi është dritë (e zemrës), sadakaja (lëmosha) është dëshmi (e besimit), durimi (sabri) është shkëlqim, kurse Kur'ani është argument për ty ose kundër teje. Çdo njeri kur gdhin, shpirtin e vet e shet, e shpëton ose e shkatë­rron". (Muslimi)
21. Nga Ebu Seid Sa'd ibni Malik el-Hudrij r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Një grup njerëzish prej Ensarëve kërkoi (gjësende të ndryshme) nga I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. dhe ai u dha, ata për­sëri kërkuan, e ai prap u dha çka kërkuan derisa nuk i mbeti atij as­gjë, e kur harxhoi krejt çka kishte ju tha atyre: "Çdo gjë të mirë që posedoj do t'ju jap, asgjë nuk do të kursej as s'do të mbaj për vete, por kush kërkon nderë (duke mos zgjatur dorën dhe edhe pse ka shumë nevojë) All-llahu do ta nderojë, e kush kërkon të jetë i pavarur (të këtë sa mos t'ia shtrijë dorën tjetërkujt), All-llahu do ta pavarësojë, e kush bën shumë durim, All-llahu do t'i ndihmojë në durim. Askujt nuk i është dhënë dhuratë më e mirë dhe më e rëndësishme se sa durimi (sabri)". (Muttefekun alejhi)
22. Nga Ebu Jahja Suhejb ibn Sinan r.a. përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "E çuditshme është çështja e besim­tarit. Çështja e tij është krejt mirë për të dhe nuk është e tillë për as­kënd tjetër. Nëse besimtarin e go­det gëzimi, ai falënderon (All-lla­hun), e kjo i sjell dobi, kurse nëse e godet e keqja, ai bën durim (sabër) andaj edhe kjo i sjell dobi". (Mus­limi)
23. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. që thotë: "Pasi që e rëndoi sëmund­ja Pej­gam­be­rin s.a.v.s., e kaploi mundimi i vdekjes, ndërsa Fatimeja r.anha tha: "O mundimi i babait tim!" (Ai alejhisselam) Tha: "Pas sodit, babai yt nuk do të ketë më mundime". Kurse pasi ndërroi jetë Alej­his­selami, Fatimeja r.a. tha: "O babai, im iu për­gjigje thirrjes së Zotit tënd, o babai im xhenneti Firdeus u bë shtrati yt, o babai im, te Xhibrili po e ndajë pikëllimin tim". Ndërkaq, kur u varros, Fatimeja r.a. tha: "A u pajtuan shpirtrat tuaj që të hedhin dhé mbi Të Dërguarin e All-llahut?" (Buhariu)
24. Trans­me­tohet nga Ebu Zejd Usame ibn Zejd ibn Hârithe - rob i liruar i Të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s., i dashur i tij dhe bir i të dashurit të tij r.a. se ka thënë: "Vajza e Pej­gam­be­rit s.a.v.s. më dërgoi tek Alejhisselami me porosi se djalin e ka të sëmurë për vdekje, që të vijë tek ajo. Pej­gam­be­ri e kthen me selam dhe i thotë: "Vërtet, e All-llahut është gjithçka që merr, gjithçka që jep dhe çdo gjë tek Ai është me afat të caktuar, andaj le të bëjë durim duke llogaritur shpërblim me të tek All-llahu". Vajza e Alejhisselamit e dërgoi përsëri dhe i betohet që të vijë. (Alejhisselami) U ngrit në këmbë, e me të ishin: Sa'd ibn Ubade, Muadh ibn Xhebel, Ubej ibn Ka'b, Zejd ibn Thabit dhe të tjerë radi­jall-llahu anhum. Kur erdhi Pe­j­gam­be­ri te vajza e tij ia dhanë fëmijën në duar, ky e mori në pre­hrin e vet, trupi i dridhej ndërsa lotët i shpërthyen. Sa'di i tha: "Ç'është kjo, o I Dërguari i All-llahut? (Pej­gam­be­ri) Tha: "Kjo është mëshirë të cilën All-llahu e vendos në zemrat e robërve të tij". Kurse sipas një transmetimi tjetër: "Në zemrat e robërve të tij të cilëve dëshiron, dhe njëmend, All-llahu bën mëshirë ndaj robërve të tij që janë të mëshirueshëm". (Muttefekun alejhi)
25. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. që thotë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. kaloi pranë një gruaje e cila qante mbi një varr dhe i tha: "Frikësoju All-llahut dhe bëj durim". Gruaja i tha: "Largohu prej meje, sepse ty nuk të ka goditur fatkeqësia ime!" Ajo nuk e njihte Të Dërguarin. Kur i treguan se ai ishte Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ajo shpejtoi deri te dera e shtëpisë së Pej­gam­be­rit dhe pasi nuk gjeti roje te dera, e hapi derën dhe tha: (O I Dërguari i All-llahut) "Unë ty nuk të kam njohur". (Pej­gam­be­ri) Tha: "Durimi është në goditjen e parë (sepse atëherë është më së vështiri)". (Muttefekun alejhi)
Në Sahihun e Muslimit qën­dron: "Gruaja qante për fëmi­jën e saj (të vogël)".
26. Nga Ebu Hurejre r.a. për­ci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "All-llahu i Madhë­rishëm thotë: "Shpërblimi i ro­bit tim besimtar, kur t'ia merr të dashurin e tij nga banorët e kësaj bote, e ai bën durim për të duke llogaritur shpërblim, është me Xhennet". (Buhariu)
27. Trans­me­tohet nga Aisheja r.a. se ajo e ka pyetur Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s për murtajën (taun) dhe ai e ka lajmëruar se: "Ishte dënim (vuajtje) që All-llahu ia dërgonte kujt të dojë, kurse për besimtarët e ka bërë mëshirë (rahmet). Nuk ka asnjë rob që gjendet në vendin ku është për­ha­pur murtaja dhe që qëndron në ven­din e vet, duke duruar dhe duke llogaritur në shpërblimin e All-lla­hut (për durim) dhe duke ditur se asgjë nuk mund ta godasë për­veç asaj që All-llahu ia ka për­cak­tu­ar - e që të mos e ketë shpër­bli­min e shehidit". (Buhariu)
28. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. që thotë se e ka dëgjuar Të Dër­guarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "All-llahu xh.sh. thotë "Në­se robin tim e sprovoj me dy të dashurit e tij (me humbjen e syve) e ai bën durim, do t'ia kompensoj me Xhennet". (Buha­riu)
29. Nga Ata'ibn Ebi Rebahu trans­me­tohet se ka thënë: "Mua ibni Abbasi më ka thënë: "A do të ta tregoj një nga gratë e Xhennetit? "Gjithsesi" - i thashë, e ai më tha: "Kjo grua zezake erdhi te Pej­gam­be­ri s.a.v.s. e i tha: "Mua nga­një­he­rë më godet epilepsia dhe unë (në atë gjendje) zhvishem, andaj lute për mua All-llahun e madhë­ri­shëm". (Pej­gam­be­ri) Tha: "Nëse do, bëj durim në sëmundje, do ta fitosh Xhennetin, e nëse do, po i bëj lutje All-llahut të madhërishëm që të të shërojë". Ajo tha: "Do të duroj". Pastaj ajo vazhdoi: "Unë (në atë gjendje) zhvishem, andaj lute All-llahun që mos të zhvishem". Dhe Pej­gam­be­ri i bëri lutje". (Muttefekun alej­hi)
30. Trans­me­tohet nga Ebu Ab­du­rrahman Abdull-llah ibn Mes'udi r.a. i cili ka thënë: "Sikur e shikoj Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s se si tregon për njërin nga pej­gam­berët e All-llahut, sala­va­tull-lla­hi ve selamuhu alejhim, se si e rrahu populli i vet aq shumë sa e ka përgjakur, ndërsa ai duke e fshirë gjakun nga fytyra thoshte: "O Zoti im, fale popullin tim, se ata nuk dinë". (Muttefekun alejhi)
31. Nga Ebu Seidi dhe Ebu Hurejre r.anhuma përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Çkado që e godet muslimanin, qoftë lo­dhje, pikëllim, brengë, hidhërim, mundim nga sëmundje a fatkeqësi, madje edhe të shpuarit e ferrës - me cilëndo prej këtyre, All-llahu ia shlyen mëkatet atij". (Muttefekun alejhi)
32. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kujt dëshiron All-llahu t'i japë të mira, do të sprovohet nga Ai (në trup, në pasuri, apo në të dashurit". (Buhariu)
33. Nga Enesi r.a. përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Assesi askush prej jush mos ta dëshirojë vdekjen e vet për shkak se e ka goditur ndonjë e keqe. E nëse është i detyruar, atëherë le të thotë: O Zoti im, më le të jetoj përderisa jeta të jetë për mua më e dobishme, kurse më vdis nëse vdekja është për mua më e dobishme". (Muttefekun alejhi)
34. Trans­me­tohet nga Ebu Ab­dull-llah Habbab ibn el-Eret'ti r.a. që thotë: "Iu ankuam Të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s. (për per­se­ku­timet nga mushrikët) derisa ai ishte i mbështetur nën hije të Qa'besë në burdën e tij që e kishte bërë jastëk, e ne i thamë: "A nuk bënë të kërkosh ndihmë për ne, a nuk do të na bësh lutje (dua)? Ai na tha: "Më parë (para jush), për shkak të fesë e merrnin njeriun, e hapnin një gropë, e vendosnin në të, e pastaj e merrnin sharrën dhe ia vendosnin në kokë dhe e përgjysmonin, pastaj ia rrjepnin mishin dhe lëkurën me krehër hekuri, por as kjo nuk e largonte nga feja e tij. Pasha All-llahun, All-llahu do ta plotësojë këtë fe ashtu që kalorësi do të shkojë prej Sana-së deri në Hadramevt e nuk do të frikësohet prej askujt tjetër përveç prej All-llahut, dhe prej ujkut për kopenë e vet, mirëpo ju po nguteni". (Buhariu)
Në një transmetim shtohet ky citat: "Ai e pat vendosur burdën si jastëk, kurse neve mushrikët ashpër na per­sekutonin".
35. Nga Enesi r.a. përcillet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kur All-llahu i dëshiron një robi të vet diç të mirë (hajr), Ai ia shpejton dënimin në këtë botë, ndërsa kur All-llahu dëshiron që një rob të vet ta qëllojë e keqja (sherr), Ai ia lë mëkatet e pafalura në këtë botë, ashtu që të vijë me mëkate në Ditën e Gjykimit (dhe aty e gjen e keqja)". Pej­gam­be­ri s.a.v.s. po ashtu ka thënë: "Vërtet, madhë­sia e shpërblimit është sipas ma­dhësisë së vështirësisë (fat­ke­që­si­së). Vërtet, All-llahu kur e do një popull, Ai e sprovon me fat­ke­që­si­. Kush është i kënaqur me All-llahun në fatkeqësi (bela), edhe All-llahu është i kënaqur me të, ndërsa kush hidhërohet për këtë, edhe All-llahu hidhërohet me të". (Tirmidhiu thotë se është hadith hasen)
36. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Nuk është trim ai që fiton në (mundje), por trim është ai që e përmban veten nga zemërimi". (Muttefekun alej­hi)
37. Nga Sulejman ibn Sured r.a. përcillet se ka thënë:"Isha ulur me Pej­gam­be­rin s.a.v.s. kurse dy njerëz grindeshin ndërmjet veti. Njëri prej tyre u skuq prej zemërimit dhe iu frynë damarët e qafës. I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. tha: "Vërtet unë e di një fjalë që nëse e thotë do t'i kalojë ajo që e ka gjetur. Nëse thotë: E udhu bi-l-lahi minesh-shejtanirr-rraxhim (I mbështetem All-llahut nga djalli i mallkuar), do t'i kalojë ajo që e ka kapluar". Të pranish­mit i thanë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë që t'i mbështetesh All-llahut nga djalli i mallkuar". (Muttefekun alejhi)
38. Nga Muadh ibn Enesi r.a. përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: " Kush e përmban zemë­ri­min e tij atëherë kur ka mundësi t'ia kthejë (personit që e ka zemëruar), All-llahu i Madhë­rishëm në Ditën e Gjykimit do ta ftojë që para të gjitha krije­sa­ve ta zgjedhë cilën të dojë nga hyri­të". (Ebu Davudi dhe Tirmi­dhiu thonë se është hadith hasen)
39. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet: "Një njeri i tha Të Dër­guarit të All-llahut s.a.v.s.: "Më porosit diçka (më përudh)". I Dërguari tha : "Mos u zemëro!" Ky e përsëriti pyetjen disaherë. I Dërguari sërish tha: "Mos u zemëro!". (Buhariu)
40. Nga Ebu Hurejre r.a. për­ci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Besimtarit dhe besim­tares nuk i pushojnë së godituri fatkeqësitë në ve­tveten e tij, në fëmijët e tij dhe në pasurinë e tij, derisa të takohet me All-lla­hun e madhërishëm kur në të nuk do të mbetet asnjë mëkat". (Tirmi­dhiu thotë: hadith hasen sahih)
41. Nga Ebu Ibrahim Abdull-llah ibn Ebi Evfa r.anhuma përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. në një prej ditëve kur e pritte taki­min me armikun deri në fillim të perëndimit të diellit, u ngrit dhe të pranishmëve u tha: "O nje­rëz, mos e dëshironi përleshjen me armikun, luteni All-llahun për shëndet, por kur të përlesheni me armikun, atëherë bëhuni të qëndru­eshëm dhe di­jeni se Xhenneti është nën hije të shpatave". Pastaj Pej­gam­be­ri s.a.v.s. tha: "O Zoti im, që je Shpallës i Librit, Lëvizës i reve, Mundës i aleatëve, mundi ata dhe neve na ndihmo ndaj tyre!" (lutja u bë në Luftën e Hendekut). (Mu­ttefekun alejhi)
Ndihma dhe suksesi janë nga All-llahu xh.sh..
