Prim.dr.med.sc. Ali F. Iljazi
All-llahu i Madhėrishėm nė Kur'anin fisnik urdhėron e thotė:
"O ju qė besuat, agjėrimi u ėshtė bėrė obligim sikurse qė ishte obligim edhe i atyre qė ishin para jush, kėshtu qė tė bėheni tė devotshėm.
(Jeni tė obliguar pėr) Ditė tė caktuara, e kush ėshtė i sėmurė prej jush ose ėshtė nė udhėtim (e nuk agjėroi), atėherė ai (le tė agjėrojė) mė vonė aq ditė. E ata qė i rėndon ai (nuk mund tė agjėrojnė), janė tė obliguar pėr kompensim, ushqim (ditor), i njė tė varfėri, ai qė nga vullneti jep mė tepėr, ajo ėshtė aq mė mirė pėr te. Mirėpo, po qe se e dini, agjėrimi ėshtė mė i mirė pėr ju.
(Ato ditė tė numėruara janė) Muaji i Ramadanit qė nė te (filloi tė) shpallet Kur'ani, qė ėshtė udhėrrėfyes pėr njerėz dhe sqarues i rrugės sė drejtė dhe dallues (i tė vėrtetės nga gėnjeshtra). E kush e pėrjeton prej jush kėtė muaj le tė agjėrojė, ndėrsa kush ėshtė i sėmurė ose nė udhėtim, le tė agjėrojė aq ditė nga ditėt e mėvonshme. All-llahu me kėtė dėshiron lehtėsim pėr ju, e nuk dėshiron vėshtirėsim pėr ju. (Tė agjėroni ditėt e lėshuara mė vonė) Qė tė plotėsoni numrin, ta madhėroni All-llahun pėr atė se u udhėzoi dhe qė tė falėnderoni (El Bekare 183-1835.)
Hasan el Basriu, All-llahu e mėshiroftė thotė: "Kur dėgjon All-llahun e Madhėrishėm qė thotė: pėrgatite dėgjimin tėnd, sepse kjo thuhet pėr qėllim tė urdhėrit pėr tė vepruar sipas tij apo ndalesės pėr t'u ndaluar nė njė gjė.
Xhafer es Sadik, All-llahu e mėshiroftė ka thėnė: "Ėshtė kėnaqėsi nė kėtė thirrje tė All-llahut drejtuar besimtarėve, ngase largon lodhjen dhe mundin e ibadetit."
All-llahu i Madhėrishėm thotė: "O ju qė besuat" (Ja ejjuhel ledhine amenu). Ja ėshtė thirrje e cila i drejtohet atij qė e njeh mirė (nė kėtė rast ėshtė Ai i cili njeh ēdo gjė - Alim) ej ju ėshtė mbiemri pėr objektin i cili thirret (ma'lum munadi), ha ėshtė theksim i thirrjes tė atij qė thirret, e ky ėshtė shenjė (isharet) nė njohurinė e mėparshme dhe shoqėrim tė gjatė, amenu, paraqet njohjen e fshehtė nė mes Atij qė thirret dhe atij qė i drejtohet thirrja (es-sirru bejnel-munadi vel munada), andaj ėshtė sikur Ai thotė: "O ti qė je i Imi me fshehtėsinė tėnde, i bindur je ndaj meje me vetėdijen tėnde (damir) dhe me mendjen tėnde dhe esencėn e qenies sate (lubb)". Kutibe d.m.th. tė ėshtė kėrkuar dhe urdhėruar (furide ve vuxhide) alejkumus sijam (pėr ju agjėrimi), ndėrsa sijam ėshtė infinitiv, sikurse fjalėt tua sumtu sijamen (kam agjėruar me agjėrim), kumtu kijamen (kam qėndruar nė kėmbė).
Fjala themelore agjėrim - sijam nė pikėpamje gjuhėsore ėshtė lėrje (imsak), sikurse qė thuhet sametir - rrihu (ėshtė qetėsuar fortuna), ose samen neharu, kur dielli arrin nė zenit, ndalet dhe qetėsohet pėr njė moment tė udhėtimit tė tij.
