Harmonizimi në mes Islamit dhe kombit në Ballkan Hafiz Ali Korça 1867-1956

 

Drejtor i Qendrës së Studimeve të Botës Islame pranë Universitetit Alel Bejt Para disa muajve kaloi përkujtimi i pesëdhjetë i vdekjes së Shejh Ali Korçës, i cili konsiderohej një nga dijetarët më me vlerë mysliman në Shqipëri gjatë gjysmës së parë të shekullit XX. Nga ana tjetër konsiderohej simbol i rëndësishëm, i cili përfaqësoi Islamin shqiptar bashkëkohor në të kuptuarit e ndryshimeve rreth tij. Është prej atyre personaliteteve që i përjetoi dy periudha kohore, të përvuajtura nga sistemet e ndryshme që i ka njohur Shqipëria që nga sundimi Othman deri në atë komunist. Vlen të theksohet që Hafiz Aliu ishte i shquar me zënien e Kur'anit përmendësh (hafiz) dhe ishte një nga më të qytetëruarit e kohës së tij në Shqipëri duke pasur parasysh faktin se ai në mënyrë cilësore ka njohur gjuhën arabe, gjuhën turke dhe gjuhën persishte bashkë me letërsinë e tyre. Duke ia bashkangjitur kësaj edhe njohjet e thella të tij në burimet e përgjithshme Islame por gjithnjë duke i ndjekur edhe ndryshimet bashkëkohore në Botën islame, kishte ndikuar që ai të pajiset me suksese të nduarta në të njëjtën kohë. Hafiz Ali Korça u shfaq që herët në simbolin e lëvizjes kombëtare shqiptare, e cila kërkonte që Shqipëria t'ifitojë të drejtat kombëtare përbrenda Shtetit (Perandorisë) Othman. Në krye të kërkesave ishte mësimi, përkatësisht, e drejta e gjuhës, zgjedhja e abetares të përshtatshme dhe botimi i librave në gjuhën shqipe. Për këtë arsyeje ai do të konfrontohet me organet qeveritare të Shtetit Othman dhe ky ishte motivi i burgosjes dhe i internimit të tij disa herë. Në saje të kësaj regjistrohet për Shejh Aliun se ai i rreket përkthimit të Kur'anit Fisnik në gjuhën shqipe që të mund çdo shqiptar të kuptoj Kur'anin në gjuhën e tij kombëtare pasi që shumë nga shqiptarët, shumë kaptina të Kur'anit Fisnik i dinin përmendësh dhe i përdornin (në lutjet,përkatësisht, në namazet e tyre) pa mos e kuptuar kuptimin e asaj që e shprehnin. Libri i botuar kohëve të fundit me titull " Ëndrrat e parakohshme të Shqipërisë" të cilin Shejh Aliu e hartoi në prag të zgjedhjeve parlamentare në Shqipëri, në nëntor të vitit 1923. Në ato zgjedhje ishte parë një konkurrencë (garë) e fuqishme në mes dy rrymave, të rrymës konservatore dhe asaj reformuese, të cilat përflisnin secila prej tyre tërheqjen ose magnetizimin, respektivisht, ngjeshjen e Shejh Aliut (në radhët e veta). Mirëpo shejh Aliu dëshiroi të mbetet distant duke dashur të veproj në largësi në këto zgjedhje ngase dëshironte të ishte pjesëmarrës me një formë tjetër; hartimin e këtij libri poetik në të cilin kishte paraqitur shtatë vjersha që përfytyronin shtatë ëndrra të tmerrshme të pavarësisë së Shqipërisë. Ndër to kishte paraqitur (vjershën e cila tregonte) ardhjen e partisë komuniste në qeverisje. Këto (vjersha) u paraqiti delegatëve të parlamentit të ardhshëm për t'i ngarkuar me përgjegjësi gjatë ndërtimit të Shqipërisë së Re, e pavarësuar nga Perandoria Othmane. Hafiz Aliu në parathënie të librit ua tërheq vërejtjen delegatëve të parlamentit se "Rrugën të cilën ata e ndjekin nuk i çonte në Qabe por në shkretëtirë." Ata i ngarkoi me përgjegjësi për periudhën e ardhshme të Shqipërisë: "Tani ardhmëria e Shqipërisë është para duarve tuaja... nëse themeloni bankë popullore me kapital të