Sot, në Kajro, më 9 shtator 2026, u botua studimi im i ri në revistën "Azhar-Alharf"!

Kujtesa e shkruar në Stamboll, dëshmia e botuar në Kajro: Roli human e mediatik i Prof. Dr. Muhjidin Abdulhalimit për Kosovën

Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili

Gjatë qëndrimit tim në Stamboll këto ditë për të marrë trajtim mjekësor, kujtesa më ktheu te dita e ndarjes nga jeta të profesor doktor Muhjidin Abdulhalimit në Kajro, më 9 shtator 2011. M'u kujtua jeta e tij shkencore dhe mediatike, si dhe takimi ynë i parë në fillim të viteve nëntëdhjetë, rreth vitit 1990. Ai takim u shndërrua me kalimin e viteve në një marrëdhënie shkencore, njerëzore dhe kulturore, e cila vazhdoi deri në ndarjen e tij nga jeta.

Profesor doktor Muhjidin Abdulhalimi më vizitonte në zyrën time në Kajro dhe ne shkëmbenim mendime rreth çështjeve të mendimit, medias dhe botës islame, veçanërisht për çështjet që shqetësonin opinionin publik arab dhe islam. Në periudhën e fundit të jetës së tij, kur ai u prek nga një gjendje e rënduar shëndetësore, unë shkova në shtëpinë e tij për ta vizituar dhe për t'u interesuar për gjendjen e tij. Kjo vizitë mbeti një nga kujtimet më të çmuara njerëzore, të cilat nuk harrohen.

Si filloi njohja ime me profesor doktor Muhjidin Abdulhalimin?

Njohja ime e parë me profesor doktor Muhjidin Abdulhalimin erdhi përmes shkrimeve që lexoja prej tij në gazeta e revista, përmes paraqitjeve të tij në media, si dhe përmes studimeve dhe kërkimeve të shumta me të cilat ai pasuroi bibliotekën arabe dhe islame.

Më pas erdhi tragjedia e Bosnjës, e cila hapi mes nesh një hapësirë më të gjerë dialogu dhe bashkëpunimi intelektual e mediatik. Profesor doktor Muhjidin Abdulhalimi luante në atë periudhë një rol të rëndësishëm në ndjekjen e çështjes së Bosnjës. Takimi me të më dha mundësinë të dialogoja për zhvillimet në Ballkan. Diskutuam gjendjen e myslimanëve atje dhe i fola për popullin e Kosovës dhe çështjet e tij, duke i përcjellë informacionet që kisha për realitetin e popullit kosovar.

Interesimi i tij për Ballkanin buronte nga njohja e drejtpërdrejtë dhe përvoja në terren. Ai kishte vizituar Bosnjën dhe kishte udhëtuar në disa prej zonave të saj, ndaj kishte njohuri të gjera për atë që po ndodhte në këtë pjesë të trazuar të botës.

Nga tragjedia e Bosnjës te tragjedia e Kosovës

Kur ndodhi agresioni serb kundër Kosovës dhe filloi një nga tragjeditë më të përgjakshme që kishte përjetuar Ballkani në fund të shekullit XX, profesor doktor Muhjidin Abdulhalimi i ndiqte ngjarjet me një ndërgjegjësim të thellë dhe me njohuri të gjera për natyrën e konfliktit dhe për vuajtjet që po përjetonte populli kosovar.

Në atë periudhë ai nuk qëndroi si një vëzhgues pasiv dhe nuk e trajtoi çështjen e Kosovës si një lajm kalimtar. Përkundrazi, ai e bëri penën dhe tribunën e tij mediatike një mjet për të mbrojtur njeriun kosovar, për të zbuluar vuajtjet e tij dhe për të tërhequr vëmendjen e opinionit publik arab, islam dhe ndërkombëtar ndaj asaj që po ndodhte në atë pjesë të botës.

Pena dhe fjala e tij filluan të përshkruanin realitetin e hidhur të popullit shqiptar të Kosovës, duke përcjellë pamje të shtypjes, vuajtjeve dhe dëbimeve, si dhe duke i treguar botës përmasat e tragjedisë që përjetuan kosovarët nën agresionin serb.

