Hamdi NUHIJU

 

Sfidat e jetës të shumëngjyrshme dhe të llojllojshme e përqafojnë njeriun në ditët më të vështira te tij. Ato e harmonizojnë atë për të frustruar kongresin e zemrës së devijuar dhe ia mveshin të gjitha të ligat e shoqërisë. Në këtë formë njeriu nga një inkubator shkronjash rrëfen dhe sqaron politikën diskriminuese ndaj tij si egocentrizëm. Gjithandej frytet e besimit çelin dhe jeshilojnë mrekulli mahnitëse në rruzullin tokësor. Nga enigma e pafundme e idesë shtjellohen dhe emancipojnë ndjenjën e tragjedisë së radhës për filantropistin e madh. Njeriu karizmatik i shoqëruar dhe i përballur me një mori elementesh destruktive në shoqëri përqafon fascinimin e tij pas masës së thyer të kësaj penze madhështore. Morali është rrugë drejtuese e cila lidhë dy botët. Shpirtëroren dhe materialen, matrialen dhe shpirtëroren! Ai pra morali, ujit ndjenjat e besimtarit karshi urdhrave të Lartmadhënishmit duke e bërë më imun në kalitjen e indulgjencave kozmopolitike.

Gjëja më e rëndësishme që duhet të bëjnë muslimanët është përpjekja në sferën intelektuale në mënyrë që morali kur'anor të mbizotërojë mbi braktisjes  e fesë. Zgjidhja e vetme për ta pafuqishmit, të papërkrahurit, të pastrehët dhe të braktisurit, është përhapja e moralit kur'anor në mbarë botën. Sëkëndejmi, t'u tregosh njerëzve dhe ta përçosh mesazhin hyjnor ndër ta, është shumë e rëndësishme dhe detyrë e çdo besimtari. [1] Morali është ripërtrirje e besimit, moralizimi i zemrës, mendjes dhe trupit kërkon mund, sakrificë dhe vullnet. Pa moral nuk ka jetë, pa jetë nuk ka moral dhe morali është dritë e cila na ndriçon dhe na bënë më të ndërgjegjshëm karshi sfidave të njëpasnjëshme të kësaj shoqërie të degjeneruar. Po , morali është jetë e cila ngjallë dhe vdes idenë e bukur dhe vdes idenë e përtacisë. Ajo zbukuron fytyrat e miliarda njerëzve në rruzullin tokësor. Morali është term i cili më së shumti po ndihet mungesa e tij në rruzullin tokësor në këtë shekull. Kanë thënë se ai njeri që flet më shumë mbi sinqeritetin , dijeni se ai është m`u njeriu më i pasinqertë në rruzullin tokësor. Por ne shpresojmë që vepra dhe fjala e besimtarit të përputhen dhe të mos bien ndesh njëra me tjetrën. Këtë gjë e kërkon edhe All-llahu xh.sh. nga ne.

Ai , pra All-llahu xh.sh. thotë në Kur`an: "O ju që besuat, pse po e thoni atë që nuk e punoni? Tek All-llahu është shumë e urrejtur ta thoni atë që nuk e punoni!" ( Saf: 2-3)

E si të veprojmë ndryshe jashta kornizave të caktuara nga ana e All-llahut xh.sh. Vallë a ekziston sot shoqëri e pastër e cila e thotë m`u atë çka e punon? Apo ndoshta hipokrizia, animi kah epshet, frika nga vdekja po na servirohen si ide pozitive në mendjet tona dhe po na sterilizojnë fjalët që të bijnë në kundërshtim me veprat tona. Kujdes o t'i që lexon këto shkronja, All-llahu urren të themi atë që nuk e punojmë. A nuk vlen edhe për m'u i njëjti rregull si për të gjithë të tjerët? Paramendoni të shkruaj dhe të flas për moralin, ndërsa në anën tjetër shoqëria më njeh me të drejtë si të pamoralshëm. Paramendoni të urdhnoj njerëzit në moralet e larta, ndërsa vet thyej ato morale në çdo sekondë të jetës sime. Fund tragjik do të pësoja poqese do të isha i tillë. All-llahu më mbroftë mua, lexuesin e këtij shkrimi dhe gjithë muslimanët nga një fund i këtillë.