- Besimi i fortë dhe i sinqertë
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"O besimtarë, frikësojuni All-llahut dhe jini me ata që janë të sinqertë!" (et-Tewbe, 119)
".. Edhe të sinqertëve e të sinqertave." (el-Ahzab, 35)
".. Do të ishte më mirë për ata të jenë besnikë ndaj All-llahut". (Muhammed,21)
Kurse prej haditheve mbi këtë temë janë edhe këto:
42. Nga Ibni Mes'udi, r.a. për­cillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Sinqeriteti (sidk) shpie në mirësi, kurse mirësia shpie në Xhennet. Vërtet njeriu i cili vazhdimisht është i sinqertë (në besim dhe në të folur), tek All-llahu shkruhet besimtar i vërtetë (siddik). Gënjeshtra shpie në prish­je (morale), kurse prishja shpie në Xhehennem. Njeriu që gënjen vazhdimisht, më në fund tek All-llahu shkruhet gënjeshtar". (Muttefekun alejhi)
43. Nga Ebu Muhammed el-Hasan ibn Ali ibn Ebi Talib r.a. përcillet se ka thënë: "Kam mba­jtur në mend se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Largohu prej gjithçkaje që është e dyshimtë, kurse përmbaju asaj që nuk është e dyshimtë. Vërtet sinqe­ri­teti në be­sim është siguri, kurse gënjeshtra është dyshim". (Tir­mi­dhiu thotë se është hadith sahih)
44. Nga Ebu Thabiti, e është thënë nga Ebu Seidi, e është thënë edhe nga Ebu-l-Velidi, Sehl ibn Hunejfi që ishte pjesëmarrës i Luftës së Bedrit thuhet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Kush dëshiron dhe kërkon sinqerisht nga All-llahu që të jetë shehid, All-llahu do t'ia japë gradën e shehidit edhe nëse vdes në shtratin e vet". (Muslimi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"I cili të sheh kur ngrihesh të kryesh faljen, namazin, me të tjerët". (esh-Shuara, 2l8-2l9)
"Ai është me ju, kudo qof­shi". (el-Hadid, 4)
"Për All-llahun nuk ka asgjë të fshehur,as në tokë e as në qiell". (Ali Imran, 5)
"Sepse Zoti yt është njëmend në pritë". (el-Fexhr,l4)
"Ai e di ç'fshehin sytë mashtrues dhe ç'fshehin kraharorët". (el-Mu'minu, l9)
Ajetet e Kur'anit mbi këtë temë janë të njohura dhe të shumta, kurse prej haditheve po i thekso­jmë disa:
45. Trans­me­tohet nga Umer ibn Hattabi r.a. se ka thënë: "Një ditë ishim duke ndenjur tek I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. kur u duk një njeri me rroba shumë të bardha dhe flokë shumë të zeza. Në të nuk hetohej shenja e udhëtimit dhe askush prej nesh nuk e njohëm.U ul pranë Pej­gam­be­rit s.a.v.s. duke i mbështetur gjunjtë e vet në gjunjtë e tij, i vendosi duart e veta në kof­shën e tij dhe tha: "O Muhammed, më trego ç'është Islami?" I Dër­gu­a­ri i All-llahut s.a.v.s. tha: "Islami është të dëshmosh se nuk ka zot tjetër përveç All-llahut dhe se Muham­medi është i dërguar i All-llahut, ta kryesh namazin, ta ndash zekatin, ta agjërosh Ramazanin, ta vizitosh Qa'benë, nëse ke mundësi ta bësh këtë!" Ai tha: "Të vërtetën e the". Ne u çuditëm: Po e pyet dhe po ia vërteton. Ai tha: "Më trego, ç'është imani? (Pej­gam­be­ri) Tha: "Të besosh All-llahun, engjëjt e Tij, librat e Tij, të dër­guarit e Tij, Ditën e fundit dhe të besosh në të caktuarit e Tij të të mirës dhe të keqes". Tha: "Të vërtetën e the". Tha: "Më trego ç'është ihsani?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Ta adhurosh All-llahun sikur ta shohësh, sepse edhe pse ti nuk e sheh, Ai vërtet të sheh ty". Tha: "Më trego ç'është çasti (i fundit, Dita e shka­të­rri­mit)?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Për këtë i pyeturi nuk di më shumë nga ai që pyet". Tha: "Më trego mbi shenjat e tij?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Kur robëre­sha t'i lind vetes zo­njushë, kur të shihen barinjtë kem­bëzbathur, të zhveshur e të mjerë se si garojnë në ndërtimin e godi­nave të mëdha". Pastaj shkoi, kurse unë mbeta një kohë. Pastaj (I Dërguari) tha: "O Umer, a e di kush ishte pyetësi?" Thashë: "All-llahu dhe I Dërguari i Tij më së miri e dinë". Tha: "Vër­tet ishte Xhibrili, erdhi t'ua mësojë fenë tuaj". (Muslimi)
46. Nga Ebu Dherr Xhundub ibn Xhunadeh dhe Ebu Abdurrahman Muadh ibn Xhebeli r. anhuma trans­me­tohet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Ki ndër­mend (frikësohu) All-llahun kudo që të jeshë. Të keqen përcille me të mirë, ajo do ta fshijë të keqen. Dhe me njerëzit bëhu i moralshëm-me moral dhe sjellje të mira". (Tir­mi­dhiu thotë se është hadith hasen)
47. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r.a. i cili ka thënë: "Isha pas Pej­gam­be­rit s.a.v.s. një ditë, kur më tha: "O vogëlush, unë po t'i mësoj disa fjalë: Ruaje All-llahun (duke i kryer urdhrat e Tij dhe duke u larguar nga ndalimet e Tij), dhe Ai ty do të ruajë, ruaje All-llahun dhe Ai do të jetë me ty (do të mbrojë dhe ndihmojë), nëse dikënd e lut, atëherë lute vetëm All-llahun, nëse kërkon ndihmë, atëherë kërko vetëm prej All-lla­hut, dije se sikur mbarë populli të mblidhet për të ndihmuar në diçka, ata nuk mu­nd të të ndihmojnë as­gjë më tepër se sa që të ka për­caktuar All-llahu. Po edhe sikur të mblidhen për të dëmtuar diçka, ata nuk do t'ia dalin të të dëmtojnë përveç asaj që All-llahu të ka për­caktuar. Lapsat (për shënimin e përcaktimeve) janë ngri­tur, kurse ngjyra e shkrimit (të fatit) është tharë. (Don të thotë:nuk mund të shlyhet dhe të ndryshohet përcak­timi)". (Tirmidhiu thotë se është hadith hasen sahih)
Kurse në një transmetim tjetër të këtij hadithi shënohen edhe këto fjalë: "Ruaje All-llahun, do ta gjesh përpara teje, njihe All-llahun (duke e respektuar) në rehati, e Ai ty do të njohë (me ndihmën e Tij) në vështirësi, dije se ajo prej të cilës ke shpëtuar nuk ka mundur të të godasë, dhe asaj që të ka goditur nuk ke mun­dur t'i shpëtosh, dije se fitorja arrihet me durim, kurse suksesi me mundim dhe se pas vështirësive vjen lehtësimi."
48. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. se ka thënë: "Vërtet ju i bëni disa punë të cilat në sytë tuaj janë më të vogla se qimja e flokut, kurse ne në kohën e Të Dërguarit të All-lla­hut s.a.v.s. i numëronim dhe kon­sideronim prej ga­bimeve (mëkat­eve) më të mëdha". (Buhariu)
49. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu i Madhëruar është xheloz. Xhelozia e All-llahut vjen në shprehje kur njeriu i bën ato vepra të cilat i ka ndaluar All-llahu". (Muttefekun alejhi)
50. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se e ka dëgjuar Pej­gam­be­rin s.a.v.s. duke thënë: "Tre njerëz nga Beni Israilët, All-llahu xh.sh. dëshiroi t'i sprovojë. Njëri prej tyre ishte zgjeban, i dyti qelan kurse i treti i verbër. All-llahu ua dërgoi një engjëll i cili së pari i vjen zgjebanit dhe i thotë: "Ç'ki­she dëshiruar më së shum­ti?" Tha: "Më së shumti kisha dëshiruar të kem ngjy­rë dhe lëkurë të mirë dhe të çlirohem nga kjo për shkak të së cilës më urrejnë njerëzit". Engjëlli e fërkoi me dorë dhe prej tij ranë krejt zgjebet dhe e fitoi ngjyrën e mirë (të tru­pit). (Pastaj engjëlli) Tha: "Cilën pasuri më së shumti e dëshiron?" Tha: "Devetë - ose lo­pët" (nuk i kujtohet sakt trans­me­tu­esit), ai ia jep një deve barsë dhe i thotë: "All-llahu të bekoftë me të!" Pastaj shkoi te qelani dhe i tha: "Ç'kishe dëshiruar më së shumti?" (Qelani) Tha: "Flokë të bukura dhe të largohet prej meje ajo prej së cilës njerëzit neveriten nga unë." Engjëlli e fërkon dhe ai shërohet e i jipen flokë të bukur. (Engjëlli) Tha: "Cilën pasuri e dëshiron më së shumti?" (Qelani) Tha: "Lopët". Engjëlli ia jep një lopë barsë dhe i thotë: "All-llahu të bekoftë me të". Engjëlli i shkon të verbërit e i thotë: "Ç'kishe dëshiruar më së shumti?" (I ver­bëri) Tha:" Të ma kthejë All-llahu të pamurit, që t'i shoh njerëzit". Engjëlli e fërkon dhe All-llahu ia kthen të pamurit. (Engjëlli) Tha:" Cilën pasuri e dëshiron më së shumti?" (I verbëri) Tha: "Dhen­të!" Engjëlli ia jep një dele që lind. Te të tre pasuria u shtua e u rrit kështu që njëri (zgjebani) e bëri një luginë me deve, i dyti (qelani) e bëri një luginë me lopë dhe i treti (i verbëri) e bëri një lu­gi­në me dele. Pas kësaj engjëlli i vjen zgjebanit në formën dhe pam­jen e tij të mëparshme e i thot­ë: "Unë jam një njeri i mjerë, më janë këputur lidhjet në këtë udhëtim timin, andaj sot askush nuk mund të më ndihmojë përveç All-llahut, e pastaj ti, andaj po të lutem në em­rin e Atij që të ka dhënë ngjyrë dhe lëkurë aq të bukur dhe që të ka dhënë kaq deve, të më japësh një deve që të mund ta va­zhdoj rrugën". (Ish-zgjebani, tash pasa­nik) Tha: "Jo, unë kam shumë ob­li­gime (borxhe). (Engjëlli) I tha:"Sikur po të njoh unë ty, a mos ke qenë një zgjeban nga i cili neveriteshin njerëzit, një i varfër të cilin All-llahu e ka pasuruar! "Tha: "Unë këtë pasuri e kam trashëguar nga të parët e më­dhenj". (Engjëlli i) Tha: "Nëse po gënjen, le të të kthejë All-llahu në atë gjendje në të cilën ke qenë".
Engjëlli pastaj i shkon qelanit - por në formën dhe pamjen e tij të mëparshme e i thotë ashtu siç i tha zgjebanit, por edhe ky i përgjigjet ashtu siç iu pat përgjigjur zgje­bani. (Engjëlli) Tha: "Nëse po gënjen le të të kthejë All-llahu në atë gjendje në të cilën ke qenë!"
Pastaj engjëlli i shkon ish të verbërit, por në formën dhe pam­jen e tij të mëparshme dhe i thotë: "Unë jam i mjerë dhe udhëtar, më janë këputur lidhjet në këtë udhëtim timin, andaj sot askush nuk mund të më ndihmojë përveç All-llahut, pastaj ti. Të lutem me atë që të ka kthyer të pamurit, më jep një dele, që (të ndihmohem me të e) të vazhdoj rrugën". (Ish i verbëri) Tha: "Vërtet unë kam qenë i ver­bër, por All-llahu ma ka kthyer të pamurit, merr vëlla çka të duash dhe lë çka të duash! Pasha All-lla­hun, asgjë sot nuk të ndaloj të marrësh në emër të All-llahut të Gjithëfuqishëm e të Madhërishëm. (Engjëlli) Tha: "Mbaje krejt pasurinë, ju vetëm keni qenë të sprovuar. All-llahu është i kënaqur me ty, kurse është i hidhëruar me dy shokët e tu". (Muttefekun ale­jhi)
Në transmetimin e Buhariut qëndron: "Nuk të falënderoj nëse lë diçka që të nevojitet".
51. Nga Ebu Ja'la Shedad ibn Evs r.a. përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Mendjemprehtë është ai që e kontrollon vetveten dhe punon për jetën pas vdekjes, kurse kokëtul është ai që ndjek dëshirat e epshit të vet dhe (pa kurrfarë merite) shpreson se All-llahu do t'ia falë". (Tirmidhiu thotë: hadith ha­sen)
52. Nga Ebu Hurejre r.a. përci­llet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Nga e mira e Islamit të njeriut është lënia e asaj nga ajo që nuk i intereson". (Hadith hasen. Trans­me­ton Tirmidhiu dhe të tjerët)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"O besimtarë, frikësojuni All-llahut me devotshmëri të vërtetë". (Ali Imran, l02)
"Prandaj, shprehni de­votshmëri All-llahut sa të mundeni". (et-Tegabun, l6)
"O besimtarë! Frikësojuni prej All-llahut dhe flisni vetëm të vërtetën!" (el-Ahzab, 70)
Ajetet që urdhërojnë për de­votshmëri janë të shumta dhe të njohura. Po ashtu All-llahu i Madhërishëm thotë:
"...Ai që i ruhet All-llahut, për atë ka rrugëdalje. Dhe do ta furnizojë prej nga nuk e kujton fare". (et-Talak 2-3)
"...Nëse i frikësoheni All-llahut Ai do t'ju bëjë të aftë ta dalloni të pavërtetën nga e vërteta dhe do t'i largojë veprat tuaja të këqija e do t'ua falë. All-llahu është bamirës i madh". (el-Enfal, 29)
Aje­tet rreth kësaj temë janë të shumta dhe të njohura, kurse prej hadi­theve ja disa:
53. Trans­me­tohet nga Ebu Hurej­re r.a. që thotë se e kanë pye­tur Pej­gam­be­rin: "O I Dërguari i All-llahut, cili është njeriu më i ndershëm?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Ai që është më i devotshëm". (Të pranish­mit i) Thanë: "Nuk të pye­tëm për këtë". (Pej­gam­be­ri) Tha: "Jusufi është pej­gam­ber i All-llahut, bir i pej­gam­be­rit të All-lla­hut, bir i pej­gam­berit të All-llahut, bir i dostit (halilit) të All-llahut". Thanë: "Ne as për këtë nuk të pyetëm!" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Atëherë për të parët e arabëve po më pyetni? Më të dalluarit prej tyre në xhahilijjet do të jenë më të dalluarit në Islam nëse vetëdijësohen (e pranojnë Islamin)". (Muttefekun alejhi)
54. Nga Ebu Se'id el-Hudrij r.a. përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet kjo botë (dunjaja) është e ëmbël dhe tërheqëse dhe vërtet All-llahu juve në të ju ka bërë mëkëmbës (zëvendës), Ai ju vështron si vepro­ni, andaj ruajuni dunjasë dhe ruajuni grave, sepse vërtet intriga (fi­tneja) e parë e Beni Israilëve ka qenë për shkak të grave". (Muslimi)
55. Nga Ibni Mes'udi përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "O Zoti im, unë të lutem Ty për udhë­zim (përudhje), për devotshmëri, për ndershmëri dhe për pavarësi (nga njerëzit)". (Muslimi)
56. Nga Ebu Tarif Adij ibn Hatim et-T'aij r.a. përcillet se e ka dëgjuar Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Kush betohet me betim për diçka, e pastaj vëren diç më të devotshme (se ajo për të cilën është betuar), le ta marrë (apo veprojë) atë që është më e devot­shme (duke e thyer-shkelur beti­min!)". (Muslimi)
57. Nga Ebu Umame Suddejj ibn Axhlan el-Bahilij r.a. përcillet se e ka dëgjuar Të Dërguarin e All-lla­hut s.a.v.s. duke e mbajtur hutbenë në Haxhxhin lamtumirës ku thotë: "Frikësojuni All-llahut, falni pesë kohët e namazit, agjëroni muajin e agjërimit, jepni zekatin e pasu­ri­së suaj dhe respektoni udhë­heqësit tuaj, kështu do të hyni në Xhe­nnetin e Krijuesit tuaj". (Tir­mi­dhiu në fund të kaptinës për namazin thotë: hadith hasen sahih)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Dhe kur besimtarët i panë aleatët, thanë: Kjo është ajo që na pat premtuar All-llahu dhe Pej­gam­be­ri i Tij; All-llahu dhe I Dërguari i Tij e kanë folur të vërtetën dhe kjo atyre vetëm ua ka forcuar besimin dhe bind­shmë­rinë". (el-Ahzab, 22):
"Ata të cilëve kur u thanë njerëzit: "Po tubohen njerëzit për shkak tuajin, kini fri­kën", ajo ua forcoi be­simin dhe thanë: "Na mjafton All-llahu, eh sa Zot i mirë është Ai" dhe u kthyen aleatët me mirësinë e All-llahut. Nuk i qëlloi (besim­tarët) kurrfarë e keqe dhe pasuan kënaqësinë e All-lla­hut. All-llahu është i mirë pa masë". (Ali Imran, 173-174)
"Ti kij bindje (mbështetje) në atë që është i gjallë, që nuk vdes". (el-Furkan, 58)
"...Dhe besimtarët vetëm tek All-llahu le të mbësh­te­ten!" (Ibrahim, 11)
"..E kur të vendosësh, atë­he­rë mbë­shtetu tek All-lla­hu". (Ali Imran, l59)
Ajetet për urdhrin e mbështe­tjes (në All-llahun) janë të shumta dhe të njohura. I Lartmadhërishmi thotë:
"Kush mbështetet tek All-llahu, pa dyshim Ai i mjafton atij". (et-Talak, 3)
"Besimtarë të vërtetë janë ata, zemrat e të cilëve kur përmendet All-llahu mbu­shen me frikë, e kur u lexo­hen ajetet e Tij, ua shtojnë be­si­min dhe që mbështeten vetëm te Zoti i tyre". (el-En­fal, 2)
Ajetet për vlerën e tevekkulit janë të shumta dhe të njohura. Në vazhdim po i the­ksojmë hadithet mbi këtë temë:
58. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r. anhuma se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "O Zoti im, Ty të jam dorëzuar, Ty të kam be­suar, në Ty jam mbështetur, te Ti jam kthyer dhe në emër Tënd hasmohem. O Zoti im, i mbështetem madhërisë Tënde, nuk ka zot tjetër përveç Teje, të më ruash nga lajthitja. Ti je i gjallë që nuk vdes, kurse xhinnët dhe njerëzit vdesin". (Muttefekun alejhi)
Ky është transmetim i Mu­s­limit kurse Buhariu e ka shkur­tuar.
