Nėse e analizojmė gjendjen e sodit tė ummetit tonė, me siguri se do tė pajtoheshim me konstatimin se ajo ėshtė mė tepėr sesa e rėndė dhe e mjerueshme. Si mund tė shpjegohet kjo, kur ne jemi ummeti i Librit, ummeti i Kur'anit, i cili ėshtė "Tibjanen li kul-li shej'in", sqarues pėr ēdo send. Si mund kjo tė shpjegohet, kur ky Libėr fillon me fjalėt: "ikre' bismi rab-bike"? I Dėrguari, s.a.v.s., qysh nė arafat na ka porositur: "Ua lė dy gjėra, nėse do t'ju pėrmbaheshit dhe sipas tyre do tė punonit, asnjėherė nuk do tė humbnit dhe asnjėherė nuk do tė ishit tė nėnshtruar. Ua lė Lirbin e Allahut dhe sunnetin tim!" E ē'ėshtė me ne? Si ėshtė raporti ynė kundruall Kur'anit dhe Sunnetit? Kur lexojmė, kur mėsojmė dhe kur mendojmė mbi domethėnien e Kur'anit, sureve, ajeteve dhe fjalėve tė tij? Si gjithēka tjetėr, edhe Kur'ani na ėshtė bėrė pjesė e "folklorit", me tė cilin formalisht i fillojmė tubimet, takimet dhe panairet tona prej tė cilėve presim mė shumė efekt, para dhe duartrokitje! Aq sa sinqerisht dhe thellėsisht do tė merremi me Kur'anin, tė tillė do ta kemi gjendjen. Muslimi transmeton se i Dėrguari i Allahut, s.a.v.s., ka thėnė: "Me tė vėrtetė Allahu me kėtė Libėr do i lartėson, ndėrsa disa tė tjerė i poshtėron!" Othmani, r.a., ka thėnė: "Pasha Allahun, sikur zemrat t'i kishim tė pastra, asnjėherė nuk do tė ngopeshin me Kur'anin!"
Ēfarė dimė mbi librin tonė?
Muaji i Kur'anit ėshtė ramazani. Nata nė tė cilėn ka filluar tė shpallet Kur'ani ėshtė "Lejletu-l-kadr". Nata e Kadrit ėshtė e fshehur nė netėt teke tė pjesės sė tretė tė ramazanit. Ajo natė ėshtė mė e vlefshme sesa njė mijė muaj!
Kur'ani ka 114 sure ose kapituj.
Kur'ani ka 6236 ajete.
Numri i parė, gjashta, nėnkupton gjashtė ajetet e Fatihasė, gjashtėshja e fundit, gjashtė ajetet e sures en-Nasr, ndėrsa numri mesor "23" nėnkupton periudhėn kohore nė tė cilėn u shpall Kur'ani i cili fillon me Fatihanė dhe mbaron me suren en-Nasr.
Kur'ani ka 77845 fjalė.
Kur'ani ka 330733/b] shkronja.
Kur'ani ka [b]30 xhuza ose pjesė. Ēdo xhuz pėrbėhet prej 20 faqesh.
Kur'ani ka 60 hizbe.
Kur'ani ka 240 Rube'.
Sure mekkase nė Kur'an ka 85. Numri i sureve medinase ėshtė 29. Kur'ani ėshtė shpallur nė periudhėn prej 23 vjetėsh.
Kur'ani i ka kėto emra: El-Furkan, Et-Tenzil. El-Kitab, El-Vahj, Ahsanu-l-hadith, Es-Siratu-l-mustekim, Er-Ruh, El-Urvetu-l-vuthka...
Nė Kur'an ka 14 -15 ajete pas tė cilit lexim duhet bėrė sexhde.
Sureja mė e gjatė nė Kur'an ėshtė sureja El-Bekare, ka 286 ajete. Ajeti mė i gjatė nė Kur'an ėshtė ajeti 282.
Fjala mė e gjatė nė Kur'an ėshtė "Fe'eskajnakumuhu", ( ??????????? ), e cila i ka 11 shkronja.