Për moralin kanë folur me mijëra dashamirë të dijes dhe urtësisë! Pa moralin jeta jonë do të ishte e barazuar me zeron e rënduar mbi përballjen histerike me krenarinë e Djallit të Mallkuar. Ajo do të na shtrëngonte fytin tonë dhe nozulla e fytyrës do të ngushtësohej dhe ngurtësohej poqese nuk do e mbjellnim brenda në thelbin e zemrës sonë kodeksin e fshehur të jetës e që është morali. Do të ishim të humbur pa të , si udhëtar në këtë udhëkryq të pakufishëm. Ne jemi njerëz që duhet të jetojmë me shenjat tona në rrugë , ashtu siç na mësoi mësuesi ynë Prof.Sejjid Kutubi. Shenjë dalluese midis besimtarit dhe jobesimtarit duhet të jetë morali kur'anor që elektrizon shpirtrat e njerëzve kah rruga e Vërtet . Si duket për ne nuk vlejnë këto rregulla të frustruara si impenjime ideologjike të mbjellura dhe të thelluara në analet e mendjes.

Morali ynë është ilaçi i vetëm për të gjitha të këqijat që kanë pllakosur muslimanët në ditët e sotme. Po , po morali ynë është ilaçi i vetëm për shërimin e të gjitha atyre sëmundjeve në rruzullin tokësor. [2] Ta ndjesh dhe shijosh ëmbëlsinë e besimit në Islam është sikur një erë e pakalueshme nga trupi i njeriut. Ndjenja e saj është si ndjenja e takimit të shehidit (dëshmorit) me hyrit e xhennetit qysh nga kjo botë. Rëndohet trupi dhe shpirti nga engjëjt e shumtë që kanë ardhur të na kumtojnë lajmin e gëzueshëm për të cilin punuam vite me radhë. Lajm i cili ekzagjeron ondulimet e frikshme të intelektit të njeriut. Rrugët e edukimit të shpirtit çojnë kah kjo ëndje e cila e mallëngjen ndjenjën e besimtarit të sinqertë. Por, All-llahu xh.sh. na bëri të mundur që atë botë (ahiretin) ta fitojmë përmes punës sonë në këtë botë, punë e sinqertë dhe e moralshme. Sikur të zhdukej morali nga vepra jonë në këtë botë sigurt në botën tjetër do të ishim të humbur dhe të nënçmuar. Mësuesi ynë Djalli i mallkuar në këtë rast do të distancohet nga ne duke na sulmuar se vet e kemi ndjekur, ndërkaq buzët tona që janë lagur në të sharë All-llahun xh.sh. atë ditë do të shteren dhe nuk do kenë mundësi të thonë fjalën si formulë hyrëse në dyert e pafundme dhe të paskajshme të xhennetit. Nevoja e njeriut dhe e shoqërisë për moralin kolektiv dhe individual është primare dhe mase e domosdoshme në këto kohëra që po jetojmë.

Sistemet moderne, herët ose vonë, duhet të kujtohen për debatet mbi shpirtin njerëzor dhe edukimin. Ato duhet t'i kthehen mësimeve të vjetra të njerëzimit, në të cilat janë përcaktuar qartë fushat e edukimit dhe udhëzimit moral. Aq sa ç'është edukimi ushtrim i fuqive mendore, ashtu edhe udhëzimi moral është edukim i ndërgjegjes së brendshme dhe ndriçimi i zemrës. Kështu pra edukimi dhe udhëzimi moral janë dy elemente ekuilibruese të rritjes shpirtërore të njeriut, ashtu si zogu që ka nevojë për të dyja krahët për të fluturuar. Deri më tani, në këtë edukimin modern, këto dy elemente nuk janë në ekuilibër.