59. Trans­me­tohet po ashtu nga Ibni Abbasi r.a. se ka thënë: "Has­bunall-llahu ve ni'me-l-vekil" (Na mjafton All-llahu, Ai është më i miri mbrojtës). Këtë shprehje e ka thënë Ibrahimi s.a.v.s. kur e kanë hedhur në zjarr. E ka thënë Muhammedi s.a.v.s. kur (armiqtë) i kanë thënë: "Vërtet njerëzit (ar­miqtë tuaj) kanë tubuar grumbull të madh kundër jush, andaj frikëso­huni. Përkundrazi, kjo ua shtoi e ua forcoi besimin (besimtarëve) dhe thanë: "Hasbunall-llahu ve ni'me-l-vekil" (Na mjafton All-llahu, Ai është më i miri mbro­jtës)". (Buhariu)
Në një transmetim tjetër nga Ibni Abbasi r.a. thuhet: "Fjala e fundit e Ibrahimit s.a.v.s. kur e kanë hedhur në zjarr, ka qenë: "Hasbijall-llahu ve ni'me-l-vekil" (Më mjafton All-llahu, Ai është më i miri mbrojtës)
60. Trans­me­tohet nga Umeri r.a. se e ka dëgjuar Të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Sikur ju të mbështeteshit në All-llahun me mbështetje të njëmendtë, do t'ju furnizonte siç i furnizon shpezët, gdhijnë të uritur, ndërsa ngrysen të ngopur". (Tirmidhiu thotë: hadith ha­sen)
61. Trans­me­tohet nga Ebu Umarete el-Berá ibn Azib r. an­huma se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "O filan, kur të biesh në shtratin tënd, thuaj: 'O Zoti im, shpirtin tim ta dorëzova Ty, fytyrën time e drejtova kah Ti, çështjen time ta dorëzova Ty, shpinën time e mbështeta te Ti - duke shpresuar në Ty dhe duke u frikësuar nga Ti, nuk ka nga Ti vendstrehim as vendshpëtim për­veç te Ti. Kam besuar në Librin Tënd të cilin e ke shpallur dhe në Pej­gam­be­rin Tënd që e ke dër­guar'. Nëse vdesish atë natë, do të vdesish me iman, e nëse gdhihesh, atëherë (gdhihesh) i shpërblyer me mirësi". (Muttefekun alejhi)
Në një transmetim tjetër të dy sa­hihëve thuhet: "Më ka thënë I Dërguari i All-llahut s.a.v.s.: "Kur të nisesh për në shtrat merr abdest sikur për namaz, pastaj bjer në anën tënde të djathtë dhe thuaj atë që u cek më lartë". Pastaj tha: "Bëri këto fjalët të fundit që i thua (para gjumit)!"
62. Trans­me­tohet nga nëna e be­simtarëve, Ummi Seleme, emri i së cilës ishte Hind bintu Ebi Umejje Hudhejfe el-Mahzumijje r. anha, se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. kur dilte nga shtëpia e tij thoshte: "Në emër të All-llahut, mbështetem në All-lla­hun: O Zoti im, të drejtohem për mbrojtje të mos lajthitem e as të më lajthis dikush, të mos rrëshqas e as të rrëshqitem nga dikush, të mos bëj zullum e as të më bëjnë zullum, të mos injoroj kënd, e as mos të injorohem nga të tjerët". (Hadithi sahih, e trans­me­tojnë Ebu Davudi, Tirmidhiu dhe të tjerë me senede sahih. Tirmidhiu thotë: hadith hasen sahih. Ndërsa ishte në shprehje të Ebu Davudit)
63. Nga Enesi r.a. trans­me­tohet se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush thotë - kur del prej shtëpisë - Në emër të All-llahut, jam mbështetur në All-llahun dhe nuk ka kurrfarë fuqie as forcë për­veç në All-llahun - i thuhet atij: "Je i udhëzuar, i mbrojtur dhe i ruajtur, dhe prej tij ik djalli". (Ebu Davudi, Tirmidhiu, Nesaiu etj. Tirmidhiu thotë: hadith hasen. Ebu Davudi e shton këtë fjali: "Djalli i thotë djallit tjetër: "Si ia del me njeriun i cili është i udhë­zuar, i ruajtur dhe i mbrojtur?")
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Ti shko rrugës së drejtë siç je urdhëruar". (Hud, ll2)
"Atyre që thonë, Zoti ynë është All-llahu e pastaj qën­drojnë në këtë, u vijnë en­gjëjt: "Mos u frikësoni dhe mos u pikëlloni por gëzohuni Xhennetit që u është prem­tuar". Ne jemi miqtë tuaj në jetën e kësaj bote dhe në botën tjetër. Atje do të keni tërë ato që dëshirojnë shpirtrat tuaj dhe çdo send që të kërkoni. Si shpërblim nga ai që fal dhe është mëshirëplotë". (Fussilet, 30-32)
"Ata që thonë: Zoti ynë është All-llahu dhe qëndro­jnë në këtë, të mos frikëso­hen as të mos pikëllohen! Ata janë banorë të Xhen­netit. Aty do të mbesin përgjithmonë si shpërblim për atë çka kanë punuar". (el-Ahkaf, l3-l4)
64. Nga Ebu Amri - ose Ebu Amrete - Sufjan ibn Abdull-llahu r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Thashë: O I Dërguari i All-llahut! Më thuaj për Islamin atë për çka nuk do të kem nevojë të pyes askënd përveç teje". Tha: "Thuaj, e besoj All-llahun, pastaj vazhdo me ngulm (në këtë)". (Muslimi)
-Për kalueshmërinë e kësaj bote, për tmerret dhe çështjet e tjera të Ahiretit, për mangësitë dhe vetedukimin personal dhe nxitjen e vetvetes në korrektësi
All-llahu i Madhëruar thotë:
"Thuaj! Unë ju këshilloj vetëm një gjë. "Ngrihuni ndaj All-llahut me sinqeritet, dy nga dy, ose një nga një, e pastaj mendoni". (Sebe, 46)
"Në krijimin e qiejve dhe të tokës, edhe në ndërrimin e natës e të ditës ka me të vërtetë argumente për ata që kanë mend. Për ata që për­mendin All-llahun në këmbë, edhe ulur, edhe ratë dhe men­dojnë thellë për krijimin e qiejve dhe të tokës. O Zoti ynë, Ti nuk e ke krijuar këtë më kot, qofsh lartësuar! Dhe ruana prej dënimit të zja­rrit". (Ali Imran, l90-l9l)
"A nuk i shikojnë devetë si janë krijuar. Edhe qiellin - sa lart është ngritur. Edhe malet - si janë vënduar. Edhe tokën si është zgjeruar? Ti këshillo - Ti je vetëm këshillues". (el-Ga­shije, l7-2l)
"Pse ata nuk shkojnë nëpër botë të shohin si për­funduan". (Muhammed, l0)
Ajetet për këtë temë janë të shumta, kurse prej haditheve, është hadithi i theksuar më lart: "Njeri i mençur është ai i cili e kontrollon vetveten". (Hadithi nr. 51 i kësaj përmbledhjeje)
- Që ta pranojë atë me seri­ozitet dhe pa kurrfarë ngurrimi -
All-llahu i Madhëruar thotë:
"...Por ju bëni konkurren­cë me vepra të mira.." (el-Bekare, l48)
dhe thotë:
"Dhe shpejtoni për të kërkuar falje nga Zoti juaj dhe për në Xhennet, gjerësia e të cilit kap qiejt dhe tokën, e është përgatitur për të de­votshmit". (Ali Imran, l33).
Ndërsa prej haditheve për këtë temë janë këto:
65. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se ka thënë: "Erdhi një njeri te Pej­gam­be­ri s.a.v.s. dhe i tha: "O I Dërguari i All-llahut, cila sadaka e ka shpërblimin më të madh?" Tha: "Të japësh sadaka kur të jesh i shëndoshë e koprrac, e frikësohesh nga varfëria, dhe e dëshiron pasurinë. Mos e vono këtë gjer kur të vjen shpirti në fyt, e atëherë të thuash: "Jepjani këtë atij dhe këtë atij tjetrit, ndërsa kjo qysh më herët veç ka qenë e tij". (Muttefekun alejhi)
66. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se I Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Bëni vepra të mira para se t'u gjejë njëra prej shtatë soshëve: Mos pritni t'u gjejë varfëria e rëndë, ose pasuria që ju masht­ron, ose sëmundja që ju dëm­ton, ose pleqëria që ju shkatërron, ose vdekja e shpejtë, ose dexhxhalin - ai është më i keqi që pritet e nuk ka ardhë, ose çasti i fundit - kurse çasti i fundit do të jetë më i ziu dhe më i hidhuri". (Tirmidhiu që ka thënë: hadith hasen)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Ata, të cilët bëjnë luftë për ne, Ne do t'i drejtojmë me siguri rrugëve tona; Ndërkaq All-llahu është me të vërtetë në anën e ba­mi­rës­ve". (el-Ankebut, 69)
"Por përmende emrin e Zotit tënd dhe Atij përkushtoju plotësisht!" (el-Muzemmil, 8)
"Dhe adhuro Zotin tënd sa të jesh gjallë (deri në vdek­je)" (el-Hixhr, 99)
"Ai që punon mirë, sa grima - e sheh atë". (ez-Zel­zele, 7)
"...Ndërsa të mirat që tek All-llahu i siguroni për vete qysh më parë, do t'i gjeni edhe më të mëdha tek All-llahu dhe do të fitoni shpër­blim edhe më të madh". (el-Muzemmil, 20)
"...Dhe çkado që jepni për të mirë, All-llahu me siguri e di". (el-Bekare, 273)
Ajetet mbi këtë temë janë të shumta dhe të njohura.
Kurse prej haditheve të kësaj teme janë këto:
67. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se I Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu i Madhërishëm ka thënë: "Kushdo që tregon armiqësi ndaj mikut (velij) Tim, unë do t'i shpall luftë. Me asgjë robi Im nuk mund më mirë të më afrohet, pos me atë me çfarë Unë e kam obliguar dhe vazhdimisht robi Im më afrohet me vepra të mira (nafile), derisa ta dua, e kur ta dua, Unë bëhem veshi i tij me të cilin dëgjon; syri i tij me të cilin sheh; dora e tij me të cilën sulmon fuqishëm; këmba e tij me të cilën ec. I këtilli nëse më kërkon diç, do t'ia jap, e nëse kërkon mbrojtje nga Unë, do ta mbrojë atë". (Buhariu)
68. Nga Enesi r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­rit s.a.v.s. i është për­cjellur nga Krijuesi i tij i Madhëri­shëm i cili ka thënë: "Kur të më afrohet robi Mua një pëllëmbë, Unë atij i afrohem një krah; kurse nëse ai Mua më afrohet një krah, Unë atij i afrohem një pash, dhe kur të më vjen ai duke ecur, Unë i vijë atij duke vrapuar". (Buhariu)
69. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r. anhuma se I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Në dy begati janë të papërfillshëm shumica e njerëzve, e ato janë: shëndeti dhe koha e lirë". (Buhariu)
70. Nga Aisheja r. anha trans­me­tohet të ketë thënë se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ngrihej natën (për namaz) aq gjatë saqë këmbët i patën pël­citur (nga dhembjet), andaj unë i thashë: "Përse po vepron kështu o i Dërguari i All-llahut, kur t'i ka falur ty All-llahu mëkatet e mëparshme dhe të pastajmet?" Ai tha: "A nuk dua që të jem rob falënderues?" (Muttefekun alejhi)
Ky është citat i Buhariut. Si ky është edhe në sahihajn në transmetim të Mugire ibn Shu'be.