Kėshtu poeti thotė:
"Kėshtu kur dita arrinė nė mesditė dhe arrin pikėn kulminante fillon tė qajė rrėke dhe lėshohet."
Edhe pėr njeriun i cili heshtė dhe pėrmbahet nga tė folurit thuhet qė agjėron (same). All-llahu i Madhėrishėm thotė nėpėrmes fjalėve tė Merjemes:
"..."Unė kam vendosur heshtje pėr hir tė Gjithėmėshirshmit, andaj asnjė njeriu sot nuk i flas!" (Merjem 26)
Agjėrimi (savm) ėshtė ndalim nga ushqimi, pija, marrėdhėnja seksuale, si dhe lėrja e tė gjitha mėkateve tjera. All-llahu i Madhėrishėm thotė: "Sikurse ishte i obliguar edhe pėr popujt para jush," d.m.th. qė nga Ademi a.s.
Muaji (shehr) rrjedhė nga fjala shuhret, qė d.m.th. bardhėsi qartėsi.
Disa kanė thėnė se Ramazani ėshtė njėri prej emrave tė All-llahut, andaj Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė:
"Mos thuani Ramazan, por quani ashtu siē e ka quajtur All-llahu i Madhėrishėm nė Kur'an Shehru ramadan (Muaji i Ramazanit)."
Ėshtė thėnė se gjatė kėtij muaji zemrat marrin nxehtėsinė e ligjeratave, tė meditimit, sikurse gurėzit qė marrin nxehtėsinė e Diellit.
Disa kanė thėnė se rrjedh nga fjala remed, qė d.m.th. shiu i vjeshtės, sepse ky muaj pastron trupin dhe zemrėn.
Shihab b. Tarik transmeton nga Ebu Dherr el Gafari r.a. qė Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė:
"Fletushkat (suhufet) e Ibrahimit janė shpallur nė natėn e tretė tė muajit Ramazan, Tevrati i ėshtė shpallur Musait a.s. natėn e gjashtė tė muajit Ramazan, Inxhili i ėshtė shpallur Isait a.s. nė natėn e trembėdhjetė tė muajit Ramazan, Zeburi i ėshtė shpallur Davudit a.s. nė natėn e tetėmbėdhjetė tė muajit Ramazan, ndėrsa Furkani i ėshtė shpallur Muhammedit a.s. nė natėn e njėzet e katėrt tė muajit Ramazan."
Nga Ibn Abbasi r.a. transmetohet qė Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė:
"Vėrtetė Xhenneti ripėrtėrihet dhe zbukurohet prej vitit nė vit me arritjen e muajit tė Ramazanit dhe kur arrin nata e parė e Ramazanit frynė njė erė nėn Arshin e cila quhet Musireh (Nxitės) e cila tronditė gjethet e pemėve tė Xhennetit duke shkaktuar njė shushuritje tė mrekullueshme tė cilėn askush nuk ka dėgjuar diē mė tė bukur dhe mė tė kėndshme, ndėrsa hyritė me sy tė zezė e tė mėdhenjė zbukurohen dhe paraqiten para Xhennetit, duke thėnė: ; e mė pastaj do tė pyesin: e mė pastaj do t'i pėrgjigjen (bit-telbijje): ".
Mė tutje thuhet: "All-llahu i Madhėrishėm nė ēdo natė tė muajit tė Ramazanit thotė tre herė: ".
All-llahu do t'u falė gabimet pėrveē katėr vetave:
"Alkoolistit kronik (mudmin hamr), ai i cili ėshtė i padėgjueshėm ndaj prindėrve tė tij (akvalidejn), ai i cili i ndėrpret lidhjet familjare (katirahm), dhe ai i cili ėshtė pėrplot mėni (mushahin), ashabėt pyetėn: , dhe ai tha: "Ai i cili ėshtė nė armiqėsi me tė gjithė."
Nga Abdullah ibn Ebi Evfaa r.a. transmetohet qė Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė:
"Gjumi i agjėruesit ėshtė ibadet, heshtja e tij, tesbih, lutja e tij e pranuar dhe vepra e tij e dyfishuar."