Edukimi pa udhëzimin moral është i brendaqenësishë m për t'u shndërruar në forcë shkatërruese kundër natyrës dhe shoqërisë njerëzore. Udhëzimi moral pa edukim, megjithëse të çon në drejtësi, banalizohet me kalimin e kohës dhe kthehet në shpresë (kurajë) si e vetmja rrugë shpëtimi. [3] Edukimi është pjesë përbërëse e moralit të individit dhe shoqërisë. Nga defanziva e cila mund të paraqitet në secilin rast ky udhëzim , kërkon kalimin në fazën e thirrjes drejtë qenies Hyjnore, thirrja drejtë Pafundësisë. E gjithë kjo realizohet përmes perceptimit dhe analizimit të secilës situatë veç e veç me qëllim që të përfitojmë në kohë dhe të jemi të sigurt në hapërimit tonë drejtë këtij caku. Po, sikur të ishim të varur nga koha si fëllënzë e sqepur e cila do të frustrohej në fundësinë e zemrës dhe sikur të ndienim dhimbjen nga e cila lëngojmë gjatë tërë kohës , sigurt që intervenimi i jashtëm në këtë rast do të ishte i panevojshëm gati se edhe i pavyeshëm. Morali është pjesë e cila harmonizon qenien shoqërore dhe individuale në ndërdijen e tij të lidhur midis shpirtit dhe trupit. Ky qëndistar i mrekulluar fascinon mijëra ndjenja të besimtarëve në rruzullin tokësor të cilët mezi presin thirrjen e madhnueshme nga ana e All-llahut xh.sh.  E ato krijesa padyshim janë të përgëzuar, të frytshëm dhe mezi presin që edhe një sekondë të jetës së tyre na sakrifikojnë në rrugën e Krijuesit të moralit.

Morali është i rëndësishëm për katër gjëra:

1. Qëllimi kryesor i dërgimit të Pejgamberit a.s. ishte përsosja e moralit. Pejgamberi a.s. tha në një hadith të tij:" Nuk jam dërguar veçse për të përsosur moralet e larta".
2. Te muslimanët e sotshëm kemi vënë re një ndarje midis jetës dhe fesë , adhurimeve dhe moralit.
3. Duhet të jemi njerëz të praktikës të cilët moralin e vendojmë në jetë
4. Formimi i njerëzve të moralshëm dhe me sjellje të mira. [4]

Nevoja për sjelljet e mira dhe moralin islam është e dukshme dhe e arsyeshme që secili dashamir i fesë i kërkon për çdo ditë në secilin skaj të qytetit të tij. Nga kjo shoqëri moderne ku turpi është larguar, sjelljet janë bërë të vrazhda, raportet midis prindit dhe fëmijës janë lidhur në bazë të interesit të kësaj dynjaje dhe jo në bazë të dashurisë dhe interesit të ahiretit, po bëhet shumë e vështirë aplikimi i moralit në shoqërinë tonë. Ne duhet të jemi prijatar të moralit në rrethin ku jetojmë, poqese dëshirojmë që të bëhemi përmirësues dhe jo prishës. Edhe pse pati popuj dhe fise të cilët thirreshin në atë se po përmirësojnë e nuk po shkatërrojnë, në fakt ato shkatërruan dhe nuk përmirësuan dhe në këtë formë e shkatërruan edhe vetëdijen e tyre, jetën , pasurinë... Të gjitha këto dëme i arritën m`u si rezultat i prishjes së moralit të tyre.

Në këtë kohë kur dinamizmi është bërë pjesë e secilës shtëpi , globalizmi dhe ndryshimet e shpejta teknologjike ndryshuan edhe fizionominë e shtyllës së shtetit të quajtur familje. Atë e varësuan për teknologjinë e pashpirtë duke e bërë monstrume dhe jo përballëse të sfidave të moralitetit në shoqëri.