71. Trans­me­tohet se Aisheja r. anha ka thënë: "Kur vinte dhjetëshja (dhjetë ditët e fundit të Ramazanit) i Dërguari i All-llahut s.a.v. e gjallëronte natën (me ibadet), e zgjonte familjen e tij, angazhohej më tepër dhe vetmohej (për ibadet dhe izolim prej grave)". (Muttefekun alejhi)
72. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Besimtari i fortë (në besim) është më i mirë dhe më i dashur tek All-llahu se sa besimtari i dobët, dhe te secili ka dobi. Kujdesu për atë që të sjell dobi. Kërko ndihmë nga All-llahu e mos u bëj i dobët.Nëse të godet diçka, mos thuaj: sikur të veproja kështu do të ndodhte kjo, por thuaj: All-llahu e ka caktuar dhe çka ka dashur Ai ka vepruar. Sepse "lev-i" (sikur të...) e fillon veprimin e djallit". (Muslimi)
73. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Xhehennemi është i rrethuar me epshe, kurse Xhenneti është i rrethuar me vështirësi". (Muttefekun alejhi)
74. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Të vdekurin e përcjellin tri gjëra: familja e tij, pasuria e tij dhe veprat e tij. Dy kthehen kurse një mbetet me të. Kthehet familja dhe pasuria e tij, kurse me të mbe­sin veprat e tij". (Muttefekun ale­jhi)
75. Nga Ibni Mes'udi trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Secilit prej jush Xhenneti i është më i afërt se sa rripi i sandalles (lidhë­sja e këpucës) së tij, e po ashtu është edhe Xhehennemi". (Buhariu)
76. Nga Ebu Abdull-llah - Ab­durrahman Thevbán, shërbëtor (mevlá) i të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s trans­me­tohet se ka thënë: "E kam dëgjuar të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s., duke thënë: "Të re­komandoj të bësh shumë sexhde, sepse ti nuk bën asnjë sexhde për All-llahun e që All-llahu të mos lartësojë ty nga një shkallë dhe ta shlyen me të nga një mëkat". (Muslimi)
77. Trans­me­tohet nga Ebu Safván Abdull-llah ibn Busr el-Eslemij r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Njeriu më i mirë është ai që jeton gjatë dhe bën vepra të mira". (Tirmidhiu thotë: hadith hasen)
78. Nga Ebu Mes'ud Ukbe ibn Amr el-Ensarij r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Pasi u shpall ajeti i sadakasë, ne asokohe punonim si hamej, pastaj erdhi një njeri dhe dha shumë pasuri sadaka. (Të pranishmit) Thanë: "Dëshiron të tregohet", pastaj erdhi një njeri tjetër dhe dha një tas sadaka. Thanë: "Vërtet All-llahu është i panevojshëm për këtë tas!" Me atë rast u shpall ajeti: "Ata që përgo­jojnë besimtarët në dhënien vull­netare të kontributeve, madje i përbuzin edhe ata të cilët japin me përpjekje të madhe." (et-Tewbe, 79) (Muttefekun alejhi)
79. Nga Seid ibn Abdul-Aziz, nga Rebija ibn Jezid, nga Ebu Idris el-Havláni, nga Ebu Dherr Xhun­dub ibn Xhunade r.a. përcillet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. trans­me­ton nga All-llahu i Gjithëfuqishëm, që ka thënë: "O robtë e Mi! Unë ia kam ndaluar dhunën Vetes dhe e kam ndaluar edhe ndër ju, prandaj mos i bëni dhunë njëri-tjetrit. O robtë e Mi! Të gjithë ju jeni të la­jthitur, përveç atij që e përudhi Unë, prandaj kërkoni udhëzime nga Unë, do t'ju përudhë. O robtë e Mi! Të gjithë ju jeni të uritur, përveç atij që e ushqej Unë, pran­daj kërkoni t'ju ushqej, do t'ju ushqej. O robtë e Mi! Të gjithë ju jeni të zhveshur, përveç atij që e veshi Unë, prandaj kërkoni veshje nga Unë, do t'ju vesh. O robtë e Mi! Vërtet ju gaboni natën dhe ditën, kurse Unë i fali të gjitha mëkatet, prandaj kërkoni nga Unë falje, do t'ju fal. O robtë e Mi! Ju kurrë nuk mund të arrini tek ajo me çka Mua dëm do të më shkak­tonit që të më dëmtonit, as që ndonjëherë do të arrini tek ajo që Mua dobi do të më sjellë, që të më kontribuonit. O robtë e Mi! Sikur i pari nga ju dhe i fundit nga ju dhe njerëzit nga ju dhe xhinnët nga ju të ishin të devotshëm, si zemra më e devotshme e njërit nga ju, kjo nuk do ta shtonte sundimin Tim në asgjë.
O robtë e Mi! Sikur i pari nga ju dhe i fundit nga ju dhe njerëzit nga ju dhe xhinnët nga ju të ishin të prishur si zemra më e prishur e njërit nga ju, kjo nuk do ta pakësonte sundimin Tim në asgjë. O robtë e Mi! Sikur i pari nga ju dhe i fundit nga ju dhe njerëzit nga ju dhe xhinnët nga ju të ngriheshi (qëndroni) në një vend dhe dëshi­rat dhe lutjet Mua të m'i drejtoni, dhe Unë t'i përgjigjesha lutjes së çdonjërit, kjo nuk do ta zvogëlonte atë që kam Unë përpos sa zenë vend gjilpëra kur ngulitet në det. O robtë e Mi! Çdo gjë varet nga veprat tuaja, të cilat tek Unë janë të ruajtura dhe të llogaritura, kurse për të cilat Unë do t'ju shpërblej. Kush gjenë mirë, le ta falënderojë All-llahun kurse kush gjenë të kundërtën, mos ta fajësojë askë përveç vetvetes". (Muslimi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"A nuk ju kemi lënë të je­toni mjaft, e ai që ka dashur të mendojë ka pasur mjaft kohë, madje ju erdhi edhe Pej­gam­be­ri!" (el-Fatir, 37)
Ibni Abbasi dhe dijetarët tjerë islamë rreth kuptimit të këtij ajeti thonë: "A nuk ju kemi lënë të je­toni 60 vjet" dhe këtë e provojnë me hadithin që do të theksohet më poshtë. Thonë edhe për 18 vjet ose 40 vjet. Po ashtu, El-Hasani, el-Kelbiu dhe Mesruki transmetojnë nga Ibni Abbasi se kur ndonjëri prej medinasve mbushte 40 vjet, vetmohej për ibadet. Kurse për pjesën e ajetit: "Madje u erdhi edhe Pej­gam­be­ri" Ibni Abbasi dhe Xhumhuri thonë: "Ai është Pe­j­gam­be­ri Muhammed s.a.v.s.", e ka pasur edhe mendime të tjera.
Kurse hadithet mbi këtë temë janë:
80. Nga Ebu Hurejre trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "All-llahu e arsyeton njeriun që ia ka shtyer exhelin derisa t'i ketë mbushë gja­shtëdhjetë vjet". Dijetarët thonë: Kuptimi i hadithit është: Pas këtij afati (gjashtëshjetë vjet) All-llahu nuk i jep rast njeriut të arsyetohet.
81. Trans­me­tohet nga Aisheja r. anha se ka thënë: "Pasi u shpall sureja En-Nasr ("Kur vjen ndihma e fitorja e All-llahut"), i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. nuk ka falë asnjë namaz e të mos ketë thënë: "Suhbhaneke rabbena ve bi ham­dike, All-llahummagfir lî" (Lavdia të qoftë Ty, Krijuesi ynë dhe qofsh i falënderuar. O All-llahu im, më fal) (Muttefekun alejhi)
Sipas një transmetimi tjetër në dy sahihët nga Aisheja r.a. trans­me­tohet: "I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. shpeshherë thoshte në kërrusjet (ruku') dhe në sexhdet e tij: "Sub­hânekall-llahumme rabbenâ ve bihamdike, All-llahu­mmag­fir lî" (Lavdia të qoftë Ty, Krijuesi ynë dhe qofsh i falënderuar, O All-llahu im, më fal), duke e bërë kështu te'vîl Kur'anin. Te' vîl i Kur'anit do të thotë: veprim i asaj që urdhërohet në Kur'an sipas fjalëve të La­rtmadhëri­shmit: "Fe sebbih bi­hamdi rabbike ve-s-tagfirhu" (Ti madhëroje Zotin tënd me lavdëresa dhe kërko falje nga Ai). Sipas një tra­nsmetimi të Muslimit, I Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. e shpeshtoi të thoshte para se të vdesë: "Subhânekall-llahumme ve bihamdike estagfiruke ve etubu ilejke" (Lavdia të qoftë Ty, All-llahu im dhe qofsh i falënderuar, te Ti kërkoj falje dhe pendohem). Aisheja r.a. thotë: "I thashë: O i Dërguari i All-llahut, ç'janë këto fjalë të reja që po i thua?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Mua më është dhënë një shenjë (alamet) për um­metin tim, që kur ta shoh, të them: "Idhâ xhâe nasrull-llahi ve-l-fet'hu" (Kur vjen ndihma e All-llahut dhe fi­torja) e deri në fund të sures". Ndërsa sipas një transmetimi po ashtu të Muslimit, i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. shumëherë thoshte: "Sub­hânall-llahi ve bihamdihî, Estagfirull-llahe ve etubu ile­jhi" (Lavdia i qoftë All-llahut dhe qoftë i falënderuar, kërkoj falje nga All-llahu dhe tek Ai pendohem). Ka thënë (Ai­sheja): "I thashë: "O i Dër­guari i All-llahut po të shoh shpesh se thua: "Subhanall-llahi ve bihamdihî. Estagfirull-llahe ve etubu ilejhi?" Pej­gam­be­ri tha: "Më ka la­jmëruar Krijuesi im se unë do të shoh një shenjë (alamet) në um­me­tin tim, dhe kur ta shoh atë ta shpeshtoj thënien: "Subha­n­all-llahi ve biham­dihi. Estagfi­rullahe ve etubu ilejhi". Unë e kam parë atë, e ajo është: "Idhâ xhâe nasrull-lahi ve-l-fet'hu." (Kur vjen ndihma e All-llahut dhe fi­torja. Dhe i sheh njerëzit që po hyjnë në fenë e All-llahut grupe-grupe. Ti madhëroje Zotin tënd me lavdëresa dhe kërko falje nga Ai! Ai me të vërtetë e pranon pendimin. (en-Nasr: 1-4)).
82. Trans­me­tohet nga Xhabiri r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Secili njeri do të ringjallet (në Ditën e gjykimit) në gjendjen në të cilën ka vdekur". (Muslimi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"...Dhe çka të bëni nga të mirat, All-llahu me siguri e di atë". (el-Bekare, 215)
"Çkado që të bëni mirë, All-llahu e di." (el-Bekare, 197)
"Ai i cili punon mirë, sa grima - e sheh atë" (ez-Zel­zele, 7)
"Kush ka bërë mirë, ka bërë për vete." (el-Xhathije, 15)
Për këtë temë ka shumë ajete. Sa u përket haditheve, ato janë mjaft shumë dhe të panumëruara, po i theksojmë disa sosh:
83. Trans­me­tohet nga Ebu Dherr Xhundub ibn Xhunade r.a. se ka thënë: "I thashë: "O i Dërguari i All-llahut, cila është vepra më e mirë?" Tha: "Besimi në All-llahun dhe lufta (xhihadi) në rrugën e Tij". I thashë: "Cili lirim robërie është më i miri?" Ai tha: "Ai që është më i vlefshëm për familjen e tij (aty ku ka shërbyer) dhe që është më i shtrenjtë në çmim". I thash: "Nëse nuk mund ta bëjë?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Ndihmoji atij që bën mjeshtëri, ose bëni mjeshtëri atij që nuk di mjesh­tëri". Thashë: "O i Dërguari i All-llahut, e çka mendon nëse unë nuk mund të bëj diç nga dobësia?" (Pej­gam­be­ri) tha: "Ruaju mos u bësh keq të tjerëve, e kjo do të jetë sadaka jote për veten tënde". (Muttefekun alejhi)
84. Nga Ebu Dherri r.a. po ashtu trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Çdo mëngjes për çdo nyje (të trupit) tuaj ka sadaka. Çdo tesbih - lavdërim (të shprehurit subhanall-llah) është sadaka; çdo tahmid - falënderim (të shprehurit elhamdu li-l-lah) është sadaka; çdo tekbir - madhërim (të shprehurit All-llahu ekber) është sadaka; urdhëresa për të mirë është sadaka, ndalesa kundër të keqes është sadaka. Krejt këtë e zëvendësojnë dy rekate namaz nafile të paraditës (duhâ)". (Muslimi)
85. Trans­me­tohet përsëri nga Ebu Dherri r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Më janë prezentuar veprat e ummetit tim, të mirat dhe të këqijat. Ndër veprat e tyre të mira e kam gjetur edhe lar­gimin nga rruga atë që i mundon kalimtarët. Kurse ndër veprat e tyre të këqija bën pjesë edhe pështyma e cila nëse bëhet në xhami (në ndonjë mënyrë paraqitet e) nuk groposet". (Muslimi)
86. Po ashtu trans­me­tohet nga Ebu Dherri r.a. se disa njerëz kanë thënë: "O i Dërguari i All-llahut, pasanikët na tejkaluan me shpër­blime, ata falin namaz si ne, agjë­rojnë si ne, kurse (përveç kësaj) nga teprica e pasurisë së tyre japin sadaka". (Pej­gam­be­ri) Tha: "A nuk ju ka dhënë All-llahu edhe juve me çka të bëni sadaka? Vërtet, çdo tesbih (lavdërim All-llahut) është sadaka, çdo tekbir (madhërim All-llahut) është sadaka, çdo tahmid (falënderim All-llahut) është sadaka, çdo tehlil (thënia: La ilahe il-lall-llah) është sadaka". Urdhë­resa për të mirë është sadaka, ndalesa kundër të keqes është sadaka, edhe marrëdhënia seksu­ale (bashkëshortore) është sadaka". Njerëzit i thanë: "O i Dërguari i All-llahut, a edhe kur ndonjëri prej nesh kryen marrëdhënie epshore ka shpërblim? Tha: "Më thuani, nëse epshin e tij e përdor në haram, a nuk ka për të mëkat? Po ashtu nëse e përdor në hallall do të ketë shpërblim". (Muslimi)
87. Përsëri trans­me­tohet nga Ebu Dherri r.a. i cili thotë: "Më tha Pej­gam­be­ri s.a.v.s.: "Assesi në asnjë mënyrë mos e nënçmo asnjë vepër të mirë, po qoftë edhe ta takosh vëllain tënd me buzëqeshje". (Muslimi)
88. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Për çdo nyje të njeriut, çdo ditë kur lind dielli, duhet dhënë sadaka. Nëse pajton dy veta - edhe kjo është sadaka, nëse dikujt i ndihmon që të hipën në kafshën e tij, ose i ndihmon që barrën ta ngarkojë në kafshën e tij (kalë ose deve) edhe kjo është sadaka, edhe fjala e mirë është sadaka, çdo hap të cilin e bën për të shkuar në namaz është sadaka, edhe largimi nga rruga i asaj që i pengon kalimtarët është sadaka". (Muttefekun alejhi)
Kurse në Sahih të Muslimit sipas transmetimit të Aishes r.a. thuhet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet secili njeri prej Beni Ademëve është krijuar me 360 (treqind e gjashtëdhjetë) nyje. Kush e madhëron All-llahun (duke thënë: All-llahu ekber), kush e falënderon (me elhamduli-l-lah), kush i bën tehlil (duke thënë: La ilahe il-lall-llah), kush i shpreh lavdi (tesbih), kush i kërkon falje (istigfâr), kush e mënjanon një gur, një ferrë apo një kockë nga rruga e njerëzve, ose urdhëron për të mirë, ose ndalon kundër së keqes (shpërblimi i tij është) sa 360 (nyjet), ai atë ditë do të ecë i shpëtuar nga zjarri".
89. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Kush shkon në xhami për namaz në mëngjes ose në mbrëmje, All-llahu për këtë do t'i përgatisë atij gosti (në Xhennet) në mëngjes ose në mbrëmje". (Muttefekun alejhi)
90. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "O ju gratë mus­limane, asnjëra nga ju mos ta për­buzë shoqen fqinje të saj, qoftë ajo edhe për një thundër deleje". (Muttefekun alejhi)
91. Ebu Hurejre r.a. thotë se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Imani (besimi) është gjashtëdhjetë e disa apo shtatëdhjetë e disa degë: Më e vlefshme është fjala: "La ilahe il-lall-llah" (nuk ka Zot tjetër përveç All-llahut), kurse më e ulta është të larguarit nga rruga e asaj që i mundon kalimtarët. Edhe turpi është një degë e imanit". (Mutte­fekun alejhi)
92. Ebu Hurejre r.a. thotë se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Një njeri duke udhëtuar në një rrugë e kaplon etja e madhe, e gjen një pus, zbret në të dhe pi ujë. Pastaj del nga pusi dhe has një qen me gjuhë të nxjerrë jashtë që han baltë nga etja. Njeriu thotë: "Këtë qen e paska kapluar etja siç më pat kapluar edhe mua më parë". Pastaj njeriu zbret në pus dhe mbush këpucën e vet me ujë, pastaj e kap me gojë derisa ngjitet lartë dhe i jep të pijë qenit. All-llahu për këtë e falënderon dhe ia fal mëkatet". (As'habët i) Thanë: "O i Dërguari i All-llahut, edhe për kafshët kemi shpërblim?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Në gjithçka që ka mëlqi të lagur ka shpërblim". (Muttefekun alejhi)
Në transmetimin e Buhariut theksohet: "E falënderon All-llahu, ia falë mëkatet dhe e fut në Xhennet". Kurse në një transmetim të Buhariut dhe Muslimit (ku kjo ngjarje thek­sohet më gjerësisht), thekso­het: "Një ditë një qen u soll rreth pusit, pasi që etja e kishte kapluar për vdekje. Atë e sheh një lavire dhe horre prej Beni Israilëve e cila e zbathi këpucën e saj dhe me të i dha ujë qenit derisa e ngopi; për këtë vepër iu falën mëkatet".