Sureja mė e shkurtėr nė Kur'an ėshtė sureja el-Kevther, e cila i ka tre ajete. Ajeti mė i shkurtėr nė Kur'an ėshtė "Mudham-metani", ???????? ) ), i sures Er-Rahman.
Nė Kur'an pėrmenden 25 emra tė dėrguarve.
Pesė sure tė Kur'anit bartin emra sipas emrave tė tė Dėrguarve: Junus, Hud, Jusuf, Ibrahim, Muhammed.
I Dėrguari i cili mė sė shumti pėrmendet nė Kur'an ėshtė Musai, a.s. Pėrmendet 136 herė.
Gjashtė sure nė Kur'an bartin emra sipas gjallesave: El-Bekare (Lopa), En-Neml (Milingonat), El-Fil (Elefantėt), En-Nahl (Bleta), El-Ankebut (Merimanga).
Dhjetė ajete kanė emra sipas periudhave kohore: suret-l-fexhr (agimi), suret-l-lejl (nata), suretu-d-duha (mesi i paradites), suret-l-asr (iqindija ose koha nė pėrgjithėsi).
Masat dėnuese tė pėrmendura nė Kur'an janė: dėnimi pėr zina (prostitucion), dėnimi pėr shpifje, dėnimi pėr vjedhje, dėnimi pėr plaēkitje dhe dėnimi pėr padrejtėsi.
Nė Kur'an janė tė pėrmendura kėto gjallesa: lopa, mushkonja, miza, milingonat, bletėt, gjarpri, deveja, qeni, sorra, elefantėt, merimanga, luani, karkalecat, ujku, pupėza, kuajt, mushkat, magjari.
Nė Kur'an sipas emrit pėrmenden pesė melek: Xhibrili, Mika'ili, Maliku, Haruti dhe Maruti.
Bimėt e pėrmendura nė Kur'an janė: qepa e zezė, fiku, sinapi, shega, borziloku, zekkum (drurė nė xhehenem), dėllinjė, grosha, krastaveci, gruri, palma, qepa e bardhė, bruka, gjembi, kungulli, rrushi, ulliri, bananet.
Nė Kur'an janė pėrmendur kėto zanate: farkėtari, druvari, endėsi, ai qė thur, bujqėsia, zhytari (palombari), punimi i hekurit tė vlefshėm, detaria, kuzhinieri, kasapi.
Pjesėt trupore tė njeriut tė pėrmendura nė Kur'an: zemra, dora, barku, gjuha, syri, kėmba, balli, shpina, lėkura, veshi, koka, goja, qafa, fytyra, zorra, thembra, majat e gishtėrinjve, faqe, fyti, kraharori, buzėt, shputa, dhėmbi, anė, kocit, nyja.
Kur'ani renditjen e sureve e ka sipas shpalljes dhe sipas musafit. Tre sure janė, renditja e tė cilave ėshtė edhe sipas shpalljes edhe sipas musafit: Sad, Nuh dhe el-Infitar.
Nė Kur'an vetėm dy ajete i pėrmbajnė tė gjitha shkronjat e gjuhės arabe: Ajeti 154., Ali Imran dhe ajeti 29., i sures el-Feth.
Sureja el-Ihlas, pėr shkak tė pėrmbajtjes sė saj, ėshtė e barabartė me njė tė tretėn e Kur'anit.
Sureja el-Muxhadele ėshtė e vetmja sure nė ēdo ajet tė sė cilės pėrmendet Allahu.
Sureja et-Teube ėshtė e vetmja sure nė fillimin e sė cilės nuk e ka bismil-lahin.
Sureja en-Neml ėshtė sureja me dy bismil-laha. Njėri nė fillim, ndėrsa tjetri nė ajetin 30.
I pari i cili e tuboi Kur'anin ėshtė Ebu Bekr es-Siddiku.
I pari i cili njerėzve Kur'anin ua tuboi nė njė kiraeti ėshtė Othman b. Affani.
Gruaja e vetme, tė cilės emri i pėrmendet nė Kur'an, ėshtė Merjemja, nėna e Isait, a.s.
Sahabiu i vetėm, tė cilit emri i pėrmendet nė Kur'an, ėshtė Zejd b. Harith.
