Pyetje paksa dogmatike por e realėt nė mesin e miliona pyetjeve qė ia bėjmė vetes pėr ēdo ditė kur tė dalim nė pasqyrė. Uverturė e sintezės dhe moralit ėshtė rroli i pandashėm i njeriut si mikrokozmos nė kėtė qiell tė realizmave. Kėsaj pyetje u munduan t`i gjejnė pėrgjigjen filozofėt, dogmatikėt, pragmatistėt, por pėrgjigjen qė jep Islami nuk mundet ta sjell kush.
Thotė i Madhėrishmi nė Kur'an: "Unė nuk i krijova xhinėt dhe njerėzit pėr tjetėr pos qė tė mė adhurojnė."(Edh-Dharijat:56)
All-llahu vulosi zemrat e robėrve tė Tij duke i bėrė obligim adhurimin ndaj Tij dhe nėnshtrimin e plotė. Filozofia e jetės mbėshtjellet nė kėtė ajet kur'anor ku qartas na bėhet rrugėtimi ynė nėpėr tė gjitha peripecitė e jetės. Nuk do tė kishte domethėnie jeta jonė sikur tė mos ekzistonte ky ajet kur'anor qė na qartėson pėrballjen tonė me problemet e panumėrta nė shoqėrinė njerėzore. All-llahu na bėri mėkėmbės nė tokė , njė pėrgjegjėsi e rėnd qė e bartė njeriu mbi supet e veta duke ekzagjeruar ēdo histerie nėn thundrat e dhelparakut. Ky ajet kur'anor na tregoi edhe njėherė koloritin e krijesave qė veprojnė dhe frymojnė nė rruzullin tokėsor, krijesa tė dukshme dhe tė padukshme. Sikur tė mos ishte perceptimi i drejtė i shprehur pėrmes kėtij ajeti kur'anor muslimanėt sot do tė terrorizonin njė botė tė tėrė. Kompleksiteti i shprehur nė formė imperative na ngjallė shpirtrat e vdekura mbi trupa tė cunguar. All-llahu ta qartėsoi intelektin , ta sfidoi mendjen dhe ta qetėsoi zemrėn me kėtė ajet kur'anor. Secili njeri nė kėtė botė ka pėr obligim qė ta jetėsoj kėtė imperativ Krijuesi duke mos harruar nė indinjatėn e thellė tė mentalitetit tė brishtė tė Shejtanit.
All-llahu xh.sh. qartėsoi rrugėn dhe qėllimin e jetės tė tė gjitha qenieve nė rruzullin tokėsor. Ai tregoi rrugėn se kah duhet tė kalohet pėr tė arritur kėnaqėsinė e Pafundme tė Tij , mundėsoi lehtėsime duke e futur nė funksion sistemin e pendimit. Eh , sikur t'i numėronim benificionet e tij do tė zhdukeshin atomet nė gjithėsi nga elektriciteti i fuqishėm qė ngjallė konturat e brendshme tė individit dhe shoqėrisė. Por , individi dhe shoqėria qė si trung kanė dobėsinė ia kthyen shpinėn Krijuesit dhe rrolit tė vėrtet pėr tė cilin janė krijuar. Pėr tė mirėn e njerėzimit dhe krijesave tjera All-llahu sjelli shumė Pejgamberė qė t'i ftojnė njerėzit kah qėllimi i vėrtet dhe i vetėm i drejtė. Por ato tė lajkatuar nga Shejtani ia kthyen shpinėn duke i pėrbuzur dhe nėnēmuar.
Thotė i Plotfuqishmi nė Kur'an: "Ata veprat e tyre i asgjėsuan nė kėtė botė dhe nė botėn tjetėr, ata nuk kanė ndonjė mbrojtės." ( Ali Imran:22)
Mufesiri i famshėm shqiptar Hafiz Ibrahim Dalliu rreth kėtij ajeti kur'anor thotė: "Zoti tregoi zhvlerėsimin e punėve tė mira tė atyre qė mohojnė argumentet e Zotit dhe qė vrasin Pejgamberėt e shokėt e tyre , pėr tė treguar se mohimi i tyre nuk vjen prej ndonjė shkaku , por vetėm prej kokėfortėsisė." (Mė gjerėsisht shih: Ajka e kuptimeve tė Kur'ani Kerijmit, Hafiz Ibrahim Dalliu, Tiranė 2005, fq.306)
All-llahu e shpėrbleftė Hafizin pėr sqarimin e kėtij ajeti tė All-llahut. Vėrtet kjo botė pati shumė njerėz qė mohuan tė Vėrtetėn dhe ia kthyen shpinėn asaj. Ata i bėnė dėm vetes, por u munduan tė shkaktojnė dėm edhe nė mesin e atyre qė thėrrasin nė tė Vėrtetėn duke i penguar nga kjo rrugė e shenjtė e cila e bėnė njeriun njeri dhe ia mėson dhe qartėson se prej nga kemi ardhur nė kėtė botė , pse kemi ardhur, pse jetojmė dhe ku do tė shkojmė? Pyetje kėto tė shpeshta nė mesin e ateistėve tė shumtė nė kėtė dynja.
Edhe sikur t'ia sjellėsh argumentet kokėfortėve dhe mendjemėdhenjve ata nuk do besojnė dhe do tė prapėsohen. Janė renditur nė ushtrinė e djallit dhe normal synimi i Tij ( Djallit) ėshtė qė tė paraqitet si pengesė nė rrugėn qė thėrret njeriu kthimi kah rroli i vėrtet nė kėtė botė. Ithtarėt e djallit nuk ka dyshim se do tė kundėrshtojnė thirrjen.
Thotė i Lartėsuari nė Kur'an: "E mos bėni mendjemadhėsi ndaj All-llahut, unė sjell argument tė sigurt." (Ed-Duhan: 19)
Njeriu nė kėtė botė ka njė mori qėllimesh qė pėrshtaten me qėllimin final , arritjen e kėnaqėsisė sė Zotit dhe pėrfundimisht fitimin e xhennetit. Por , pati nga ato qė lansuan njė tjetėr qėllim nė kėtė botė pak me ndryshe se jeta pėr ta fituar xhennetin. Ata nuk mėrziten se a do shkojnė nė xhennet ose nė xhehennem , por urdhrat e All-llahut i jetėsojnė me njė ndershmėri dhe pėrpikėri tė madhe. Ato nuk merakosen fortė pėr Djallin dhe nė kėtė mėnyrė vazhdimisht ia hudhin prangat atij. Jeta e tyre ėshtė e thjeshtė nė kėtė botė , bėjnė shumė zhurmė , por zhurmėn e tyre turpėrohet ta dėgjojnė edhe veshėt e tyre. Dallimi i tė bardhit prej tė ziut ėshtė nė Devotshmėri.
E pėrfundojmė kėtė shkrim me kėtė ajet kur'anor: "E kush nuk i pėrgjigjet atij qė thėrret nė rrugėn e All-llahut, ai nuk ėshtė i pamposhtur nė tokė dhe pos Atij, ai nuk ka mbrojtės, tė tillėt janė nė njė humbje tė hapėt!"( El-Ahkaf:32)
Hamdi NUHIJU
Kumanove 19 12 2007
22.12.2007.islamgjakova.net