93. Ebu Hurejre r.a. po ashtu thotë se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet e kam parë një njeri duke u dëfryer në Xhennet për shkak se kishte prerë një dru i cili i pengonte në rrugë duke kaluar muslimanët". (Muslimi)
Kurse në një transmetim tjetër thuhet: "Një njeri has në një degë të lisit në mes të rrugës, e thotë: "Pasha All-llahun, unë këtë do t'ua largoj muslimanëve që mos t'i mun­dojë". Andaj u fut në Xhen­net". Kurse në një transmetim të Buhariut dhe Muslimit: "Duke ecur rrugës një njeri e gjen një degë të ferrës dhe e largon. All-llahu e falënderoi atë dhe ia fali mëkatet".
94. Ebu Hurejre r.a. trans­me­ton se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush merr abdest bukur e mirë, pastaj shkon në namaz të xhumasë, atje hesht dhe dëgjon (hutben), i falen mëkatet e bëra në mes të dy xhumave dhe tri ditë më tepër. Kush argëtohet në xhami me rërë (dhe gjëra të tjera), e ka zhvlerësuar dobinë e xhumasë". (Muslimi)
95. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kur një rob musliman, apo një besimtar merr abdest, kur e lanë fytyrën, prej tij bien të gjitha mëkatet e syve të tij me të cilët ka shikuar, bashkë me ujin ose me pikën e fundit të ujit. Kur t'i lajë duart, i bien të gjitha mëkatet e duarve me ujin ose me pikën e fundit të ujit, derisa të dalë i pastër nga mëkatet. Kur t'i lajë këmbët e tij, i bien të gjitha mëkatet e këmbëve bashkë me ujin ose me pikën e fundit të ujit, ashtu që ai mbetet plotësisht i pastër prej mëkateve". (Muslimi)
96. Ebu Hurejre r.a. thotë se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Pesë namazet - prej njërit deri te tjetri, namazi i xhumasë - prej njërit deri te tjetri dhe prej një ramazani gjer në ramazanin tjetër, janë pastrues të mëkateve në mes tyre - nëse ruheni prej mëkateve të mëdha". (Muslimi)
97. Nga Ebu Musa el-Esh'arij r.a. trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Një rob (musliman) kur të sëmuret, ose kur të jetë në rrugë, i shënohen (shpërblimet) njësoj sikur ka qenë i shëndoshë dhe në shtëpi". (Buhariu)
98. Trans­me­tohet nga Xhabiri r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Çdo vepër e mirë është sadaka". (Këtë hadith e trans­me­ton Buhariu, kurse Muslimi e trans­me­ton prej Hudhejfes r.a.)
99. Xhabiri r.a. thotë se i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Asnjë musliman nuk do të mbjell një fidan e të mos ketë për çdo fryt që hahet prej tij sadaka, e edhe për atë që i vidhet ai ka sadaka, edhe për atë që i humbet ka sadaka". (Muslimi)
Në një transmetim tjetër të tij thuhet: "Secili musliman që mbjell një fidan (pemë) e prej saj hanë njerëzit, kafshët dhe shpezët, do t'i jetë kjo sadaka deri në Ditën e Gjykimit". Kurse në një transmetim tjetër po ashtu të Muslimit thuhet: "Për çdo pemë apo bimë që mbjell muslimani e prej tyre ushqehen njerëzit dhe kafshët, ai ka sadaka". Transmetimi i këtillë është prej Enesit r.a.
100. Trans­me­tohet nga Adijj ibn Hatim se ka thënë: "E kam dëgjuar Pej­gam­be­rin s.a.v.s. duke thënë: "Frikësohuni (ruajuni) nga zjarri, qoftë edhe me gjysmë hurme". (Muttefekun alejhi)
Në një transmetim tjetër po nga ky transmetues, Buhariu dhe Muslimi theksojnë hadi­thin në tërësi si vijon: "I Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Secilit prej juve Kri­juesi i vet do t'i drejtohet drejtpërdrejt (me të folur-pyetje) pa përkthyes. Do të shikojë nga ana e tij e djathtë, e nuk do të sheh tjetër gjë veçse veprat e tij (të mira). Pastaj do të shikojë nga ana e tij e majtë, e nuk do të sheh tjetër gjë veçse veprat e tij (të këqija). Do të shikojë përpara vetes e nuk do të sheh tjetër veçse zjarrin (e Xhehennemit) para fytyrës së tij. Andaj, mbrohuni nga zjarri (i Xhe­hennemit), qoftë edhe me gjysmë hurme, e kush nuk e gjen këtë, atëherë me fjalë të mirë".
101. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet All-llahu është i kënaqur me robin i cili kur han diçka e falënderon All-llahun, e po ashtu edhe kur të pijë diçka e falënderon All-llahun". (Muslimi)
102. Trans­me­tohet nga Ebu Musa r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s ka thënë: "Secili musliman e ka ob­ligim një sadaka". Iu tha: "E çka mendon nëse nuk e gjen?" Tha: "Do të punojë me duart e tij, do t'i sjell dobi vetes dhe do të japë sadaka". Pastaj iu tha: "E çka nëse këtë nuk mundet?" Tha: "Do t'i ndihmojë të nevojshmit që është i dëmtuar". Pastaj iu tha: "E çka mendon nëse edhe këtë nuk mun­det?" Atëherë (Pej­gam­be­ri) tha: "Do të urdhërojë për vepra të mira apo të hajrit". Thanë: "E nëse edhe këtë nuk e bën dot?" Tha: "Do të përmbahet nga e keqja, sepse edhe ajo është sadaka". (Muttefekun alejhi)
All-llahu i Lartmadhërishëm thotë.
"Tâ Hâ. Nuk ta shpallëm Kur'anin për të munduar". (Tâ Hâ, 1-2)
dhe thotë:
"...All-llahu ju dëshiron lehtësim e nuk ju dëshiron vështirësi." (el-Bekare, 185)
103. Nga Aisheja r.a. trans­me­to­het se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. hyri në dhomën e saj ku gjendej një grua dhe i tha: "Kush është kjo?" Tha: "Kjo është filan gruaja, që përmendet për namazin (e tepërt) të saj". (Pej­gam­be­ri) Tha: "Mos e obligoni veten sa nuk keni mundësi, se pasha All-llahun, Ai nuk mërzitet përderisa ju të mërziteni". Ai (Pejgamberi) më së shumti e donte fenë (adhurimin) e atij personi i cili ishte i vazhdueshëm në të.
"All-llahu nuk do t'i ndër­prejë thevabet e Tij dhe shpërblimin për veprat tuaja dhe nuk do të mërzitet për këtë siç ndodh kjo me krijesat, përderisa ju të mos mërziteni e ta ndërpritni ibadetin. Andaj është e domosdoshme që prej ibadeteve vullnetare të merrni vetëm ato që mund t'i kryeni vazhdimisht e pa ndërprerje, në mënyrë që edhe shpërblimi i All-llahut mbi ju të rrjedh pandër­pre­rë".
104. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. i cili thotë: "Tre njerëz prej të afërmve erdhën në shtëpitë e grave të Pej­gam­be­rit s.a.v.s. dhe pyetën për ibadetin e Pej­gam­be­rit s.a.v.s. - e pasi morën përgjigje, atyre iu duk se kjo është pak dhe thanë: "Ku jemi ne e ku është Pej­gam­be­ri s.a.v.s. All-llahu atij ia ka falur të gjitha mëkatet e mëparshme dhe ato të ardhshmet". Njëri prej tyre tha: "Sa më përket mua, unë gjith­një tërë natën do të falem". I dyti tha: "Unë vazhdimisht do të agjë­roj". I treti tha: "Unë do të izolo­hem prej grave dhe kurrë nuk do të martohem". Kur vjen i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. u thotë: "A jeni ju që keni thënë këtë dhe këtë? Sa më përket mua, pasha All-llahun, unë jam më i drojtur dhe më i devotshëm ndaj All-llahut se sa ju, por unë agjëroj dhe ha, falem dhe flej, dhe bëj jetë bashkëshortore! Kush largohet nga Sunneti im, ai nuk më përket mua". (Muttefekun alejhi)
105. Nga Ibni Mes'udi r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Janë shkatërruar dhe kanë humbur ata që mbingarkohen (gjuhësisht dhe në veprim)". Këtë e tha tri herë. (Muslimi)
106. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet feja është lehtësi, kushdo që e vështirëson fenë (me shtesa) ajo e ngadhënjen atë (duke e kthyer në gjendje normale) andaj drejtohuni, afro­huni (njëri me tjetrin), dhe përgëzoni, shfrytëzoni dhe ndihmohuni me ecje të mëngjesit, të mbrëmjes dhe të pasdarkës (shfrytëzoni le­htësimet fetare në ibadete)". (Buhariu)
Sipas një transmetimi të Buhariut ky hadith përfundon kështu: "Silluni të moderueshëm, afrohuni njëri me tjetrin, ecni (për namaz) gjatë ditës dhe natës dhe ndani një pjesë të ditës dhe natës për nafile. Mbahuni mesatar, mbahuni mesatar do t'ia arrini qëllimit". Kuptimi i përgjithshëm i hadithit është: "Vetveten ndihmojeni në kry­erjen e ibadeteve të All-llahut ashtu që ato t'i kryeni në çastet e komoditetit dhe dis­ponimit, në mënyrë që t'u janë të këndshme e jo të rënda e të mërzitshme, që t'ia arrini që­llimit. Në fe bëhuni racionalë - t'i arrini qëllimet me sa më pak mundime e lodhje, mu ashtu sikur edhe në punët e kësaj bote".
107. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. i cili ka thënë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka hyrë në xhami, kurse aty ishte një litar i zgjatur në mes dy shty­llave të xhamisë. (Pej­gam­be­ri) Tha: "Ç'është ky litar këtu?" (Të pranishmit) Thanë: "Ky litar është i Zejnebes r.a. (njëra nga bash­këshortet e Alejhisselamit), kur të përgjumet gjatë namazit ajo mba­het për të". Pej­gam­be­ri s.a.v.s. tha: "Zgjidheni, secili prej jush le të falet me disponim, e kur të përgjumet, le të bie e të flejë". (Muttefekun alejhi)
108. Nga Aisheja r.a. trans­me­to­het se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kur dikush prej jush kotet gjatë namazit (nafile), le të flejë gjersa t'i kalojë gjumi. Sepse nëse dikush duke u falur kotet, ai nuk e di nga kthehet dhe çka bën, andaj mundet që në vend të kërkimit të faljes (istigfar) e qorton vetveten". (Muttefekun alejhi)
109. Trans­me­tohet nga Ebu Xhuhajfe Vehb ibn Abdull-llah r.a. i cili ka thënë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. e vëllazëroi Selmanin me Ebu Derdâ-në r.a. Një ditë Selmani i shkoi për vizitë Ebu Derdasë dhe kur e sheh Ummu Derdanë të ve­shur thjesht i thotë: "Ç'është puna jote?" (Ajo) Tha: "Vëllai yt, Ebu Derda nuk ka dëshirë për gjërat e kësaj bote". Pastaj vjen Ebu Derda, i përgatit ushqim vëllait të vet dhe i thotë: "Ti ha, kurse unë jam duke agjëruar". (Selmani) Tha: "Unë nuk do të ha derisa edhe ti të mos hash me mua". Kur erdhi nata, Ebu Derda u ngrit për të falë namaz (nafile) kurse Selmani i tha: "Bjer dhe fli". Ebu Derda ra të flejë, pastaj së shpejti u zgjua të falet. Selmani prapë thotë: "Bjer dhe fli!" Kur nata ishte në përfundim Selmani i tha Ebu Derdasë: "Tash zgjohu!" Pasi e falën sabahun, Selmani i thotë vëllait të vet: "Ti vërtet ke detyra ndaj Krijuesit tënd, ke detyra ndaj vetvetes dhe ke detyra edhe ndaj familjes tënde. Jepja dhe plotësoja secilit të dre­jtën e tij". Pastaj shkon te Pej­gam­be­ri s.a.v.s. dhe ia rrëfen ngjarjen. Pej­gam­be­ri s.a.v.s. thotë: "Selmani ka thënë (dhe vepruar) të drejtën". (Buhariu)
110. Trans­me­tohet nga Ebu Rib'ij Handhale ibn Rebi' el-Use­jdijji, një nga shkruesit e të Dër­guarit s.a.v.s. se ka thënë: "Më ta­koi Ebu Bekri r.a. dhe më tha: "Si je o Handhale?" I thashë: "Han­dhale ka bërë hipokrizi!" (Ebu Bekri) Tha: "Subhanall-llah (Lavdi i qoftë All-llahut), çfarë po flet?" Unë i thashë: "Ne shkojmë tek i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. i cili na flet për Xhennetin dhe Xhehen­nemin aq qartë si t'i shihnim me sytë tanë, ndërsa kur dalim nga i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ne jepemi pas dëfrimit me gratë, me fëmijët dhe gjëra të tjera dhe ha­rrojmë shumicën nga ajo që dëgju­am". Ebu Bekri r.a. tha: "Pasha All-llahun, edhe ne veprojmë ashtu!" Pastaj unë dhe Ebu Bekri u nisëm derisa erdhëm tek i Dërguari i All-llahut s.a.v.s., kur unë i thashë: "Ka bërë hipokrizi Han­dhale o i Dërguari i All-llahut!" I Dërguari s.a.v.s. tha: "Ç'është ajo?" I thashë: "O i Dërguari i All-llahut ne ishim te ti dhe ti na e tërhoqe vërejtjen me Xhehennem dhe Xhennet aq qartë sikur t'i shihnim me sytë tanë, por kur kemi dalë prej teje, ne e kemi vazhduar dëfrimin me gratë, fëmijët dhe gjërat tjera të kësaj bote, saqë kemi harruar shumë nga ato që i kemi dëgjuar prej teje". I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. tha: "Pasha Atë që e posedon shpirtin tim, sikur të ishit të përhershëm - ashtu çfarë ishit tek unë, dhe sikur këtë vazhdimisht ta përkujtoni, juve do t'ju përqa­fonin dhe do t'ua kapnin duart engjëjt në shtratin tuaj dhe në rrugët tuaja, mirëpo o Handhale, orë pas ore!" Këtë e përsëriti tri herë". (Muslimi)
111. Nga Ibni Abbasi r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Derisa Pej­gam­be­ri s.a.v.s. na e mbante hut­benë, një njeri qëndronte (në këmbë), andaj (Alejhisselami) pyeti për të dhe (të pranishmit) i thanë: "Ebu Israili është zotuar se do të qëndrojë në diell, e nuk do të ulet, as nuk do të strehohet nën hije, as nuk do të flasë, vetëm do të agjërojë". Atëherë Pej­gam­be­ri s.a.v.s. tha: "Urdhërojeni të flasë, të strehohet nën hije, të ulet dhe ta plotësojë agjërimin e tij". (Buhariu)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"A nuk është koha që be­simtarëve t'u zbuten zemrat kur përmendet All-llahu dhe çka ka zbritur nga e vërteta (Kur'ani), e të mos bëhen si­kur ata të cilëve qysh më herët u është dhënë Libri. Atyre u është zgjatur koha, andaj zemrat e tyre janë bërë të ashpra." (el-Hadid, 16)
"Pastaj, vazhduam gjur­mët e tyre me pej­gam­berët tanë, pasuam me Isanë, të birin e Merjemes, dhe atij i kemi dhënë Inxhilin, kurse në zemrat e pasardhësve të tij kemi derdhur butësi dhe mëshirë, kurse murgësinë e kanë shpifur vetë, nuk ua kemi caktuar Ne, vetëm për të arritur kënaqësinë e All-llahut. Mirëpo, ata nuk ku­jdesen për këtë si duhet." (el-Hadid, 27)
"Dhe mos u bëni si ajo, e cila e këputi pëlhurën e vet pas një qëndrese të fortë." (en-Nahl, 92)
"Dhe adhuro Zotin tënd sa të jeshë gjallë!" (el-Hixhr, 99)
Prej haditheve të kësaj teme është edhe ai që trans­me­tohet nga Aisheja r.a. e cila pohon se Pe­j­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Feja më e dashur tek All-llahu është ajo, pronari i së cilës është vazh­di­misht i angazhuar në të". (Shih hadithin nr. 103 të këtij libri në kaptinën paraprake).