Sureja el-Bekare dhe Ali Imran nė hadith janė tė emėruara si "Ez-Zahravani".
Sureja Jasin ėshtė zemra e Kur'anit.
Bukuria e Kur'anit ėshtė sureja er-Rahman.
Suret e vetme tė cilat fillojnė me "O ju besimtarė", janė: el-Maide, el-Mumtehineh dhe el-Huxhurat.
Vendi i vetėm nė Kur'an ku Allahu, xh.sh., direkt u drejtohet kafirave ėshtė ajeti i 7 i sures et-Tahrim. (Ja ej-juhe-l-ledhine keferu, la ta'tedhiru jevme...").
Me fjalėt "El-Hamdu-l-lil-lahi", fillojnė pesė sure nė Kur'an, dhe ato:
1) el-Fatiha - El-Hamdu-l-lilahi rab-bi-l-alemin.
2) El-En'am - El-hamdu-l-lil-lahi-l-ledhi haleka-s-semavati vel erd...
3) El-Kehf - El-hamdu-l-lil-lahi-l-ledhi enzele ala abdihi-l-kitabe...
4) Sebe' - El-hamdu-l-lil-lahi-l-ledhi lehu ma fi-s-semavati vel erdi...
5) Fatir - El-hamdu-l-lil-lahi fatiri-s-semavati vel erdi.
Me fjalėt "El-Hamdu-l-lil-lahi", mbarojnė pesė sure nė Kur'an, dhe ato:
1) El-Isra - Ve kul-hamdu l-lilahi...
2) En-Neml - Ve kuli-l-hamdu lil-lahi.
3) Es-Saffat - Ve-l- hamdu lil-lahi rab-bi-l-alemin.
4) Ez-Zumer - Ve kile-l-hamdu lil-lahi rab-bi-l-alemin.
5) El-Xhathije - Fe lil-lahi-l hamdu rab-bis-semavati ve rab-bil erdi.
Gjashtė sure nė Kur'an fillojnė me "tesbih".
Me shkurtesat kur'anore fillojnė 19 sure.
Tre sure kur'anore pėrfundojnė sipas emrave tė tyre: El-Mau'un, El-Mesed dhe En-Nas.
Suret nga grupi El-Havamim janė: Gafir (Mu'min), Fussilet, Esh-Shura, Ez-Zuhruf, Ed-Duhan, El-Xhathije, El-Ahkaf.
Fjala e cila saktėsisht gjendet nė mes tė Kur'anit ėshtė "Firak". (Hadha firaku bejni ve bejnek - El-Kehf, ajeti 78.) Sipas disa llogaritjeve tė tjera fjala e mesit tė Kur'anit ėshtė "Vel-jetelet-taf", nė ajetin 19 tė sures El-Kehf.
Dy shkronjat, ha dhe dal nė fjalėn "uhdithe" (ajeti 70 i sures el-Kehf), gjenden saktėsisht nė mes tė Kur'anit.
Ajeti mė madhėshtor i Kur'anit ėshtė ajetu-l-kursijj. Ai ėshtė ajeti 255., i sures El-Bekare. Ka 50 fjalė, 185 shkronja dhe nė tė pėrmenden pesė emrat e bukur tė Allahut: Allah, El-Hajj, El-Kaj-jum, El-Alij-j dhe el-Adhim. Kėto pesė emrat e Allahut pėrbėjnė 25 shkronja.
Numri mė i madh i pėrmendur nė Kur'an ėshtė: njėqind mijė (100 000)
Tefsiret mė tė njohur tė Kur'anit janė: Tefsiri i imam Taberiu, "Tefsiri i madh", i Ibn Kethirit, "Ruhu-l-me'ani", nga imam Alusi, Tefsiri i imam Kurtubiut, "Mefatihu-l-gajbi", nga Fahru-r-Razi, "Nėn hijen e Kur'anit", nga Sejjid Kutbi.
Komentuesi i Kur'anit ėshtė Abdullah b. Abbasi, r.a.
Hamza Subashiq
Pėrktheu nga boshnjakishtja:
Mehas Alija
http://www.breziiri.com/modules
26.11.2007.islamgjakova.net