Ai i trajtonte këto ngjarje me frymën e përgjegjësisë dhe me atë që unë e kam parë tek ai si paanësi dhe ndershmëri në paraqitjen e tragjedisë. Ai nuk hezitoi ta dënonte padrejtësinë dhe nuk u lodh së kërkuari një veprim ndërkombëtar efektiv për shpëtimin e civilëve, mbrojtjen e jetëve dhe ndalimin e gjakderdhjes.

Muhjidin Abdulhalimi... media në shërbim të njeriut

Nga njohja ime personale me të kuptova se interesimi i tij për çështjen e Kosovës nuk ishte thjesht një qëndrim mediatik kalimtar, por një vazhdim i një vizioni më të thellë, sipas të cilit media është një përgjegjësi morale dhe njerëzore.

Ai besonte se fjala mund të ishte një mjet për zbulimin e së vërtetës, se pena mund të mbronte të shtypurin dhe se media nuk duhej të mjaftohej vetëm me përshkrimin e ngjarjes, por duhej ta vendoste njeriun në qendër të vëmendjes.

Prandaj, artikulli i tij:

"Populli i Kosovës midis realitetit të dhimbshëm dhe së ardhmes së paqartë..!"

nuk duhet lexuar thjesht si një artikull gazetaresk mbi një luftë që tashmë ka përfunduar, por si një dëshmi mediatike dhe njerëzore për një periudhë tragjike të historisë së Kosovës.

Kjo dëshmohet edhe nga leximi letrar dhe mediatik i artikullit, ku njeriu kosovar në tekst shndërrohet nga një numër i thjeshtë në lajmet e luftës në një qenie njerëzore me atdhe, kujtesë, dinjitet dhe të drejtë për jetë e për të ardhme.

Dëshmi për personalitetin e dijetarit, gazetarit dhe njeriut

Pavarësisht nga dituria e tij e gjerë, pena e tij e rrjedhshme dhe kontributi i tij i madh, ai ishte jashtëzakonisht modest, zemërgjerë, i durueshëm dhe i qetë. Ai diskutonte dhe dialogonte me qetësi e realizëm dhe gjithmonë pritej me fytyrë të çelur e buzëqeshje.

Nuk e kam parë asnjëherë të shmangej nga çështjet e myslimanëve apo të hezitonte në mbrojtjen e së drejtës. Përkundrazi, ai i trajtonte çështjet e tyre me një frymë të lartë përgjegjësie dhe nuk i frikësohej qortimit të askujt kur bëhej fjalë për të vërtetën dhe drejtësinë.

Tek ai gjeta një shembull të dijetarit, shkrimtarit, gazetarit dhe njeriut mysliman fisnik e bujar, që meriton të ndiqet si model. Po ashtu, tek ai ndjeva një botë të pasur ndjenjash dhe një ndjeshmëri të hollë ndaj dhimbjeve dhe vuajtjeve të myslimanëve.

Prandaj, dëshmia ime për të nuk është vetëm dëshmia e një lexuesi apo ndjekësi të veprës së tij, por dëshmia e një njeriu që e njohu nga afër, u ul me të, dialogoi me të dhe ndoqi nga afër interesimin e tij për çështjet e myslimanëve, veçanërisht për çështjen e Bosnjës dhe më pas për çështjen e Kosovës.

Nga kujtesa personale te dokumentimi intelektual

Kjo marrëdhënie nuk mbeti thjesht një kujtim personal i çastit, por u pasqyrua edhe në projektin tim intelektual dhe kërkimor rreth çështjes së Kosovës. Kam qenë i interesuar të dokumentoj rolet e një numri dijetarësh, intelektualësh dhe gazetarësh që kontribuuan në prezantimin e çështjes së Kosovës dhe në mbrojtjen e saj në botën arabe dhe islame.

Ndër këta intelektualë, roli i profesor doktor Muhjidin Abdulhalimit në shërbim të çështjes së Kosovës zë një vend të veçantë. Atij i kam kushtuar një vepër me titull:

"Profesor doktor Muhjidin Abdulhalimi dhe roli i tij i shquar në shërbim të çështjes së Kosovës"

Vepra bën pjesë në serinë "Çështje bashkëkohore: Kosova dhe drejtimet e mendimit bashkëkohor", me autor profesor doktor Beqir Ismaili, kosovari.