Pejgamberi a.s. në njërën prej betejave i porositi muslimanët: "Mos vrisni fëmijët, as gratë ! Mos i digjni të mbjellat e tyre dhe mos ua shembni shtëpitë! Do të gjeni burra që jetojnë në manastire ku adhurojnë Zotin, prandaj i lini të qetë! Mos i sulmoni natën me qëllim që të mos i tmerroni gratë dhe fëmijët!" [5]

Paramendoni këtë pamje mahnitëse në një betejë , luftë ku thonë që rregullat nuk kanë vend. E ne jemi pasardhësit e këtyre burrave që aq kujdes kishin në anën e armikut, po sikur të mos ishte i mbjellur morali në shpirtrat, zemrat dhe mendjet e tyre, si do të vepronin? Si kryqtarët që vranë dhe prenë gjithçka që panë rrugës dhe gjithçka që simbolizonte në civilizim dhe ndritje? Apo ndoshta do të ngrenim gjygjet e inkuizicionit ku pre e jona do të ishin dijetarët, mendimtarët, shkencëtarët dhe gjithë ato që nuk mendojnë si ne, nuk janë të sojit tonë dhe na kundërshtojnë?

Njerëzit janë të zellshëm dhe me nevoja në rruzullin tokësor. Ato me moralin e tyre kërkojnë kënaqësinë e Krijuesit të botrave dhe mundohen për ta arritur atë me mish e me shpirt. Ah, ç'ëndrra të mrekullueshme dhe ç'aspirata të mira! Sa njerëz ka në botë që në jetë dëshirojnë t'i realizojnë ëndrrat e veta, por nuk munden! E sa të tjerë ka që përpiqen e i realizojnë, por nuk i gëzojnë deri në fund. [6] Nuk munden pasiqë deshën që ta arrijnë atë aspiratë dhe atë synim jashta rrugës së moralit dhe udhëzimit të All-llahut xh.sh. Po, sikur të qëndisnin zemrat e tyre me moralin dhe të fisnikëronin fytyrat e tyre, sigurt që deri tek qëllimi i tyre i mirë në këtë botë do të arrinin me fare pak mund. Po, nëse Zoti nuk na mundëson që t`i realizojmë ato ëndrra që synojmë edhe përskaj rrugës tonë që ndjekim se është e mirë dhe jo jashta kornizave të asaj çka parapa për neve Krijuesi i botrave , ne nuk duhet që të mërzitemi , të largohemi nga morali dhe të ndryshojmë vizionet tona në këtë jetë. All-llahu xh.sh. sigurt atë mendim dhe dëshirë tonën dëshiron që të na zëvendësojë me më të mirë , të na realizojë më vonë kur efekti do të jetë më i madh , ose edhe atë dëshirë të flaktë të na ruajë për në xhennet. Prandaj të mos dëshpërohemi por vazhdimisht me moral të mirë dhe të lartë të vrapojmë pas arritjes së kënaqësisë së All-llahut xh.sh. Sepse ne dikur kemi qenë fëmijë, por All-llahu xh.sh. na ndihmoi që të rritemi dhe të arrijmë deri këtu ku jemi.

Kur lind fëmija, atij i intereson vetëm bota e gjërave që e rrethojnë. Kur rritet edhe pak, fillon të interesohet për botën e njerëzve. Atëherë fëmija fillon t'i njohë babanë dhe nënën e tij. Kur rritet edhe pak fillon të jetë i ndikuar nga idetë që e rrethojnë. Rreziku i "cektësisë" është se i mban muslimanët të ngujuar në botën e gjërave. Prandaj ata bëhen fëmijë të mëdhenj, por që nuk rriten kurrë. [7] Sikur të rriteshim njëherë e përgjithmonë dhe ta kuptonim rëndësinë e moralit në jetën tonë. Sigurt që do të kuptonim edhe urtësinë e hadithit i cili na mëson se fëmija edukohet 20 vite para lindjes. Po si mund të lind fëmijë , një fëmijë i cili është i rritur me trup , por me mendje dhe me seriozitet në realizimin e urdhrave të Lartmadhënishmit ende e llogaritë veten të paaftë dhe nuk e futë në mesin e atyre që duhet të japin llogari para All-llahut xh.sh.