Ramazani ka pesė shkronja:
.
Ra - ridvanullah (kėnaqėsia e All-llahut)
Mim - mehabatullah anil'usat (paraqitja e All-llahut nė takim me mėkatarėt),
Dad - damanullah (siguria qė jep All-llahu),
Elif - ulfetullah (afėrsia e All-llahut), dhe
Nun - nurullah (Drita e All-llahut).
Kėshtu qė ky ėshtė muaj i kėnaqėsisė, sigurisė, takimit, bujarisė, nderit (keramat) ndaj euliave dhe mirėbėrėsve (ebrar).
Muaji i Ramazanit nė mes muajve tjerė ėshtė sikurse zemra nė trupin e njeriut, sikurse pejgamberėt ndaj njerėzve tjerė, sikurse Haremi i Qabes ndaj vendeve tjera. Muaji i Ramazanit ėshtė ndėrmjetėsues (shefatēij) pėr agjėruesit.
Ky muaj zbukurohet me dritėn e leximit tė Kur'ani (bin-nurit-tilavetil - Kur'an). Nėse ndokujt nuk i falėn mėkatet nė kėtė muaj, por nė cilin muaj tjetėr do tė kėrkoj falje? Andaj robi le tė pendohet tek All-llahu para se tė mbyllen dyert e pendimit, le tė qajė para se tė kaloj koha e qarjes dhe mėshirės.
Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė:
"Ummeti im nuk do tė turpėrohet pėrderisa ta mbajnė (si duhet) muajin e Ramazanit."
Njė njeri i tha: "O i Dėrguari i All-llahut, si do tė poshtrohen?", ai tha: "Ai i cili dėmton shenjtėrinė e tij, bėn vepra tė kėqija, konsumon alkool, bėn prostitucion, Ramazani nga ai nuk pranohet, do ta mallkoj All-llahu, melekėt dhe banorėt e qiellit tėrė vitin deri nė Ramazanin tjetėr, dhe nėse vdes tek All-llahu nuk do tė ketė asnjė vepėr tė mirė.
Ėshtė thėnė: sejjid (zotėri) i njerėzve ėshtė Ademi a.s., sejjid i arabėve ėshtė Muhammedi a.s., sejjid i persianėve ėshtė Selmani, r.a., sejjid i bizantėve ėshtė Suhejbi, sejjid i abisinasve ėshtė Bilali, sejjid i qyteteve ėshtė Mekka, sejjid i ditėve ėshtė Xhumaja, sejjid i natėve ėshtė Lejletul Kadr, sejjid i librave ėshtė Kur'anit, sejjdi i Kur'anit ėshtė el Bekare, sejjid i el Bekares ėshtė Ajetul Kursijj, sejjid i burimeve ėshtė Zem Zemi, ndėrsa sejjid i muajve ėshtė Ramazani.
Muaji i Ramazanit ėshtė muaj i pastėrtisė (safa), muaj i besnikėrisė (vefa), muaj i pėrmendjes sė All-llahut (dhakirin), muaj i tė durueshmėve (sabirin), muaj i njerėzve tė sinqertė (sadikin). Andaj nėse ky muaj nuk arrin tė pėrmirėsoj gjendjen tėnde kur mund tė shpresosh nė sukses? Zgjohu nga gjumi i indiferencės, o i mjerė, shfrytėzoje kėtė muaj pėr pendim tė sinqertė, pėr bindje ndoshta do tė pėrfshijė mėshira e All-llahut. Merr shembull, vajto pėr nefsin tėnd se koha kalon. Sa ka tė atillė qė ndoshta agjėrojnė pėr herė tė fundit, sa ka qė falen e ndoshta ėshtė hera e fundit. Punėtorit i jepet paga pasi ta kryej punėn e tij, e ne ende se kemi kryer punėn. O sa lumturi do t'ishte sikur agjėrimi ynė, Ramazani dhe veprat tona tė jenė tė pranuara e jo tė na hudhen nė fytyrė. Sa do tė ishim tė gėzuar sikur tė dinim qė ndonjėrit prej nesh t'i jenė tė pranuara agjėrimi dhe Ramazani dhe t'ia uronim nga zemra, ndėrsa atyre qė nuk u ėshtė pranuar ta ngushėllonim.
