1. - Koncepti islam i barazisë është shumë karakteristik. Të gjithë njerëzit Islami i trajton si qenie njerëzore të barabarta. Si rrjedhojë, të gjithë njerëzit janë të barabartë përpara Ligjit islam. Megjithatë, në aspektin moral dhe fetar, Islami bën dallime mes njerëzve, varësisht se si sillen dhe si veprojnë ata. Ngjashëm me këtë, edhe në fushën ekonomike Islami ndryshimet apo dallimet në pasuri i njeh si gjëra natyrale, mirëpo garanton paanësi dhe drejtësi sociale.

2. - Në shoqërinë islame të gjitha qeniet njerëzore konsiderohen të barabarta. Askush nuk është më superior se tjetri për shkak të racës, gjuhës që e flet, ngjyrës së lëkurës, vendit të lindjes, fisit etj. Kjo është kështu ngase të gjithë njerëzit kanë prejardhje të njëjtë, përkatësisht, të gjithë ata janë fëmijë të dy prindërve. All-llahu i Lartësuar në Kur'an thotë: "O ju njerëz! Kini frikë Zotin tuaj që ju ka krijuar prej një veteje (njeriu) dhe nga ajo krijoi palën (shoqen) e saj, e prej atyre dyve u shtuan shumë burra e gra. Dhe kini frikë All-llahun që me emrin e Tij përbetoheni, ruajeni farefisin (akraballëkun), se All-llahu është mbikëqyrës mbi ju!" (Kur'an, 4: 1).

Ndarja e njerëzve në fise dhe kombe qe paracaktuar nga Krijuesi me qëllim që njerëzit ta njohin njëri-tjetrin, përndryshe asnjë njeri nuk është më i lartë se tjetri, përveç se në bazë të devotshmërisë. Argument për këtë është ajeti kur'anor, në të cilin thuhet: "O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete, e s'ka dyshim se te All-llahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (nga të këqijat), e All-llahu është shumë i dijshëm dhe hollësisht i njohur për çdo gjë" (Kur'an, 49: 13). Në këtë mënyrë, pra, ky ajet të gjithë njerëzit i pozicionon në një nivel, porse të drejtët dhe të përkushtuarit i lartëson më shumë në krahasim me keqbërësit dhe të ligët.

3. - Në fushën juridike, Islami ka qëndrim gjithashtu të njëjtë, pra, të gjithë i konsideron të barabartë. Në pikëpamje të ligjit, të gjithë qytetarët e shtetit përkatës janë të barabartë në atë shtet. Ata gëzojnë të drejta të barabarta dhe në rast të shkeljes së ligjit atyre u jepet ndëshkim i barabartë, pavarësisht nga gjinia, raca etj. Për shembull, i vie fjala në rast të vrasjes, vjedhjes ose tradhtisë bashkëshortore, të gjithëve, domethënë, u jepet trajtesë e njëjtë në lidhje me dënimin. Më tej, edhe në çështjet civile, edhe në shpërblimin e punëmirëve, të gjithë pa përjashtim trajtohen njësoj. Kur'ani Famëlartë na mëson:

1) "O ju që besuat, u është bërë obligim gjurmimi për dënim për mbytje: i liri për të lirin, robi për robin, femra për femrën. Kurse atij që i falet diçka nga vëllai i vet, atëherë ajo le të përcillët (e atij që fal) kuptueshëm dhe shpagimi (nga dorasi) atij le t'i bëhet me të mirë. Kjo është një lehtësim dhe mëshirë prej Zotit tuaj. E kush tejkalon pas këtij (pajtimi), ai ka një dënim të idhët!" (Kur'an, 2: 178).

2) "Vjedhësit dhe vjedhëses prejani duart, si shpagim i veprës që bënë, (kjo masë është) dënim nga All-llahu. All-llahu është i fuqishëm, ligjdhënës i urtë!" (Kur'an, 5: 38).

3) "Kush bën vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, e duke qenë besimtar, Ne do t'i japim atij një jetë të mirë (në këtë botë), e (në botën tjetër) do t'i japim shpërblimin më të mirë për veprat e tij!" (Kur'an, 16: 97).

4) "Laviren dhe lavirin t'i rrahni, secilin prej tyre me nga njëqind të rëna dhe në zbatimin e dispozitave të All-llahut mos u tregoni zemërbutë ndaj atyre dyve, nëse jeni që i besoni All-llahut dhe botës tjetër. E gjatë zbatimit të ndëshkimit ndaj tyre, le të jenë të pranishëm një numër besimtarësh!" (Kur'an, 24: 2).