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Çkado që ju jep Pej­gam­be­ri merreni, e çka t'ju ndalojë - përmbahuni (largohuni) prej asaj". (el-Hashr, 7)
"Ai nuk flet me hamendje. Ajo nuk është tjetër vetëm se shpallje që shpallet". (en-Nexhm, 3-4)
"Thuaj, nëse e duani All-llahun, pasomëni, edhe juve All-llahu do t'ju dojë dhe do t'ua falë mëkatet." (Ali Im­ran, 31)
"Ju keni shembull të mrekullueshëm në Pej­gam­be­rin e All-llahut, kush shpre­son në mëshirën e All-llahut dhe shpërblimin në botën tjetër." (el-Ahzab, 21)
"Dhe jo, pasha Zotin tënd, ata nuk janë besimtarë de­risa për gjykatës në mosma­rrëveshjet e tyre nuk të pra­nojnë ty, e pastaj për shkak të gjykimit tënd në shpirtrat e tyre nuk ndiejnë aspak pe­shë, dhe derisa të përulen plotësisht". (en-Nisa, 65)
"...Po nëse nuk pajtoheni në ndonjë çështje, drejtohuni All-llahut dhe Pej­gam­be­rit, nëse i besoni All-llahut dhe botës tjetër." (en-Nisa, 59)
Dijetarët kanë thënë se kjo do të thotë: në Kur'an dhe Sunnet. Dhe sërish në Kur'an thuhet:
"Kush e respekton Pe­j­gam­be­rin e ka respektuar edhe All-llahun." (en-Nisa, 80)
"Kurse edhe ti, pa dyshim udhëzon në rrugë të drejtë, në rrugë të All-llahut." (esh-Shurâ, 52-53)
"...Le të ruhen ata, të cilët veprojnë në kundërshtim me urdhrin e Tij, mos t'i godasë ndonjë ngatërresë apo mos t'i godasë ndonjë dënim i dhembshëm". (en-Nur, 63)
dhe thotë:
"Dhe përkujtoni ajetet edhe urtësitë e All-llahut, të cilat lexohen në shtëpitë tuaja." (el-Ahzab, 34).
Ajete të kësaj kaptine ka shumë. Ndërsa sa u përket haditheve, janë si vijon:
112. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Kini kujdes atë që po ua lë; ata që kanë qenë para jush janë shkatërruar për shkak të pyetjeve të shumta dhe kundërshtimeve të tyre me pej­gam­berët e tyre. Kur t'ju ndaloj prej diçkaje, lar­gohuni prej saj, ndërsa kur t'ju urdhëroj për diçka, atë përm­busheni sa të keni mundësi". (Muttefekun alejhi)
113. Nga Ebu Hurejre r.a. trans­me­tohet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Krejt ummeti im do të hyjë në Xhennet, përveç atij që nuk do". I thanë: "E kush nuk do, o i Dërguari i All-lla­hut?" Tha: "Kush më respekton mua, ai do të hyjë në Xhennet, ndërsa kush më kundërvihet (nuk më respekton), ai nuk do". (Buhariu)
114. Trans­me­tohet nga Ebu Musa r.a. se ka thënë: "U dogj një shtëpi në Medine bashkë me njerëzit e saj natën. Kur u infor­mua për rastin e tyre, i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. tha: "Vërtet ky zjarri është armik juaji, andaj kur të flini, fikeni". (Muttefekun ale­jhi)
115. Trans­me­tohet nga Xhabiri r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka urdhëruar që gjatë ngrënies të lëpihen gishtat dhe të fshihet ena me ushqim dhe ka thënë: "Vërtet ju nuk e dini se ku është bereqeti". (Muslimi)
Në një transmetim tjetër të tij thuhet: "Kur t'i bie në tokë kafshata e ushqimit ndonjërit prej jush, le ta marrë, le t'ia heq pjesën e cila është zhytur, pastaj le ta hajë dhe le të mos ia lëjë dja­llit: askush prej jush mos t'i fshijë duart me shami para se t'i lëpijë gishtat e vet sepse nuk e di në cilin prej ush­qimeve të tij është bereqeti". Në transmetimin e tretë të tij thuhet: "Vërtet djalli prezen­ton në secilën prej punëve tuaja, madje prezenton edhe në ushqimin tuaj. Kur t'ju bie ndonjë kafshatë, le t'ia fshijë pluhurin, pastaj le ta hajë e mos t'ia lëjë djallit".
116. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r.a. i cili ka thënë: "I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. u ngrit në mesin tonë dhe duke na këshilluar tha: "O njerëz, ju vërtet do të tuboheni tek All-llahu i Madhërishëm të zbathur, të zhveshur dhe të pa bërë sunet: "Ashtu siç ju kemi krijuar herën e parë do të përsërisim atë (krijim). Ky është premtimi ynë, Ne me të vërtetë mund ta bëjmë këtë" (el-Enbija, 104). Kujdes, krijesa e parë e cila do të vishet në Ditën e Gjykimit është Ibrahimi s.a.v.s. Disa njerëz të ummetit tim do të sillen në Ditën e Gjykimit dhe do t'i grabisin të majtit (engjëjt e Xhehennemit), e unë do të them: "O Krijuesi im, këta janë shokët e mi. Pastaj do të më thuhet: "Ti vërtet nuk e di çfarë kanë bërë ata pas Teje", kurse unë do të them siç ka thënë Robi i mirë (Isai a.s.): "Kam qenë dëshmitar derisa isha në mesin e tyre, e pasi që ma more shpirtin, mbete Ti mbikëqyrës i tyre? Dhe Ti je dëshmitar i çdo sendi. Nëse i dënon, dënon robërit Tu, e nëse ua fal, me të vërtetë Ti je i fortë e i urtë" (el-Maide, 117-118), e pastaj do të më thuhet: "Qysh se je ndarë ti prej tyre ata kanë vazhduar si murteda (tradhtarë të Islamit)". (Muttefekun alejhi)
- Dhe çka thotë ai që bën thirr­je për këtë dhe urdhëron në vepra të mira ose ndalon kundër të këqijave -
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Dhe jo, pasha Zotin tënd, ata nuk janë besimtarë de­risa për gjykatës në mosma­rrëveshjet e tyre nuk të pra­nojnë ty, e pastaj për shkak të gjykimit tënd në shpirtrat e tyre nuk ndiejnë aspak pe­shë, dhe derisa të përulen plotësisht". (en-Nisa, 65)
"Kur të thirren besimtarët tek All-llahu dhe Pej­gam­be­ri i Tij, që ai t'i gjykojë, fjala e tyre që do të thonë është: "Dëgjojmë dhe përulemi!" Ata janë të shpëtuar". (en-Nur, 51)
I kësaj teme është edhe hadithi i përmendur në fillim të kaptinës së kaluar (nën nr. 160) i transmetuar nga Ebu Hurejre r.a. por edhe hadithet tjera.
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"...Çka ka tjetër pas të vërtetës, përveç humbjes?" (Junus, 32)
"...Në Libër nuk kemi lënë gjë mangut." (el-En'âm, 38)
"...Po nëse nuk pajtoheni në ndonjë çështje, drejtohuni All-llahut dhe Pej­gam­be­rit." (Do të thotë Kur'anit dhe Sunnetit.) (en-Nisa, 59)
"E kjo, kjo është rruga ime e drejtë. Prandaj mbajeni këtë dhe mos pasoni rrugë të tjera, e të ndaheni nga rruga e tij." (el-En'âm, 153)
"Thuaj, nëse e duani All-llahun, pasomëni mua, edhe juve All-llahu do t'ju dojë dhe do t'ua falë mëkatet." (Ali Imrân, 31)
Ajetet mbi këtë temë janë të shumta dhe të njohura.
Sa u përket haditheve mbi këtë temë, ato janë të shumta dhe të njohura, por ne do të kufizohemi vetëm në disa prej tyre:
117. Trans­me­tohet nga Aisheja r.a. e cila thotë se ka thënë i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s.: "Kush shpik në fenë tonë atë që nuk është nga ajo, ajo është e refuzuar". (Muttefekun alejhi)
Sipas transmetimit të Mus­limit: "Kush vepron diç që nuk është në pajtim me fenë tonë, ajo (vepër) është e refu­zuar".
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Edhe ata që thonë: "O Zoti ynë, na dhuro gëzim në gratë dhe fëmijët tanë, dhe bëna të marrin shembull (nga ne) ata që ruhen". (el-Furkan, 74)
"Edhe ata i bëmë udhërrë­fyes që të udhëzojnë sipas urdhrave tona." (el-Enbija, 73)
118. Trans­me­tohet nga Ebu Amr Xherir ibn Abdull-llah r.a. i cili ka thënë: "Në pikë të ditës ishim tek i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. kur i erdhën një grup njerëzish të zhveshur, të mbuluar me guna të leshta ose me aba, me shpata të varura për trup. Ishin kryesisht nga fisi Mudar. Fytyra e të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s. u zbeh kur e pa mospasjen e tyre. Ai pastaj hyri dhe prap doli e pastaj e urdhëroi Bilalin i cili e thirri ezanin edhe ikametin, e pasi u falën, e mbajti një hutbe ku tha: "O njerëz, frikësojuni Zotit tuaj që ju krijoi prej një njeriu, nga i cili krijoi edhe shokun e tij për jetë, dhe, prej atyre dyve bëri shumë meshkuj dhe femra. Frikësojuni All-llahut të cilit i luteni dhe mbani lidhjet familjare! Se All-llahu, vërtet, gjithmonë mbi ju vigjilon". (en-Nisa, 1), dhe ajetin e fundit të sures el-Hashr: "O besimtarë, frikësojuni All-llahut dhe të shikojë secili se ç'ka bërë për nesër." (el-Hashr, 18), të ndajë sadaka secili njeri; prej të hollave të tij (ar e argjend), prej petkave të tij, një tas grurë, një tas hurmash", saqë tha: "Po qoftë edhe me gjysmë hurme". Pastaj erdhi një njeri prej Ensarëve që solli një bo­hçë të lidhur të cilën nuk mund ta mbante, bile nuk e mbante dot, e pastaj pasuan një nga një derisa i pashë dy grumbuj me ushqim dhe rroba, kurse fytyra e të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s. shkëlqente si e praruar me ar. Pastaj i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. tha: "Kush sjell një shprehi a tra­ditë të mirë në Islam do ta fitojë shpërblimin e saj, por edhe shpërblimin e të gjithë atyre që pas tij e punojnë atë, por pa ju zvogëluar aspak shpër­blimi i tyre. Ndërsa kush sjell në Islam një shprehi a traditë të keqe, do të jetë barrë mbi të, por edhe barra e të gjithë atyre që ashtu veprojnë pas tij, pa iu zvogëluar aspak përgjegjësia dhe dënimi i atyre të tjerëve". (Muslimi)
(Komenti i fjalëve të përkthy­era nga teksti është lëshuar si i panevojshëm - v.p.).
119. Trans­me­tohet nga Ibni Mes-udi r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Asnjë person nuk mbytet padrejtësisht, e që birit të Ademit (Kabilit) të mos i bie hise nga gjaku i tij, sepse ai i pari e ka filluar vrasjen". (Muttefekun ale­jhi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Dhe thirr në Zotin tënd (në besimin në Zot)" (el-Ka­sas, 87)
"Thirr në rrugën e Zotit tënd me urtësi dhe këshillime të mira." (en-Nahl, 125)
"...Ndihmojeni njëri-tjetrin në bamirësi dhe de­votshmëri." (el-Maide, 2)
"Dhe le të ketë nga ju të atillë që do të thërrasin në të mirë." (Ali Imran, 104)
120. Nga Ebu Mes'ud Ukbe ibn Amr el-Ensarij el-Bedrij r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Ka thënë i Dërguari i All-llahut s.a.v.s.: "Kush i tregon apo e udhëzon dikënd në të mirë, do të ketë shpërblimin aq sa edhe ai që e kryen atë". (Muslimi)
121. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Kush thërret në rrugë të drejtë, ka shpërblim për të aq sa ka edhe ai që e ndjek, pa u zvogëluar aspak shpërblimi i atyre që e kryejnë, por edhe ku­shdo që thërret në lajthitje (në rrugë të shtrembër) do të ketë mëkat po aq sa kanë edhe ata që e ndjekin, pa u zvogëluar aspak mëkati i tyre". (Muslimi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Ndihmojeni njëri-tjetrin në bamirësi dhe de­votshmëri." (el-Maide, 2)
Dhe thotë:
"Pasha kohën! Njeriu me siguri është në humbje. Për­veç atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira dhe të cilët porosisin për drejtësi dhe i rekomandojnë njëri-tjetrit durim". (el-Asr, 1-3)
Imam Shafiu ka thënë: "Vërtet shumica e njerëzve janë të paku­jdesshëm (në gaflet) nga kuptimi i kësaj sureje".
122. Trans­me­tohet nga Ebu Ab­durrahman Zejd ibn Halid el-Xhuhnij r.a. i cili ka thënë: "I Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush e përgatit (me pajisje lufta­rake) një luftëtar në rrugë të All-llahut, edhe ai ka luftuar (e ka shpërblimin si të atij që ka luftuar). Kush mbetet dhe kujdeset për familjen e një luftëtari duke i bërë mirë, edhe ai ka luftuar". (Muttefekun alejhi)
123. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka takuar një grup të kalorësve në Revha (vend afër Medines) dhe u ka thënë: "Cili popull jeni ju?" Thanë: "Ne jemi muslimanë". Ata e pyetën: "Kush je ti?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Unë jam i Dërguari i All-llahut". Pastaj një grua e ngriti fëmijën e saj kah Pej­gam­be­ri dhe i tha: "A edhe për këtë ka haxhxh?" Pej­gam­be­ri tha: "Po, kurse ti ke shpërblim". (Muslimi)
124. Nga Ebu Musa el-Esh'arij r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Arkëtari i be­sueshëm musliman është njëri nga dhënësit e zeqatit (vlera e tij është si e atij që e jep v.k.) po qe se e zbaton urdhrin dhe jep apo paguan në mënyrë të plotë me gjithë dëshirë duke ia dorëzuar atij për të cilin është urdhruar". (Muttefekun alejhi)
Në një transmetim tjetër: "I cili jep atë që i urdhërohet, mu ashtu siç i urdhërohet, po ashtu është bamirës (mutesad­dik)".
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Pa dyshim besimtarët janë vëllezër." (el-Huxhurat, 10)
Pastaj duke rrëfyer për Nuhin a.s. thotë:
"...Ju këshilloj." (el-A'raf, 62)
Dhe për Hudin a.s.