Është me rëndësi që të kuptojmë esencën e adhurimeve që bëjmë ndaj All-llahut xh.sh. Duhet të dimë që për çdo gjë që neve na duhet t`i kërkojmë All-llahut Fuqiplotë dhe jo të shkojmë te njerëzit duke shpresuar se ato do të arrijnë që të na zgjidhin problemet tona të panumërta.

E ne sot, nëse kemi ndonjë problem , shkojmë te njerëzit dhe ankohemi para tyre. Gabim, gabim, ata nuk na largojnë pikëllimin e as atë që të mundon;  pra, Ai që të ndihmon të dalësh nga kjo gjendje është All-llahu i Lartësuar. Pra, shpejto te Ai dhe ndalu, shtrij duart para Tij. [8] Dhe thuaj o All-llah ma pastro zemrën time nga cytjet e shejtanit, më pasuro me moral dhe ma mundëso që ta përballojë secilën brengë dhe sfidë të kësaj bote për hir Tëndin. Përkushtimi në fe është i domosdoshëm nga secili njeri. Tek, All-llahu më i mirë është ai i cili është më i devotshëm. Fillimi i përkushtimit në fe ka një ëmbëlsi , shije dhe qetësi, të cilën nuk mund ta ndjesh pas disa viteve. Ato çaste përkushtimi dhe përjetimi të adhurimit janë të papërsëritshme në vitet që do të vijnë, prandaj shfrytëzoji si duhet këto kohë, o vëlla. Adhurimi i vitit të parë të përkushtimit në fe është ai që do të mbajë në rrugën e fesë, derisa të vdesësh. [9] Vijat e sinqeritetit në veprën tënde në fillim të namazit tënd dhe thirrjes në rrugën e Zotit duken që nga qielli i shtatë. Të gjithë njerëzit që falen dhe vijnë në xhami i shikon me syrin e dhembshurisë dhe mëshirës, ndërsa ato që kalojnë kohën kotë jashta rrugëve të Zotit, mundohesh më mish e me shpirt t`i sjellësh në xhami. Janë momente fascinuese të cilat gati se secili njeri (thirrës) gjatë jetës së tij i ka përjetuar. Morali ynë do të shndërriste si nur dhe egoja e shfrenimi do të stopoheshin nga dashuria dhe mbushja e zemrës sonë me besim. Të gjithë ne kemi dëshirë ta kthejmë atë periudhë , atë kohë kur ndjenim dhembje edhe për një çast të kaluar pa kërkuar falje te Zoti për ndonjë gabim tonin. Mundoheshim që me përkushtim t`i kryejmë të gjitha urdhrat e Zotit, bile gjenim kohë edhe për kryerjen e nafileve, adhurimeve vullnetare. E sot, po na mungon koha edhe për realizimin me përkushtim të detyrimeve fetare. Krejt kjo u soditë me largimin e sinqeritetit dhe moralit tonë , kemi mbetur si një fije peri e pashkëputur nga ky karvan i lartë dhe i lashtë islam.