4. - Megjithkëto, në aspektin moral dhe fetar Islami bën dallim mes njerëzve, pra, më superiorë i konsideron ata që janë të devotshëm, ata që ia kanë frikën të Madhërishmit, ata që i zbatojnë ritet fetare, poseduesit e vlerave dhe moralit të mirë, ndërsa më poshtë i vë të ligët, keqbërësit, ata që kanë karakter të keq, jobesimtarët dhe besimtarët jopraktikues.
Në Kur'anin Famëmadh hasim shumë ajete në të cilat diferencohen të mirët nga të këqinjtë, mirëdashësit nga keqdashësit dhe ata që shohin nga ata që nuk shohin. Ajetet janë si vijojnë:

1) "Thuaj: "Nuk është e njëjtë e keqja dhe e mira, po edhe nëse të mahnit ty shumimi i së keqes, pra, kini frikë All-llahun (e mos pranoni të keqen) o ju të zotët e mendjes, ashtu që të shpëtoni!" (Kur'an, 5: 100).

2) "A mos është ai që ishte besimtar i njëjtë sikurse ai që ishte jashtë rrugës? Jo! Këta nuk janë të barabartë!" (Kur'an, 32: 18).

3) "Nuk janë të barabartë i verbëri dhe ai që sheh! As errësirat dhe drita! As hija me vapën! E nuk janë të njëjtë as të gjallit e të vdekurit, All-llahu bën të dëgjojë atë që do, e ti nuk mund ta bësh të dëgjojë ai që është në varr!" (Kur'an, 35: 19-22).
4) "(A jobesimtari e ka gjendjen më të mirë) Apo ai që kohën e natës e kalon në adhurim, duke bërë sexhde, duke qëndruar në këmbë, i ruhet (dënimit të) botës tjetër dhe shpreson në mëshirën e Zotit të vet? Thuaj: "A janë të barabartë ata që dinë dhe ata që nuk dinë?" Po, vetëm të zotët e mendjes janë që marrin mësim!" (Kur'an, 39: 9).

5) "Nuk është i barabartë i verbëri dhe ai që sheh, e as ata që besuan dhe bënë vepra të mira nuk janë të barabartë me të këqinjtë, por pak jeni duke marrë mësim!" (Kur'an, 40: 58).

6) "A menduan ata, të cilët vepruan në të këqija, se në jetën e tyre dhe në vdekjen e tyre do t'i bëjmë të barabartë me ata që besuan dhe bënë vepra të mira? Sa i shëmtuar është gjykimi i tyre!" (Kur'an, 45: 21).

7) "O ju njerëz, vërtet Ne ju krijuam juve prej një mashkulli dhe një femre, ju bëmë popuj e fise që të njiheni ndërmjet vete, e s'ka dyshim se te All-llahu më i ndershmi ndër ju është ai që më tepër është ruajtur (këqijat), e All-llahu është shumë i dijshëm dhe hollësisht i njohur për çdo gjë!" (Kur'an, 49: 13).
Në hutben e tij të famshme që e mbajti Pejgamberi alejhi selam në haxhin lamtumirës, mes tjerash tha: "Kini mendjen o njerëz! Zoti juaj është Një i Vetëm! Asnjë arab nuk është më superior se një joarab dhe asnjë joarab nuk është më superior se një arab! Asnjë i bardhë nuk është më superior se një i zi dhe asnjë i zi nuk është më superior se një i bardhë, përveç se në devotshmëri! Më i ndershmi mes jush te All-llahu është ai që është më besimtar dhe më i drejtë ndër ju!". Veç kësaj, në një hadith tjetër, Pejgamberi alejhi selam ka thënë: "Të gjithë ju jeni bijtë e Ademit, kurse Ademi është krijuar prej dheu! Mos u mburrni tek njerëzit me paraardhësit tuaj, sepse në të kundërtën te All-llahu do të konsideroheni më të vegjël se insektet më të imta!". Në një tjetër, ai thotë: "All-llahu nuk shikon në fytyrat dhe pasurinë tuaj, por shikon në zemrat dhe punët tuaja!".