Pejgamberi s.a.v.s. ka thėnė: "Ka agjėrues tė cilėt nga agjėrimi i tyre kanė vetėm uri dhe etje, dhe sa ka falės tė natės qė nga falja e tyre kanė vetėm qėndrimie (pagjumėsi)."
Njeriu ėshtė krijuar me mundėsi pėr njohjen e All-llahut tė Madhėrishėm dhe aftėsinė e pranimit tė fshehtėsive tė All-llahut, me mundėsinė e pastrimit tė zemrės pėrderisa ajo nuk bėhet pasqyrė e manifestimit tė bukurisė sė shkėlqimit tė All-llahut tė Madhėrishėm.
"Muaji i Ramadanit qė nė te (filloi tė) shpallet Kur'ani,...." (El Bekare 185)
Kjo ishte koha e shpalljeve tė gjitha diturive nė mėnyrė koncize. Kjo ėshtė quajtur mendja kuranore e cila udhėzon njeriun nė rrugėn e vėrtetė. Nė muajin e Ramazanit, zbulohet realiteti i gjėrave. Nefsi gjatė agjėrimit edukohet dhe qetėsohet (nefsi mutmeinne).
Tek personi qė agjėron me plot kuptimin e fjalės manifestohen kėto cilėsi: bujaria, mbėshtetja e fuqishme tek All-llahu, rritja e ibadetit, nderimi i obligimeve fetare, falėnderimi ndaj All-llahut dhe kėnaqėsia e kryerjes sė urdhėresave tė All-llahut, sinqeritet i plotė ndaj All-llahut.
Ky ėshtė muaj siē thotė All-llahu xh.sh. "min kul-li emrin selam-d.m.th. melekėt pėrshėndetin me selam ata qė janė tė bindur, pranim (kabul) dhe mirėsi (ihsan) nėse je nė gjumė, selam me kėnaqėsi (ridvan), nėse nuk je aq i bindur selam me falje (bil-gufran), pėr ata nė varre selam me lehtėsim dhe aromė.
Xhibrili a.s. i pėrshėndetė me selam ata qė janė ulur, melekėt tjerė i pėrshėndetin ata qė janė nė gjumė, ndėrsa All-llahu, i Lavdėruari dhe i Lartėsuari (el Bari, Subhanehu ve Tea'la) u jep selam robėve qė qėndrojnė nė namaz.
Nuk mbetet asnjė pėllėmbė nė Tokė, nė tė cilėn melekėt nuk bėjnė sexhde duke u lutur pėr besimtarėt dhe besimtaret.
Transmetohet se kur zbret Xhibrili a.s. nė natėn e Kadrit, nuk lenė asnjė besimtar pa e pėrshėndetur dhe duke ia kapur dorėn, e shenjė e kėsaj ėshtė se lėkura rrėnqethet, zemra zbutet dhe sytė lotojnė.
Dikush pyet: "Pėrse, All-llahu e ka fshehur natėn e Kadrit?"
Sepse robėrit do tė mbėshteteshin vetėm nė kėtė natė duke thėnė: "jemi falur kėtė natė e cila ėshtė mė e mirė se njėmijė muaj dhe All-llahu na ka falur, kemi arritur shkallė tek Ai dhe Xhennetin", dhe nuk do tė faleshin mė.
Shenjat e kėsaj nate janė: natė e qetė, as e nxehtė, as e ftohtė. Nuk dėgjohen ulurima e qenve, dhe Dielli gjatė agimit duket si njė disk. Mrekullitė e hatashme tė kėsaj nate madhėshtore u zbulon All-llahu i Madhėrishėm besimtarėve tė sinqertė e tė bindur, nė pėrputhshmėri me gjendjet e tyre shpirtėrore, veprave tė tyre dhe shkallės sė afėrsisė ndaj All-llahut (kurb).
