Prim.dr.med.sci.Ali F.Iljazi
Allahu i Madhėrishėm ka bėrė qė pėrpjesėtimi nė mes fėmijėve meshkuj dhe femra gjatė lindjes i (ashtuquajturi "sex ratio") tė jetė 1:1, qė do tė thotė, pėrafėrsisht, lind numėr i njėjtė i fėmijėve meshkuj dhe femra. Ērregullimi nė baraspeshėn e kėtij pėrpjesėtimi ndodh "duke falėnderuar" ndikimit tė njeriut nė proceset natyrore.
Femrat qė kanė qenė tė ekspozuara kushteve ekstreme nė shumicėn e rasteve lindin fėmijė femra. Nė qytetin italian Seves nė vitin 1976 ndodhi njė eksplodim i fuqishėm nė fabrikėn kimike. Nė kėtė rast u liruan sasi tė mėdha tė gazrave helmues. Nė studimin e bėrė prej prillit nė vitet 1976 deri nė dhjetor 1984, ėshtė konstatuar se pėrpjesėtimi gjinor nga 106 fėmijė meshkuj, ndaj 100 fėmijė femra, ėshtė ndryshuar kah koeficienti prej 26 fėmijė meshkuj ndaj 48 fėmijė femra.
Shėnimet ndėrkombėtare janė brengosėse. Nė hulumtimin tė cilin e bėri Mocarelli nė vitin 2000 theksohet se nė decenien e parė tė avarisė nė Seves nuk ka lindur asnjė fėmijė mashkull. Tė gjithė tė porsalindurit ishin femra! Ērregullimi i pėrpjesėtimit tė porsalindurve nė ndėrkohė vėrehet gati nė tė gjitha vendet e industrializuara. Kėshtu nė SHBA qė nga viti 1970 deri mė sot kanė lindur 137.000 mė pak fėmijė meshkuj. Ndėrsa nė Japoni ky numėr ėshtė 127.000.
Shėnimet e fundit tė cilat janė alarmuese nga shkencėtarėt kanė tė bėjnė me gjendjen nė Grenlandė. Atje marrėdhėnia gjinore nė ndėrkohė ėshtė 1:2 (nė afėrsi tė qytetit Kanak) ku prej 16 tė porsalindurve, asnjė nuk ka qenė mashkull.
"Nė Grenlandė nė njė fėmijė mashkull lindin dy fėmijė femra", thotė Akaluk Lynge, kryetar i mėparshėm i konferencės Inuite polare. Substancat helmuese qė mblidhen nė polet e Tokės, e nėpėrmes kafshėve tė detit, arrijnė nė organizmin e njeriut. Nė fund tė kėtij zinxhiri tė ushqimit ėshtė Eskimezi - si depo e helmeve nga atmosfera e Tokės.
Faktorėt qė ndikojnė nė ērregullimin e tė porsalindurve
E mbrioni mashkullor ėshtė mė pak rezistues, mė i ndjeshėm nė sėmundje dhe gjatė stresit tejmase vdesin nė mitrat e nėnave.
"Dihet se gratė qė punojnė me substanca kimike, pesticide dhe metale, lindin mė pak fėmijė meshkuj. Gjithashtu dimė se ushqimi artificial dhe gjendja e keqe shėndetėsore negativisht ndikojnė nė gjini." thotė Devra Lee Davis nga Universiteti i Pittsburgut e cila ėshtė eksperte nė kėtė lėmi.
Shkas pėr ērregullimet e marrėdhėnieve gjinore padyshim ėshtė kombinimi i ndikimit t ė mjedisit, stresit dhe prindėrve tė moshuar. Dhe qė stresi ėshtė njėri prej faktorėve e ka zbuluar Ralph Catalano nga Universiteti Berkeley nė Kaliforni. Duke krahasuar numrin e fėmijėve meshkuj tė lindur mė 1991 nė Gjermani, vėrejti se numri i tyre nė atė vit kishte rėnė nė mė drastike, pasi qė njė vit mė parė u shkatėrrua republika demokratike e Gjermanisė, qė ka shkaktuar situate stesogjene te nėnat.
Stresi, ndotja e mjedisit, ushqimi i ērregulluar - tė gjithė kėto janė faktorė qė ndikojnė nė ērregullimin e marrėdhėnies tė porsalindurve meshkuj dhe femra. Pėr kėtė na ka informuar Muhammedi a.s. nė hadithin qė e transmeton Enesi r.a. ndėrsa shėnon Buhariu, Muslimi dhe Tirmidhiu, ku Pejgamberi a.s thotė: "Prej parashenjave tė ditės sė Gjykimit ėshtė qė do tė ketė shumė femra, e pak meshkuj, kėshtu qė nė pesėdhjetė femra do tė jetė njė mashkull."
Kuptimi ynė i postulatit nga burimet primare tė islamit varet nga shkalla e civilizimit kohor qė na rrethon. Komentuesi mė i njohur i hadithit i pėrmbledhur nė librin e Buhariut, Ibn Haxher El-Askalani, hadithin e pėrmendur e shpjegon nė atė mėnyrė qė kah fundi i kohės do tė ketė aq shumė lufta, ku do tė vdesin meshkujt duke lėnė femrat. Por, qė hadithi mund tė shpjegohet dhe vėrtetohet nė kėtė mėnyrė qė njeriu deri nė atė masė do ta ndotė mjedisin, me ē'rast fetusi mashkull do tė vdes nė mitrat e nėnave- askush nuk ka mundur e as tė ėndėrrojė. Por, tė vėrtetat nė Kur'an dhe hadithi mbesin valide deri nė ditėn e Gjykimit. Ndryshohet, pra, vetėm mėnyra e tė kuptuarit tonė.
06.01.2008.islamgjakova.net