Shqipërisë, nëse do t'i edukoni rininë me ndjenja kombëtare e fetare, do të përmendeni dhe do të çmoheni. Jashtë kësaj nëse ëndrrat e këtilla të frikshme realizohen gjatë15-20 viteve do të pendoheni për këtë atëherë kur më nuk do të kishte vlerë pendimi. "Në rreshtat e parathënies shihet qartë ajo e cila e dallon Hafiz AliKorçën nga të tjerët; përkujdesja e harmonizimit në mes islamit dhe kombëtares, më saktësisht islami të ishte aktiv, i formësuar dhe në harmoni të plotë me fetë e tjera për sa i përket çështjes kombëtare. Dihet, kombi shqiptar në këta troje është specifik nga kombet e tjera ballkanase ngase ky ka shprehur qëndrimin e shkëlqyer me shumicë myslimane përball Perandorisë Osmane, e cila sundonte me emrin e Islamit. Mu për këtë është theksuar në pjesën e dytë të librit, me titull "Përkujtime të shkurtra nga brengat e mia," ku ka sqaruar hafiz Aliu qëndrimet e tij gjatë sundimin Othman, i cili ishte i penguar, i burgosur dhe i internuar disa herë. Qartë duken qëndrimet e hafiz Aliut, të cilat ishin shqetësuese për autoritetet Othmane dhe ishin të bazuara në dy akse esenciale për të cilat ishte ngritur simboli i lëvizjes kombëtare shqiptare; gjuha dhe abetarja. Kombësia shqiptare dallohet nga kombësitë e tjera ballkanase të afërta. Kombi shqiptar nuk iu është kundërvënë autoriteteve Othmane në bazë të fesë por në bazë të gjuhës duke llogaritur gjuhën si lidhje e cila do t'i kishte bashkuar të gjithë shqiptarët qofshin mysliman ose të krishterë. Prandaj gjuha është dhe do të mbetet bosht themelor i lidhjes kombëtare. Që nga këtu Hafiz Aliu si shumë të tjerë kërkoi simbolet e lëvizjes kombëtare shqiptare të njohin për shqiptarët të drejtat e tyre arsimore në gjuhën e tyre amtare, botimin e librave dhe revistave për mes të cilave do të ngrihej vetëdija në radhët e shqiptarëve. Për këtë arsyeje hafiz Aliunë Maj të vitit 1894 ishte arrestuar për herë të parë me të arriturit në stacionin e trenit në Stamboll dhe ishte internuar në Sinob për shkak se në valixhen e tij u gjet "libra dhe revista shqipe të dëmshme (për shtetin)". Hafiz Aliu ka shpjeguar në përkujtimet e tij se me vete ai kishte edhe poemën epike të njohur të Naim Frasherit "Qerbelaja" dhe tjetra "Skënder Beu" dhe disa revista të cilat konsideroheshin "armiqësore të dëmshme" për faktin se ato ishin botuar në Shqipëri me alfabetin latin. Për shkak të këtij qëndrimi të ashpër të autoriteteve Othmane Hafiz Alidhe të tjerët morën pjesë në simbolet e lëvizjes kombëtare shqiptare në përkrahje për përmbysjen e kushtetutës më vitin 1908, "neutralizimin e kushtetutës së Nijazi Beut", i cili ishte një nga nxënësit e tij. Mirëpo këtë herë Hafiz Aliu dhe të tjerët nga simbolet e lëvizjes kombëtare shqiptare u përplasën me autoritetet e reja "Bashkimi për Ngritje" rreth çështjes së alfabetit. Shqiptarët me forcë morën pjesë në përmbysjen e kushtetutës përmes shoqatës "Bashkimi për Ngritje" ose përmes rebelimit të armatosur në krahinat e tyre dhe kanosja drejt Stambollit. Kjo kishte bërë që të ndikoj shumë në bindjet e sulltan Abdulhamidit që të shpallë kushtetutën. Nga kjo përmbysje e kushtetutës shqiptarët kishin kuptuar të drejtën e tyre të formimit të shoqatave, të shkollave dhe partive, u garanton të drejtën e praktikumit (ushtrimit) të të drejtave kombëtare brenda Perandorisë Othmane. Në kuadër të kësaj të zgjedhurit (ajka) e