"...Dhe unë për ju jam këshilltar besnik". (el-A'raf, 68)
Ndërsa prej haditheve të kësaj teme janë:
125. Trans­me­tohet nga Ebu Ru­kajje Temim ibn Evs ed-Darij r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Feja është sinqeriteti". Thamë: "Ndaj kujt? Tha: "Ndaj All-llahut, Librit të Tij, Pejgamberit të Tij, udhëheqësve të muslimanëve dhe njerëzve tjerë prej tyre". (Muslimi)
126. Trans­me­tohet nga Enesi r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Askush nga ju nuk beson (plotësisht) përderisa nuk dëshiron për vëllain e vet atë që e dëshiron për vetveten". (Mutte­fekun alejhi)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"Dhe le të ketë nga ju të atillë që të thërrasin në të mira dhe kërkojnë të bëhen punë të mira dhe të pengojnë nga veprat e këqija. Ata do të jenë të shpëtuar". (Ali Imran 104)
"Ju jeni populli më i mirë se të gjithë të tjerët që janë paraqitur ndonjëherë, ngase ju kërkoni të bëhen vepra të mira dhe pengoni nga të pamirat." (Ali 'Imran, 110);
"Ti merri me të mirë! Urdhëro për vepra të mira dhe largohu nga injorantët". (el-A'raf, 199)
"Kurse besimtarët dhe be­simtaret janë miq të njëri-tjetrit: porosisin për vepra të mira dhe pengojnë nga veprat e këqija." (et-Tewbe, 71)
"Janë mallkuar mosbe­simtarët nga Izraelitët, në gjuhën e Davudit dhe të Is­asë, të birit të Merjemes, për shkak se ishin të padëgjue­shëm, dhe gjithmonë e tepronin". (el-Maide, 78)
"Dhe thuaj: "E vërteta është nga Zoti juaj, prandaj kush të dojë - le të besojë, kush të dojë - le të mos be­sojë." (el-Kehf, 29)
"Ti prediko atë që të ur­dhërohet." (el-Hixhr, 94)
Dhe thotë:
"...Ne i shpëtuam ata të cilët pengonin nga veprat e këqija, kurse me dënim të rëndë i përfshimë mëkatarët, për shkak se gjithmonë kanë qenë të mbrapshtë". (el-A'raf, 165)
Ajetet për këtë temë janë të shumta dhe të njohura, kurse hadithet janë si vijon:
127. Nga Ebu Seid el-Hudrij r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "E kam dëgjuar të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Kush nga ju sheh një të keqe le ta ndryshojë me dorën e tij, e nëse nuk mundet ta bëjë, atëherë me gjuhën e tij, e nëse nuk mundet ta bëjë këtë - atëherë me zemrën e tij, porse ky është imani më i dobët". (Muslimi)
128. Trans­me­tohet nga Ibni Mes'udi r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Asnjë pe­j­gam­ber të cilin e ka dërguar All-llahu te një popull para meje - nuk ka qenë, e të mos ketë pasur ha­varijunë prej ummetit të vet dhe shokë që iu kanë përmbajtur sun­netit të tij dhe kanë ndjekur poro­sitë e tij. Pastaj kanë pasuar pas tyre gjenerata (pasardhës) të cilët kanë folur atë që nuk e kanë vepruar dhe kanë vepruar atë që nuk u qe urdhëruar. Andaj secili që lufton kundër tyre me dorën e vet është besimtar, kush lufton kundër tyre me gjuhën e vet është besimtar, edhe ai që lufton kundër tyre me zemrën e vet është besim­tar. Kush prej këtyre të triave nuk bën asgjë, tek ai nuk ka iman as sa kokrra e hardallit". (Muslimi)
129. Nga Ebu-l-Velid Ibadete ibn es-Samit r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Iu zotuam të Dërguarit të All-llahut s.a.v.s. për dëgjim dhe respektim në vështirësi dhe në le­htësi në vende të gëzimit dhe të mërzisë dhe për përparësi të tij mbi ne në gjithçka, dhe se nuk do të grindemi as s'do t'ua kontestojmë udhëheqjen atyre që janë të denjë, përveç nëse vërehet kufër (mosbe­sim) i hapët për të cilin kemi ar­gumentin e All-llahut të Madhëruar. (Dhe i jemi betuar Pej­gam­be­rit) Që të flasim vetëm të vërtetën kudo që të jemi dhe se nuk do t'i frikësohemi qortimit të askujt në lidhje me All-llahun". (Muttefekun alejhi)
130. Trans­me­tohet nga nëna e besimtarëve, Ummi Seleme Hind bint Ebi Umejje Hudhe­jfe r. anha, se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Me të vërtetë do t'ju udhëheqin disa sundues të cilëve do t'ua kuptoni (gabimet) dhe do t'ua mohoni. Kush e urren (të ke­qen) me zemër është pastruar prej mëkatit, kush e gjykon (refuzon) me gjuhë, është sigu­ruar nga mëkati, ndërsa kush pajtohet dhe i ndjek." - as'habët thanë: "O i Dërguari i All-llahut, a nuk duhet të luftojmë kundër tyre?" Tha: "Jo, përderisa falin namaz me ju". (Muslimi) (Kuptimi: Kush urren me zemrën e tij, por nuk mund të refuzojë me dorë e as me gjuhë, është pastruar nga mëkati dhe e ka kryer de­tyrën e tij. Kush e refuzon brenda mundësive të veta, është siguruar nga ky mëkat, ndërsa kush pëlqen me veprimin e saj (të keqes) dhe i ndjek - ai është mëkatar)
131. Nga Ebu Seid el-Hudrij r.a. trans­me­tohet se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Ruajuni nga të ulurit nëpër rrugë!" Thanë: "O i Dër­guari i All-llahut, ne nuk kemi rrugëdalje nga qëndrimi ynë në rrugë për të biseduar mes veti". Atëherë i Dërguari i All-llahut s.a.v.s tha: "Nëse nuk mund t'ia dilni pa qëndruar (ulur) në rrugë, atëherë jepjani rrugës të drejtën e saj!" Thanë: "E çfarë është e drejta e rrugës, o i Dërguari i All-llahut? Tha: "Ulja e shikimit, mospengimi në të, kthimi i selamit, të urdhëru­arit për të mirë dhe ndalimi nga e keqja". (Muttefekun alejhi)
132. Trans­me­tohet nga Ibni Ab­basi r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. pa një unazë prej ari në dorën e një njeriu, ia hoqi atij atë (nga dora), ia gjuajti dhe pastaj tha: "Dikush nga ju po ia mësyen gacës së zjarrit dhe po e mban në dorën e tij!" Pasi shkoi i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. i thanë atij njeriu: "Merre unazën tënde dhe shfrytëzoje!" Tha: "Jo, pasha All-llahun, unë kurrë nuk e marr pasi që e hodhi i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s" (Muslimi)
133. Trans­me­tohet nga Ebu Seid el-Hasan el-Basrij se Aidh ibn Amër r.a. hyri tek Ubejdullah ibn Zijad dhe i tha: "O biri im i vogël, vërtet unë e kam dëgjuar të Dër­guarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Bariu më i keq është ro­jtari i Hutames (Xhehennemit), ruaju të mos bëhesh prej tyre". (Ubejdull-llahu) Tha: "Ulu, se vërtet ti je prej firës të shokëve të Muhammedit s.a.v.s". (Transmetuesi apo Ubejdull-llahu) tha: "Vallë, a kanë qenë ata firë? -Vërtet fira janë ata pas tyre e jo vetë ata". (Muslimi)
134. Nga Ebu Abdull-llah Tarik ibn Shihad el-Bexhelij el-Ahmesij r.a. trans­me­tohet se një njeri e pyeti Pej­gam­be­rin s.a.v.s. kurse këmbën e pat vendosur në zenxhi: "Cili xhihad është më i mirë?" (Pej­gam­be­ri) Tha: "Fjala e vërtetë tek sunduesi keqbërës". (en-Ne­saiju me isnad sahih)
135. Trans­me­tohet nga Ibni Mes'-udi r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Mangësia e parë që i ka goditur Beni Israilët ka qenë se një njeri kur e takonte një tjetër i thoshte: "O ti, frikësoju All-llahut dhe lëre këtë që po vepron, sepse kjo nuk të është e lejuar. Pastaj të njëjtin njeri e ta­kon nesër, e ai në të njëjtën gjendje, dhe kjo megjithatë nuk e pengon që me të të hajë, të pijë dhe të ulet bashkë. Pasi që vepruan kështu (Beni Israilët), All-llahu ua rrahu zemrat e njërit për tjetrin". Pastaj tha (lexoi ajetet 78-81 të sures el-Maide): "Janë mallkuar mosbesimtarët nga Izraelitët, në gjuhën e Davudit dhe të Isasë, të birit të Merjemes, për shkak se ishin të padëgjue­shëm dhe gjithmonë e tepronin. Nuk e pengonin njëri-tjetrin nga të këqijat që i bënin. Vërtet vepronin shumë keq! I sheh shumë sish si miqësohen me ata që nuk besojnë. Është me të vërtetë shumë keq çka i përgatisin ata vetvetes: për t'u hidhëruar All-llahu në ata, ndaj ata janë në vuajtje të përhershme. E sikur t'i besonin All-llahut dhe Pej­gam­be­rit edhe asaj çka i shpallet atij, ata nuk do të bënin miqësi me ata, mirëpo shumica sish janë ngatë­rrestarë". Pastaj (Pej­gam­be­ri pas leximit të ajeteve) tha: "Kujdes, pasha All-llahun ju me siguri ose do të urdhëroni në vepra të mira dhe do të ndaloni nga të këqijat, ose do ta rrëmbeni dorën e zu­llumqarit dhe me forcë ta detyroni në të vërtetën - dhe ta kufizoni vetëm në të vërtetën, ose All-llahu do t'ju bie (rrah) me zemrat e njërit për tjetrin, e pastaj me siguri do t'ju mallkojë, siç i ka mallkuar ata". (Ebu Davudi dhe Tirmidhiu dhe ky i fundit thotë se është hadith hasen)
Këto ishin fjalët e Ebu Da­vudit. Kurse sipas Tirmidhiut hadithi do të theksonte kështu: "I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Pasi që Beni Is­railët ranë në padëgjueshmëri, dijetarët e tyre i ndalonin prej mëkateve, por ata nuk ndalo­heshin, ndërsa dijetarët e Beni Israilëve edhe përkundër kësaj janë ulë me ta në ndejet e tyre, kanë ngrënë dhe kanë pirë me ta, pastaj All-llahu ua rrahu zemrat e njërit për tjetrin dhe i mallkoi përmes gjuhës së Da­vudit dhe të Isasë, të birit të Merjemes, për arsye se janë bërë mëkatarë dhe kanë bërë armiqësi". Pastaj u ul i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. pasi që ishte i mbështetur dhe tha: "Jo, pasha atë në dorë të të Cilit është shpirti im, derisa ju ata të mos i detyroni me forcë për të vërtetën dhe derisa të mos i kufizoni vetëm në të vërtetën".
136. Trans­me­tohet nga Ebu Bekër es-Siddiku r.a. se ka thënë: "O njerëz, ju e lexoni këtë ajet: "O besimtarë, kujdesuni për vete; nëse jeni në rrugë të drejtë, ai që është i humbur nuk do t'ju bëjë dot asgjë!" (el-Maidetu, 105), dhe unë e kam dëgjuar të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Vërtet kur njerëzit e vërejnë zu­llumqarin e nuk e kapin për dore (për ta ndalë e penguar) ekziston rreziku që t'i dënojë All-llahu përgjithësisht për atë shkak". (Ebu Davudi, Tir­midhiu dhe Nesaiu)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"A ju po urdhëroni të tjerët të bëjnë vepra të mira e veten e harroni? Ju edhe Li­brin e lexoni. A s'po men­doni pak?" (el-Bekare, 44)
"O besimtarë, përse flisni atë çka nuk e punoni? Sa e urrejtur është tek All-llahu të flisni atë që s'e bëni!" (es-Saff, 2-3)
E gjatë lajmërimit për Shujabin s.a.v.s. thotë:
"...Unë nuk dëshiroj të dallohem nga ju në atë që ua ndaloj." (Hud, 88)
137. Nga Ebu Zejd Usame ibn Zejd ibn Harithe r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "E kam dëgjuar të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Në Ditën e Gjykimit do të sillet një njeri dhe do të hedhet në zjarr (Xhehennem), e organet e barkut do t'i dalin jasht dhe do të sillet rreth tyre sikur që sillet go­mari në rrotulluesen e mullirit. Banorët e Xhehennemit do të mblidhen rreth tij e do t'i thonë: "O ti filan, çfarë të ka ndodhur? A nuk ke urdhëruar për vepra të mira dhe ke ndaluar nga të këqi­jat?" Ai do t'ju thotë: "Po, gjith­sesi, kam urdhëruar për vepra të mira, por vetë nuk i kam kryer, dhe kam ndaluar nga të këqijat, por vetë i kam punuar". (Muttefekun alejhi)
All-llahu i Madhërishëm thotë.
"All-llahu urdhëron që gjërat e besuara t'ua jepni atyre që u takojnë, pronarëve të vet." (en-Nisa, 58)
"Ne ua kemi dhënë ama­ne­tin qiejve, tokës dhe ma­le­ve, por ato refuzuan ta pra­noj­në se u frikësuan, kur­se njeriu e mori mbi vete. Ai me të vërtetë është i pa­drejtë dhe injorant!" (el-Ahzab, 72)
138. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Shenjat e munafikut (hipokritit) janë tri: kur flet, gënjen; kur premton, ndryshon dhe kur i besohet diçka, tradhton". (Muttefekun alejhi)
Në një transmetim thuhet edhe: "Po edhe nëse agjëron, fal namaz dhe pohon se është musliman".