Kështu, kujtesa personale takohet me dokumentimin shkencor. Takimi i parë në Kajro nuk ishte thjesht një takim kalimtar midis dy akademikëve, por fillimi i një marrëdhënieje njerëzore dhe intelektuale që kontribuoi në thellimin e interesimit për çështjet e Ballkanit, veçanërisht për çështjen e Kosovës.

Nga kjo perspektivë, i paraqes lexuesit shqiptar një lexim të artikullit të profesor doktor Muhjidin Abdulhalimit:

"Populli i Kosovës midis realitetit të dhimbshëm dhe së ardhmes së paqartë..!"

Ky lexim nuk kufizohet vetëm në analizën e përmbajtjes së artikullit, por përpiqet të zbulojë dimensionet e tij letrare, mediatike, njerëzore dhe historike, si dhe ndikimin e tij në formësimin e ndërgjegjes arabe ndaj çështjes së Kosovës.

Artikulli, siç dëshmon analiza kritike, bashkon artikullin gazetaresk, artikullin letrar, dëshminë historike dhe apelin human, duke paraqitur një model të asaj që mund ta quajmë "media humanitare e angazhuar", e cila e shndërron fjalën në një mjet për ruajtjen e kujtesës së viktimës dhe për t'i rezistuar harresës.

Një lexim letrar dhe mediatik tragjik i artikullit të Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim dhe ndikimi i tij në ndërgjegjësimin arab për çështjen e Kosovës

Hyrje

Çështja e Kosovës zë një vend të rëndësishëm në kujtesën politike dhe njerëzore të rajonit të Ballkanit, për shkak të konfliktit politik dhe kombëtar, shpërnguljeve masive, shkeljeve të gjera të të drejtave të njeriut dhe pasojave të luftës së viteve 1998-1999, të cilat sollën ndryshime të thella në rajon dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Në këtë kontekst vjen artikulli i Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim, një prej emrave të shquar në fushën e medias dhe studimeve mediatike arabe, si një tekst gazetaresk me karakter të veçantë. Ai nuk mjaftohet vetëm me paraqitjen e ngjarjeve, por përpiqet t'i japë tragjedisë së Kosovës një zë njerëzor dhe etik, duke i përcjellë lexuesit arab një pamje të një populli që jeton midis zjarrit të luftës, hidhërimit të dëbimit dhe ankthit për të ardhmen.

Artikulli dallohet sepse autori nuk e trajton çështjen e Kosovës vetëm si një konflikt politik, por e paraqet atë në kuadrin e një tragjedie njerëzore, historike dhe morale. Për këtë arsye, në tekst ndërthuren qartë gjuha mediatike me gjuhën letrare, rrëfimi historik me protestën morale, si dhe përshkrimi politik me ngarkesën emocionale.

Prandaj, artikulli mund të shihet si një shembull i asaj që mund ta quajmë "media humanitare tragjike", domethënë një media që nuk mjaftohet vetëm t'i tregojë marrësit se çfarë ka ndodhur, por përpiqet ta përfshijë emocionalisht në vuajtjet e viktimës dhe ta shndërrojë lajmin nga një informacion kalimtar në një çështje të ndërgjegjes, kujtesës dhe përgjegjësisë.

I. Titulli dhe domethënia e tij mediatike dhe letrare

Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim ka zgjedhur një titull me domethënie të fuqishme:

"Populli i Kosovës midis realitetit të dhimbshëm dhe së ardhmes së paqartë..!"

Titulli mbështetet në një dyshe të kundërt:

Realiteti i dhimbshëm ← E ardhmja e paqartë

Realiteti lidhet me atë që tashmë ka ndodhur: luftën, dëbimin, shpërnguljen, vdekjen dhe humbjen. Ndërsa e ardhmja lidhet me frikën e vazhdimit të tragjedisë dhe me pasigurinë rreth fatit politik.

Njëkohësisht, autori nuk thotë "Lufta e Kosovës", por thotë "Populli i Kosovës". Kjo është një pikë me rëndësi të madhe mediatike, sepse në qendër të vëmendjes nuk është lufta si ngjarje ushtarake, por njeriu si viktimë e saj.

Përdorimi i fjalës "popull" i jep çështjes një dimension politik dhe juridik, ndërsa shprehja "realiteti i dhimbshëm" i jep asaj dimension njerëzor, kurse shprehja "e ardhmja e paqartë" i jep një dimension parashikues.