shqiptarisë në Shtator të vitit 1908 ftuan njëri tjetrin të mbahet një kongres në qytetin e Manastirit në Republikën e Maqedonisë për harmonizimin e qëndrimeve rreth një abetare unike të gjuhës shqipe për faktin se deri në atë kohë abetarja shkruhej me shumë alfabete, me shkronja arabe-latine dhe qirilike. Kongresi përfundoi punën në nxjerrjen e abetares me shkronja latine e cila përdoret edhe sot e kësaj dite në gjuhën shqipe. Autoritetet e shoqatës "Bashkimi për Ngritje" përkrahu drejtimin i cili kërkonte miratimin e abetares me shkronja arabe për gjuhën shqipe për atë se kishin frikë se kjo do të shkaktonte adoptimin e alfabetit latin dhe do të kishte hapur rrugën për pavarësi të plotë të shqiptarëve nga Perandoria Othmane. S'do mend se qëndrimi i Hafiz Ali Korçës brenda këtij kongresi ishte i rëndësisë së veçantë në kohë, ishte hoxhë i përgjithësuar, i popullarizuar, i cili gëzonte respekt për shkak të diturisë së përgjithshme që kishte dhe të kulturës së lindjes që gëzonte, kishte mundësi të ndikoj te çdo palë që merrnin pjesë në kongres por qëndrimi i tij që herët ishte në atë se alfabeti latin është më shumë i përshtatshëm për gjuhën shqipe për shkak të sistemit fonetik. Prandaj gazetat,përkatësisht, shtypi i Stambollit e ka cilësuar atë aso kohe si "Shejh Ali Latini". Ky qëndrim i Shejh Aliut nuk kishte prapavijë kundrejt marrëdhënieve të shqiptarëve me lindjen për kundër kësaj Shejh Aliu ishte prej atyre që thirrin në ruajtjen e gjuhës arabe në mesin e shqiptarëve saqë ai konsideronte se heqja dorë nga mësimi i gjuhës arabe do të thotë largim nga Islami. Prej këtu ka ftuar reformë të mësimit të gjuhës arabeprej nga do të mund që shqiptarët të mësojnë më shpejt gjuhën arabe nëvend që të harxhojnë 6-7 vite për mësimin e saj sipas atij sistemi të vjetër. Prandaj vetë Shejh Aliu ishte angazhuar dhe hartoi libra për mësimin e gjuhës arabe sipas sistemit bashkëkohor, i cili mundësonte mësimin e gjuhës arabe brenda dy viteve. Ndërkohë një gjë e këtillë është konsideruar një arritje e madhe për sa i përket asaj kohe. Nëse i kthehemi përkujtimeve të Shejh Aliut në pjesën e dytë të librit,shihet qartë roli koncentrik (boshtor) i tij në kongresin e Manastirit. Synimi i shpallur nga ai kongres ishte i natyrës gjuhësore por shpejt shkaktoi shndërrimin e Shejh Aliut në natyrë të qartë kombëtare pasi që kishte parashtruar një seri kërkesash që nënkuptonte marrjen me forcë e të drejtës së shqiptarëve për autonomi në suaza të Perandorisë Othmane. Njohjen e gjuhës shqipe si gjuhë zyrtare në të gjitha shkollat në trojet shqiptare, reforma në arsim nëpër shkolla, lirimi i të burgosurve shqiptar, mos dërgimi i ushtarëve shqiptar në luftë jashtë tokave të tyre(në Jemen e gjetiu) për faktin se shumica e tyre nuk ktheheshin në mëmëdhe. Vlen të theksohet në fund se Shejh Aliu ishte një nga personalitetet e njohura në Botën Islame gjatë gjysmës së parë të shekullit XX. Nga se kishte shkruar dhe botuar në gjuhën arabe dhe persishte. Kishte këmbyer shkresa me Shejhun e Az'harit Mustafa el-Meragi. Mirëpo ardhja e partisë komuniste në pushtet, ka fundi i vitit 1944 plotësisht bëri zhvlerësimin dhe përbuzjen e tij duke e burgosur dhe persekutuar, i cili kishte mbetur në izolim të plotë nga vetë Shqipëria deri në vdekjen e tij më vitin 1956.

 

 

Muhamed M. Arnauti

 

13.12.2007.islamgjakova.net