Njerėzit vinin pa ndėrprerje te Pejgamberi s.a.v.s. duke i treguar pėr ėndėrrat nė dhjetė ditėt e fundit tė Ramazanit, prandaj Pejgamberi a.s. u tha:
"E shoh qė ėndėrrat tuaja pajtohen rreth asaj qė ajo natė (Kadr), ėshtė nata e shtatė e dhjetė ditėve tė fundit, andaj kush e hulumtonė le ta kėrkojė nė natėn e shtatė tė dhjetė ditėve tė fundit (tė Ramazanit)."
Transmetohet nga Ibn Abbasi r.a. i cili ka thėnė: "Omeri r.a. ka thėnė: kam pėrcjellur secilin numėr tek dhe nuk kam hasur asnjė qė ėshtė i vlefshėm sikurse numri shtatė," duke numėruar: >shtatė qiej dhe shtatė palė tokė. Java i ka shtatė ditė e shtatė netė, shtatė herė tavafi rreth Qabes dhe shtatė herė saji nė mes Saffasė dhe Merves, El Fatiha i ka shtatė ajete qė pėrsėriten. Leximi (kiraeti) i Kur'anit ėshtė nė shtatė harfe. Shtatė dyer tė Xhehennemit dhe shtatė emra tė tij 1.) xhehennem, 2.) ledha, 3.) hutame, 4.) seir, 5.) sekar, 6.) xhehim, 7.) havije. Banorėt e Kehfit janė shtatė. Adi u shkatėrrua me erė tė fuqishme shtatė natė. Jusufi nė burg qėndroi shtatė vjetė. Mbreti kishte ėndėrruar shtatė lopė tė majme dhe shtatė tė dobėta. Pejgamberi a.s. ka thėnė enėn qė e ka lėpirė qeni pastroni shtatė herė (njė herė me dhé). Ejjubi a.s. nė belatė e tij qėndroi shtatė vjet.
Pejgamberi a.s. ka thėnė: "Shehidė nė Ummetin tim janė shtatė lloje: ai i cili mbytet nė rrugėn e All-llahut, nga murtaja, ai i cili mbytet nė ujė, nė zjarrė, nga dhembjet e barkut dhe gruaja nė lindje."
Edhe fjala selam pėrmendet nė shtatė vende nė Kur'an:
"Selamun kavlen min Rabbin Rrahim."
"Selamun ala Nuhin fil alemin."
"Selamun ala Ibrahim."
"Selamun ala Musa ve Harun."
"Selamun ala Iljasin."
"Ve selamun alel murselin."
"Selamun hije hata matle'il fexhr."
.
Selam alejke o muaj i agjėrimit!
Selam alejke o muaj i namazit!
Selam alejke o muaj i imanit!
Selam alejke o muaj i Kur'anit!
Selam alejke o muaj i shkėlqimit!
Selam alejke o muaj i faljes!
Selam alejke o muaj i shkallėve dhe shpėtimit!
Selam alejke o muaj i pendimit dhe ibadetit!
Selam alejke o muaj i dijetarėve tė vėrtetė (arifin)!
Selam alejke o muaj i muxhtehidinėve!
Selam alejke o muaj i sigurisė!
Pėr tė padėgjuarit dhe tė pabindurit je larg, ndėrsa pėr muttekit-rahati dhe qetėsi.
Selam mbi kandilat dhe dritat vezulluese, nė sytė qė janė zgjuar, nė sytė qė lotojnė, nė mihrabet me aromė, nė shpjegimet qė pėrhapen dhe gufojnė, nė ofshamet qė ndriten nga zemrat e flakta tė besimtarit.
O All-llah na e prano agjėrimin dhe namazet, na bėn prej atyre qė veprat e kėqija u ke zėvendėsuar me tė mira, me mėshirėn Tėnde na fut nė Xhennetin Tėnd, o Mėshirues mbi mėshiruesit. Amin!
23.09.2008.islamgjakova.net