139. Nga Ebu Hubejb Abdull-llah ibn ez-Zubjer r.a. trans­me­tohet se ka thënë: "Kur ka dalë Zubejri në ditën e betejës rreth devesë (Jevmu-l-xhemel: beteja e njohur e cila u zhvillua në mes të Ali b. Ebi Talibit dhe Aishes r. anhuma), më ftoi mua dhe shkova pranë tij e ai më tha: "Biri im, sot vriten vetëm zullumqarët dhe të dëmtuarit, dhe unë e shoh veten se do të vritem si i dëmtuar. Brenga ime më e madhe janë borxhet e mia. A e di se bor­xhet tona kur t'i paguajmë, prej pasurisë tonë nuk na mbetet as­gjë?" Pastaj tha: "Biri im, shite pasurinë tonë dhe paguaj borxhet tona. Më ka porositur që ta lë për vete një të tretën, kurse një të tretën e saj për bijtë e tij. Do të thotë për bijtë e Abdull-llah ibn ez-Zubejr të tretën e të tretës. (Pastaj) Tha: "Nëse mbetet diç nga pasuria jonë pas pagimit të borxhit, atëherë një e treta e një të tretës për bijtë e tu. Hishami tha: Zubejri atëherë posaçërisht i ka zgjedhur disa nipa, ndoshta Hubejbin dhe Abba­din, sepse ai atëbotë kishte nëntë djem dhe nëntë vajza". Abdull-llahu pas­taj tha: "(Babai im) Edhe më tut­je më porositi rreth borxhit të tij e më tha: "Biri im, nëse diç nga kjo nuk mund ta kryesh, atëherë kërko që të ndihmojë mbrojtësi im. Tha: Pasha All-llahun, nuk e kup­tova ç'deshi derisa i thashë: O ba­bai im, cili është mbrojtësi yt?" Tha: "All-llahu". Tha: Sa herë që jam gjetur në vështirësi me bor­xhin e tij, unë thosha: O Mbroj­tësi i Zubejrit, paguaje borxhin e tij - dhe i paguhej. (Pastaj) Tha: Kur u vra Zubejri nuk la asnjë dinar e as dirhem, por vetëm një tokë të pa­punueshme dhe njëmbëdhjetë shtë­pi në Medine, dy shtëpi në Basra dhe nga një në Kufe dhe Egjipt. (Pastaj) Tha: "Ai edhe pse ka qenë aq borxhli, kur ndonjë njeri ia bin­te për ruajtje (pasurinë e tij), Zu­bej­ri i thoshte: "Jo, unë nuk mund ta pranoj për ta ruajtur, unë fri­ko­hem që mos ta humbas". Ai asnjë­he­rë nuk ka kryer funksion të emi­rit, as nuk e ka mbledhur ta­timin, hara­xhin a tjetër. Ai gjithnjë ka qenë në beteja bashkë me të Dër­gu­arin e All-llahut ose me Ebu Bek­rin, ose me Umerin, ose me Uthmanin r.anhum. Abdull-llahu tha: "Unë kam llogaritur sa borxhe ka dhe kam gjetur se ai ka dy mijë e dyqind mijë (dy milionë e dyqind mijë)! Një ditë i vjen Hakim ibn Hizami Abdull-llah ibn Zubejrit dhe i thotë: "O djali i vëllait tim, sa ka vëllai im borxh? Unë ia fsheha dhe i thashë: Njëqind mijë. Hakimi tha: Pasha All-llahun, unë nuk po shoh se pasuria juaj mund ta paguaj këtë. Abdull-llahu i tha: "Çka mendon ti, nëse borxhi është dy milionë e dyqind mijë? Tha: Unë nuk po shoh se ju mund ta kryeni këtë, e nëse nuk mund të bëni asgjë prej saj, më ftoni në ndihmë. Tha: Zubejri e pat blerë një tokë me kaçuba me 170.000?! kurse (djali i tij) Abdull-llahu e shiti për një milion e gjashtëqind mijë pastaj u ngrit e tha: "Kujt i ka diçka borxh Zubejri, ja ta marrë borxhin prej kësaj toke (me ka­çuba). Atëherë erdhi Abdull-llah ibn Xhafer, të cilit Zubejri ia kishte borxh 400.000, andaj i tha Ab­dull-llahut "Nëse doni, këtë po ua lë juve. Abdull-llahu tha: Jo, (pastaj Ibni Xhaferi) Tha: "Nëse dëshironi, kjo pagesë le të mbetet për fund, nëse kanë ngelur akoma? Abdull-llahu tha: "Jo". (Ibni Xha­feri) Tha: "Më ndani një pjesë (të tokës)". Abdull-llahu tha: "E jotja është prej këtu deri atje". Ab­dull-llahu e shiti një pjesë të saj dhe me të e pagoi borxhin kurse atij i mbetën 4,5 sehma (masë sipër­fa­qesh). Pastaj shkoi te Muaviu tek i cili ishin Amër ibn Uthmani, el-Mundhir ibn ez-Zu­bejri dhe Ibni Zem-a. Mu­aviu i tha: "Sa kushtoi toka (gabe-ja)?" (Ab­dull-llahu) Tha: "Çdo sehm nga 100.000". (Mu­aviu) Tha: "Sa ka mbetur prej saj?" Tha: "Katër se­hmë e gjy­smë". Atëherë Mundhir ibn Zubej­ri tha: "Unë po e marr një sehm për 100.000". Amër ibn Uthmani tha: "Edhe unë po e marr një sehm për 100.000". Kur­se Ibni Zem-a thotë: "Edhe unë po e marr një sehm për 100.000". Mua­viu tha: "Edhe sa ka mbetur?" I thanë: "Një sehm e gjys­më". (Muaviu) Tha: "Edhe unë po e marr atë për 150.000". (Abdull-llahu) Tha: "Abdull-llah ibn Xhaferi ia shiti Muaviut pjesën e tij për 600.000". Pasi Ibni Zubej­ri e kreu pagimin e borxhit të tij, atëherë fëmijët (trashëgimtarët) i thanë: "Na e ndaj trashëgiminë to­në!" (Abdull-llah ibn Zubejri) Tha: "Pasha All-lla­hun, nuk do ta ndaj mes jush derisa katër vjet të mos e shpall dhe të thërras: Veni re, kujt i ka borxh Zubejri, të vije t'ia pagu­aj­më". Kështu për çdo vit thërriste në "mevsim" (kohë e caktuar kur tu­bohen njerëzit, si haxhxhi etj.), dhe pasi kaluan katër vjet ua ndau (trashëgiminë) dhe e mbajti një të tretën (sipas testamentit të babait). Zubejri kishte katër gra, secilës i takoi nga një milion e dyqind mijë, kurse shuma e për­gjithsh­me e pasurisë së tij ishte pesëdhjetë milionë e dyqind mijë". (Buhariu)
All-llahu i Madhërishëm thotë:
"...Për zullumqarët nuk ka mik as ndërmjetës që përfi­llet". (Gafir, 18)
Dhe thotë:
"...Ndërkaq zullumqarët as­kush nuk i ndihmon". (el-Haxhxh, 71)
Sa u përket haditheve për këtë temë, në radhë të parë është hadithi i theksuar më parë nga Ebu Dherr-i r.a. në fund të kaptinës për "Përpjekjen, mundimin, luftimin (el-Muxhahede)".
140. Trans­me­tohet nga Xhabiri r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Ruajuni dhunës (padrejtësisë), sepse dhuna është errësirë në Ditën e Gjykimit, rua­juni koprracisë, sepse vërtet kop­rra­cia i ka shkatërruar ata popuj që kanë qenë para jush: ajo i ka shtyrë për derdhjen e gjakut të tyre dhe i ka shtyrë që ndalimet (hara­met) t'i bëjnë të lejuara (hallall)". (Muslimi)
141. Trans­me­tohet nga Aisheja r.anha se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush bën zullum sa një pëllëmbë tokë, do të jetë i ngarkuar me shtatë (pëllëmbë) tokash". (Muttefekun alejhi)
142. Trans­me­tohet nga Ebu Musa r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Vërtet All-llahu e duron gjatë zullumqarin, ndërsa kur ta rrëmbejë nuk i shpëton dot", pastaj lexoi: "Ja, ashtu dënon Zoti yt kur dënon qytete që kanë bërë mizori. Dënimi i tij është fort i dhembshëm". (Hud, 102) (Mutte­fekun alejhi)
143. Trans­me­tohet nga Muadhi r.a. se ka thënë: "Më dërgoi i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. e më tha: "Ti do t'i vish një populli prej Ehli Kitabit ( të cilëve u është shpallë Libri, të krishterëve apo jehudëve), andaj thirri ata në dëshmi se nuk ka zot përveç All-llahut dhe se vërtet unë jam i dërguari i All-lla­hut. Nëse ata kësaj i binden atëherë mësoi ata që All-llahu i ka urdhëruar me pesë namaze çdo ditë e natë, e nëse edhe këtë e pra­nojnë, atëherë mësoi ata që All-llahu i ka obliguar me sadaka (zekat) të cilën do t'ua marrish pasanikëve të tyre e do t'ua japësh të varfërve të tyre, e nëse edhe këtë e pranojnë, atëherë ruaju (mos merr) nga gjërat e çmueshme të pasurisë së tyre. Dhe ruaju nga mallkimi (nëma) e të dëmtuarit, sepse në mes mallkimit të tij dhe All-llahut nuk ka perde (pen­ge­së)". (Muttefekun alejhi)
144. Trans­me­tohet nga Ebu Humejd Abdurrahman ibn Sa'd es-Saidij r.a. se ka thënë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. e angazhoi një njeri nga Ezdi të cilin e quanin Ibni Lutbijje- për ta mbledhë zekatin. Kur ka ardhë (ky) ka thënë: "Kjo është juaja, kurse kjo është dhuratë për mua". Atëherë i Dërguari i All-lla­hut s.av.s. u ngrit në minber dhe pasi e falënderoi dhe madhëroi All-llahun tha: "Unë e kam anga­zhuar një njeri nga ju të ma kryejë punën me të cilën më ka ngarkuar All-llahu, e ai vjen dhe më thotë: Kjo është juaja, kurse këtë e kam dhuratë që më është dhuruar mua. E përse nuk ka ndenjur në shtëpinë e prindërve të vet që ta marrë atje atë dhuratë, nëse është i sigu­rt? Pasha All-llahun, çdokush nga ju që pa të drejtë merr pjesë të zekatit, do të vijë në Ditën e Gjyki­mit duke e bartur në qafën e vet. Nëse e ka marrë devenë do ta bartë në qafë dhe ajo me pëllitje do ta kumtojë turpin e tij. Nëse e ka marrë lopën, do ta bartë në qafë dhe ajo me palljen e vet do ta kumtojë turpin e tij. Nëse e ka marrë delen, do ta bartë në qafë dhe ajo me blegërimën e vet do ta kumtojë turpin e tij".
Pas kësaj (I Dërguari) i ka ngri­tur duart e veta aq sa e kemi parë bardhësinë e sqetullave të tij, pastaj ka thënë: "O All-llahu im, a e plotësova kumtesën?". (Muttefekun alejhi)
145. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre, r.a. se Pej­gam­be­ri s.a.v.s ka thënë: "Kush i ka bërë një pa­drejtësi (zullum) vëllait të vet në nderin e tij apo në diç tjetër, le t'i kërkojë falje atij po atë ditë, para se mos të bëhet çështja për dinarë e dirhemë (para se të vihen veprat në llogari): nëse e ka një vepër të mirë - do t'i paguhet me të padre­jtësia; por nëse nuk do të ketë vepra të mira, atëherë do t'i me­rren mëkatet e të dëmtuarit dhe do t'i jepen atij (që ka bërë zullum)". (Buhariu)
146. Trans­me­tohet nga Abdull-llah ibn Amr ibn el-As r. anhuma se Pej­gam­be­ri s.a.v.s. ka thënë: "Musliman (i mirëfilltë) është ai nga gjuha dhe dora e të cilit janë të qetë muslimanët. Kurse muha­xhir (i mirëfilltë) është ai që i brak­tisë plotësisht ndalimet e All-lla­hut". (Muttefekun alejhi)
147. Trans­me­tohet nga Ebu Um­ame Ijas ibn Tha'lebe el-Harithij r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush ia merr të drejtën një musli­mani me dorën e tij të djathtë, All-llahu ia përcak­ton Xhehennemin dhe ia nda­lon Xhennetin". Një njeri i thotë: "Edhe nëse është ndonjë çështje e lehtë, o i Dërguari i All-llahut!? Tha: "Po, qoftë edhe një rrem nga druri i misva­kut". (Muslimi)
148. Nga Ebu Hurejre r.a. për­cillet se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "A e dini kush është i falimentuar (muflis)?" (As-habët) Thanë: "I falimentuar te ne është ai i cili nuk ka as para e as mall". Tha: "I fali­mentuar i um­metit tim është ai që vjen në Ditën e Gjykimit me namaz, me agjërim, me zekat, por njëkohësisht ai ka sharë atë, ka shpifë këtë, ka ngrënë pasurinë e atij, ka derdhur gjakun e këtij, ka rrahë tjetrin, atëherë i jipen këtij e atij (atyre që i ka dëmtuar v.k.) prej të mirave të tij dhe nëse harxhohen mirësitë e tij para se t'u paguhen borxhet, atëherë do të merren prej mëkateve të tyre dhe do t'i ngarkohen këtij, pa­staj edhe ky do të hedhet në zjarr". (Mus­limi)
149. Trans­me­tohet nga Ummi Seleme r.a. se i Dërguari i All-lla­hut s.a.v.s. ka thënë: "Vërtet unë jam njeri, ju në konfliktet tuaja më drejtoheni mua. Është e mundshme që ndonjëri prej jush është më i aftë që t'i shtrojë ar­gumentet e veta dhe unë të gjykoj në dobi të tij, sipas asaj që kam dëgjuar. An­daj kujt t'ia shqiptoj të drejtën e vëllait të tij, vërtet ia kam shkëpu­tur një pjesë të zjarrit (të Xhehen­nemit)". (Muttefekun alejhi)
150. Trans­me­tohet nga Ibni Umeri r. anhuma se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Be­simtari është vazhdimisht në hapë­sirën e fesë së tij, përderisa nuk derdhë gjak në mënyrë të pale­juar". (Buha­riu)
151. Trans­me­tohet nga Havla bint Amir el-Ensarije - gruaja e Hamzës r.a., se ka thënë: "E kam dëgjuar të Dërguarin e All-llahut s.a.v.s. duke thënë: "Vërtet disa njerëz shkelin në pasurinë e All-llahut pa të drejtë, andaj në Ditën e Gjykimit i pret zjarri i Xhehen­nemit". (Buhariu)
All-llahu i Madhëruar thotë:
"E kush i madhëron she­jtënitë e All-llahut, është mirë për të ndaj Zotit të vet". (el-Haxhxh, 30)
"E kush i madhëron dis­pozitat e All-llahut, ajo është shenjë e zemrës fisnike". (el-Haxhxh, 32)
"...Kurse ndaj besimtarëve bëhu i butë". (el-Hixhr, 88)
"...Nëse dikush vret dikë, që s'ka vrarë askë ose nuk ka bërë në tokë trazira - si­kur ka vrarë tërë njerëzinë; por kush bëhet shkaktar për të jetuar dikush - sikur tërë njerëzisë ia ka ruajtur jetën". (el-Maide, 32)
152. Trans­me­tohet nga Ebu Musa r.a. se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s ka thënë: "Besimtari me be­simtarin është i lidhur sikurse ndër­tesa, elementet e së cilës, njëri me tjetrin janë të lidhur fort", dhe i përzieu gishtat e tij". (Muttefekun alejhi)
153. Trans­me­tohet nga Ebu Musa r.a. po ashtu se i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Kush kalon kah xhamitë apo tregjet tona, e me vete ka shigjetë (apo çfarëdo arme), le t'i mbajë në vendin e tyre ose le ta kapë me shuplakën e tij për maje, që me të të mos pengojë ndonjë musliman". (Mut­tefekun alejhi)
154. Trans­me­tohet nga En-Nu'man ibn Beshir r.a. se i Dër­guari i All-llahut s.a.v.s. ka thënë: "Besimtarët në marrëdhëniet mes tyre; në dashuri, mëshirë e butësi janë sikur trupi, nëse sëmuhet një organ edhe pjesët e tjera të trupit shqetësohen dhe mbarë organizmi vuan nga dhembjet, pa­gjumësia dhe ngritja e temperaturës". (Muttefekun alejhi)
155. Trans­me­tohet nga Ebu Hurejre r.a. se ka thënë: "Pej­gam­be­ri s.a.v.s. e puthi Hasanin, të birin e Aliut r.a., kurse tek ai ishte el-Akre' ibn Habis që tha: "Unë kam dhjetë fëmijë dhe asnjërin prej tyre ende nuk e kam puthur". I Dërguari i All-llahut s.a.v.s. e shikoi dhe tha: "Kush nuk mëshiron nuk mëshirohet ndaj tij (prej All-llahut)". (Muttefekun alejhi)
156. Trans­me­tohet nga Aisheja r.a. se ka thënë: "Erdhën disa njerëz nga beduinët tek i Dërguari i All-llahut s.a.v.s. e i thanë: "A i puthni ju fëmijët tuaj?" Tha: "Po". (Ata) Thanë: "Ne,