5. - Nëse flasim për aspektin ekonomik, përballemi me faktin se Islami krijon paanësi dhe drejtësi, qoftë në prodhimin e pasurisë apo në pronësinë e mjeteve për jetesë. Megjithatë, ai (Islami) e pranon faktin se nuk ka barazi në lidhje me sasinë e pasurisë së përgjithshme. Kjo pabarazi është paraqitur nga Kur'ani si pjesë e rregullimit hyjnor për çështjen e ekonomisë. Pabarazia në fjalë nuk duhet të kuptohet si shpërblim për njërin apo ndëshkim për tjetrin dhe Kur'ani nuk tenton ta eliminojë atë (pabarazinë), nga shkaku se asnjë person nuk është i bekuar në atë masë që qind për qind t'i ketë edhe aftësitë mentale edhe ato fizike.
Si rrjedhojë që pabarazitë interpretohen si pjesë e sistemit hyjnor, Kur'ani u jep këshillë njerëzve që mos të lakmojnë në ato gjëra që All-llahu i ka dalluar nga të tjerat (të zakonshmet). Dëshira e Zotit, në fakt, është që t'i sprovojë njerëzit duke i lartësuar ata në krahasim me të tjerët, ose duke i favorizuar disa të tjerë me furnizime më të mëdha. Qëllimi i tërë kësaj është që të dallohen njerëzit se kush është falënderues (nëse ka të mira) dhe të dallohen durimtarët (nëse i kap ndonjë e keqe). Në vazhdim, janë të dhënë disa ajete nga Kur'ani Famëlartë për t'i theksuar këto pabarazi:

1) "Mos lakmoni në atë që All-llahu gradoi disa nga ju mbi disa të tjerë! Burrave u takon hise nga ajo që fituan ata dhe grave gjithashtu u takon hise nga ajo që fituan ato. All-llahut kërkoni nga të mirat e Tij! All-llahu është i dijshëm për çdo send!" (Kur'an, 4: 32).

2) "Ai është që ju bëri sundues (zëvendësues) në tokë (pas shkatërrimit të atyre që ishin më parë) dhe i lartësoi në një shkallë më të lartë disa nga ju mbi të tjerët me qëllim për t'ju sprovuar në atë që ju dha. All-llahu është ndëshkues i shpejtë, është që falë e Mëshirues!" (Kur'an, 6: 165).

3) "All-llahu favorizoi disa prej jush mbi disa të tjerë në furnizim...!" (Kur'an, 16: 71).

4) "S'ka dyshim se Zoti yt është Ai që furnizon me bollëk atë që do dhe ia kufizon atij që do! Ai hollësisht ka dijeni për robtë e Vet dhe i vështron ata!" (Kur'an, 17: 30).

5) "A thua ata e përcaktojnë mëshirën (pejgamberllëkun) e Zotit tënd? Ne kemi përcaktuar ndër ta gjendjen e jetës në këtë botë. Ne kemi dalluar disa në shkallë më të lartë se të tjerët, që të shfrytëzojnë njëri-tjetrin për shërbime. E mëshira (caktimi për pejgamber) e Zotit tënd është shumë më e dobishme se ajo që ata grumbullojnë!" (Kur'an, 43: 32). Megjithatë, Islami nuk lejon diferencë në posedim të pasurisë duke pranuar përpjesëtime të atilla që një pjesë njerëzish të jetojnë në lehtësi e luks, përderisa të tjerët, të cilët janë shumicë, të jenë të varfur, të mjerë e të uritur. Në bazë të Islamit, diferenca në pasuri nuk duhet t'i kapërcejë kufijt normalë, sepse në të kundërtën pason zemërimi i All-llahut dhe shoqëria ndeshet me fundin e vet vetëshkatërrues. Pejgamberi alejhi selam ka thënë: "Nëse ndodhet dikush në një rrethinë (qytet) i cili tërë natën ka qenë i uritur deri në mëngjes, atëherë merr fund premtimi i All-llahut se ai vend do të jetë i sigurt!". Prandaj, Islami nuk lejon që dallimi mes të pasurve dhe të varfërve të arrijë në kufij të pakontrollueshëm dhe në këtë mënyrë e tërë shoqëria të shkatërrohet. Megjithëse ai (Islami) nuk beson në barazi të plotë të posedimit të mjeteve ekonomiko-financiare, ai prapëseprapë këmbëngulshëm qëndron pro drejtësisë socio-ekonomike. Islami parashtron tezë se të ardhurat duhet të shpërndahen pa hile dhe precizisht në mënyrë të barabartë. Pra, kjo realizohet përmes masave të prera si p.sh. përmes zekatit e sadakasë si dhe përmes masave ndaluese si p.sh. përmes ndalimit të kamatës, mosgrumbullimit të pasurisë, ndalimit të mënyrave të paligjshme të fitimit e kështu me radhë.

 

 

përktheu nga anglishtja: Arsim JONUZI 27.12.2007

shkëputur nga libri: Kodi Social dhe Moral në Islam
autor: Muhammed el-Kudri

 

28.12.2007.islamgjakova.net