Ibën Abbasi, r.a. ka thënë: "Bëhuni të mirë, të durueshëm dhe të ditur." Të mirët shpjegohet gjithashtu në kuptimin që dijetarët fetarë duhet t'u mësojnë njerëzve diturinë themelore para se të kalojnë në diturinë e komplikuar. Andaj, dituria është shtylla e fesë, biletë e rrugës së kërkuesit dhe themelim i trashëgimit të drejtë të adhurimit të vërtetë. [10] Dituria e cila është e qëndisur me moral dhe me realizimin e urdhrave të Zotit padyshim që është dituri e dobishme dhe mjaft e frytshme në shoqërinë njerëzore. Dijetarët e dëmshëm janë ato të cilët kanë dituri, por nuk kanë moral dhe thërrasin njerëzit në amoralitet dhe gjëra perverse. Ato janë shkatërruesit e botës edhe pse në botë paraqiten dhe propagandojnë se po ndërtojnë botën me mirësinë e tyre të gënjeshtërt. E ka dijetar të tillë që thërrasin me urtësi në moral dhe urdhërojnë njerëzit në kryerjen e detyrimeve dhe lënien e gjërave që e dëmtojnë atë dhe pasardhësit e tij. Në momentet e vdekjes për to do të bënim këtë dua: "All-llahu jua lehtësoftë egërsinë tuaj, ju mëshiroftë në vetminë tuaj, e anashkaloftë keqbërësinë tuaj dhe i pranoftë të mirat tuaja." [11] Sa e mirë është ajo vepër e cila është e vazhdueshme dhe sa i mirë është ai fëmijë i cili edhe pas vdekjes sonë bënë dua për neve. Ndërsa All-llahu xh.sh. përmes melekëve para të vdekurve tjerë na sjellë lajmin për duanë e fëmijës tonë.

Erdhi një grua te Pejgamberi a.s. dhe i tha: "Këtij djalit tim, barku im ka qenë veshmbathja e tij, gjiri im ka qenë furnizimi, ndërsa dhoma ime vendstrehim. Babai i tij më ka lëshuar dhe ka dashur ta marrë nga unë", dhe Pejgamberi a.s. i tha " Ti ke më shumë të drejta ndaj tij derisa të rimartohesh." (Transmeton Ebu Davudi). [12] Drejtësia e Islamit është e gjerë dhe e madhe ndaj gruas. Ajo ka ma shumë të drejtë pasiqë atë fëmijë e ka edukuar në frymën e Islamit. Ka sakrifikuar edhe trupin e vet, pasurinë dhe shëndetin për hir të All-llahut që ai fëmijë të fitoje edukatën e duhur. Islami nuk neglizhon dhe nuk përbuzë femrën , ky rast e dëshmon një gjë të këtillë. Edukata është me rëndësi jetike për familjen dhe shoqërinë. Ajo shton dashurinë midis burrit dhe gruas, njashtu edhe ngjallë veprimin e veprave të mira nga familja. Tehu i thyer i moralit nuk guxon që të prek në atë familje të sinqertë. Turpi si gjellë kryesore e familjes muslimane ujit dhe gjeneron gjenerata të tëra muslimanësh.

Poeti tha: "Pasha jetën time, në fisin e tij ti je më i nderuari, Unë ulem pasditeve nën hijet e zemrës së tij.", ndërsa në një varg tjetër tha:  "Në këmbë para saj, një përgjigje kërkoja për disa " zemra" rresht, me mall përgjigje prej saj prisja, por s`kam se kujt t'i qahem." [13]

Sa i lartë është njeriu i moralshëm në zemrën tonë, ashtu si u shpreh edhe poeti në zemrën e tij. Unë qahem pse nuk mundem të të arrijë, ke një moral aq të lartë dhe aq të mrekulluar sa e ke bërë të vështirë të kapërcejë në këtë rrugë të mahnitshme. Morali i cili ndriçon mendjen time ngjall mall për ty o Zoti im, për robërit e t`u të sinqertë dhe të mirë. Për mua ato xhenetlinjë që i shoh dhe dëshmojë për veprën e mirë të tyre qysh në këtë botë më ngjallet frikë dhe respekt për t`u takuar me to në kuvendet e dhikrit. Sa net dhe sa ditë ato kanë kaluar në adhurime, modestia e tyre shtrihet në horizontet e thella të cilat impenjojnë mentalitetin meskin të fshatarit të ri. Egoja e veprave të këqija sa larg tyre rri. Frymëmarrja dhe sistemi i tyre nervor 24 orë vepron nën kujdesin dhe falënderimin e tyre ndaj All-llahut xh.sh. E padyshim që kërkuesit e të Vërtetës dhe thirrësit në të vërtetën janë në një rrugë të vështirë që kërkon mund , sakrificë dhe durim në sprova. Sikur këto elemente të mos ekzistonin nuk do të kishte mundësi asnjë njeri në rruzullin tokësor që ta realizonte ëndrrën e tij jetësore thirrjen në të vërtetën. Sepse rruga deri tek e vërteta është rruge plotë sfida dhe probleme. Poqese morali nuk është pjesë e petkut tonë sigurt ne do të dështonim gjatë thirrjes dhe elaborimit të asaj në të cilën po thërrasim. Rruga e vështirë do të vështirësohej edhe më, poqese nuk do të ishim të kujdesshëm në mënjanimin e veprave të këqija dhe thirrjen dhe krijimin e veprave të mira.  Gjërat e ndaluara duhet mënjanuar , kurse të urdhëruarat duhen krijuar. Ekzistimi i të dyjave është më i mirë se mosekzistimi i asnjërës, sepse sikur të mos ekzistonte gjëja e urdhëruar, nuk do të kishte pasur dobi edhe nga mosekzistenca e të ndaluarave. E kur të ekzistojë e urdhëruara, ajo mund të ndihmojë në eliminimin e të ndaluarës ose ndikimit të saj të zmbrapset. Ë shtë më i mirë ekzistimi i fuqisë dhe sëmundjes sesa të mos ketë as jetë e as sëmundje. [14]

Njëherë dijetarin e madh Islam Ibën Kajjim el-Xhevzin e patën pyetur se çka është edukata? Ai patë thënë: " Edukata është komplet feja".

Përfundojmë këtë shkrim me një thënie tjetër të dijetarit të madh islam Ibën Kajjim el- Xhevzi i cili thotë: " Te njeriu jeton mendja e melekut , afshi i kafshës dhe pasioni i shejtanit dhe ai do t`i takojë atij lloji , cilësia e të cilit sundon në të. Nëse njeriu e mund afshin dhe epshin , do të ngrihet në shkallën e melekut. Mirëpo , nëse e mundin epshet dhe afshi do të zbresë në nivelin e qenit!." [15] E lusim All-llahun xh.sh. që të mos biem në gradën e qenit, por me moralin tonë ta arrijmë gradën e melekëve të tij.

[1] Shih: Harun Jahja , Zgjidhja: Morali Kur`anor

[2] Shih: Muhamed Rebi Muhamed Xhevheri , Morali Ynë , Tetovë 2006 , fq.18

[3] Shih: Enes Kariç , Edukimi dhe udhëzimi moral

[4] Shih: Amër Halid, Përmirësimi i zemrave , Shkup 2006, fq.8-13

[5] Shih: Amër Halid , Gjurmëve të të Dashuritë tonë ,Shkup 2006 , fq.370

[6] Shih: Amër Halid , Tregimet e të udhëzuarve, Shkup 2007 , fq.195

[7] Shih: Amër Halid , Organizimi i jetës , Prishtinë 2007 , fq.126

[8] Shih: Amër Halid ,  Adhurimet e besimtarit , Prishtinë 2005 , fq.39

[9] Shih: Amër Halid, Historia e profetëve , Shkup 2007 , fq.498

[10] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi , Mjekësia e të dërguarit Muhammed a.s. , Gjakovë 2003 , fq.31

[11] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi , Shpirti , Zurih 2007 , fq.19

[12] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi, Fetvatë e të Dërguarit të All-llahut , Shkup 2006 fq.218

[13] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi ,Shiu i rrëmbyer i fjalës së mirë , Tiranë 2007 , fq.128

[14] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi , Premtimi për durimtarët , Shkup 2007 , fq.62

[15] Shih: Ibën Kajjim el-Xhevzi , Thesari i diturisë , Shkup 2006 , fq.547

 

 

22.01.2008.islamgjakova.net