Edhe pikat e pezullimit dhe pikëçuditja në fund të titullit kanë funksion psikologjik dhe ritmik; ato sugjerojnë se autori nuk jep një përgjigje përfundimtare, por e lë lexuesin përballë një pyetjeje të hapur:

Cili do të jetë fati i këtij populli pas përfundimit të luftës?

II. Ndërtimi letrar i artikullit

Edhe pse artikulli i përket kryesisht fushës mediatike, gjuha e tij përmban qartë karakteristika letrare.

1. Rrëfimi tragjik

Autori përdor një mënyrë rrëfimi të shkallëzuar, e cila fillon me përshkrimin e tragjedisë, vazhdon me shpjegimin e sfondit të saj historik, kalon në krahasimin me tragjedinë e Bosnjës dhe arrin më pas te kritika e qëndrimeve ndërkombëtare.

Kjo strukturë i jep artikullit një formë të afërt me rrëfimin historik tragjik.

Autori nuk paraqet një grup lajmesh të shkëputura, por ndërton një histori të plotë:

Përndjekje → vrasje → dëbim → refugjatë → frikë → pasiguri për të ardhmen.

Kjo vargësi i jep tekstit një unitet të fuqishëm dramatik.

2. Imazhi tragjik

Një nga mjetet më të pranishme letrare në artikull është përshkrimi i fëmijëve, grave, të dëbuarve dhe refugjatëve.

Kur autori flet për fëmijët, gjaku i të cilëve rridhte në rrugët e Prishtinës, ai nuk paraqet një statistikë të ftohtë, por krijon një imazh pamor tronditës, i cili synon kujtesën emocionale të lexuesit.

Imazhi këtu kryen edhe një funksion mediatik, sepse e shndërron viktimën nga një numër në një qenie njerëzore.

3. Kontrasti

Teksti mbështetet në disa kontraste të fuqishme, ndër të cilat:

• të folurit për të drejtat e njeriut përballë pamjeve të vrasjes së njeriut;


• të folurit për paqen përballë vazhdimit të frikës;


• të folurit për të drejtën ndërkombëtare përballë mosndëshkimit;


• të folurit për qytetërimin evropian përballë tragjedisë së Ballkanit.

Këto kontraste i japin artikullit forcë kritike.

4. Përsëritja

Në tekst përsëriten disa koncepte, si:

vrasja, dëbimi, myslimanët, Kosova, Millosheviqi, të drejtat e njeriut, gjykimi, e ardhmja.

Kjo përsëritje nuk përbën domosdoshmërisht dobësi stilistike; përkundrazi, ajo kryen një funksion theksues. Autori dëshiron të ngulë në mendjen e lexuesit se çështja themelore është njeriu dhe e drejta e tij për jetë, tokë dhe dinjitet.

III. Dimensioni tragjik i diskursit mediatik

Artikulli mund të konsiderohet një model i diskursit mediatik tragjik, sepse ndërtohet mbi tri nivele:

Niveli i parë: Tragjedia e njeriut

Njeriu kosovar paraqitet në tekst si viktimë e luftës, dëbimit dhe frikës.

Niveli i dytë: Tragjedia e atdheut

Tragjedia nuk kufizohet vetëm te humbja e njeriut, por shtrihet edhe te humbja e vendit. Refugjati nuk humb vetëm shtëpinë, por humb edhe ndjenjën e sigurisë dhe përkatësisë.

Niveli i tretë: Tragjedia e drejtësisë

Ky është niveli më i thellë, sepse autori nuk pyet vetëm:

Çfarë ndodhi?

Por pyet:

Pse ndodhi? Kush është përgjegjës? Dhe a do të përgjigjet përgjegjësi?

Kështu artikulli shndërrohet nga një raport mediatik në një akuzë morale dhe mediatike.

IV. Gjuha e protestës dhe e dënimit moral

Një nga karakteristikat kryesore të tekstit është forca e gjuhës emocionale.

Autori përdor fjalë me ngarkesë të fortë, si:

tragjedia, gjenocidi, krimi, xhelati, vrasësi, gjaku, përdhunimi, dëbimi, refugjatët, varrezat masive, të drejtat e njeriut.

Këto fjalë i japin tekstit një energji të lartë emocionale.

Megjithatë, kjo gjuhë duhet lexuar në kontekstin e saj historik dhe mediatik. Ajo pasqyron qëndrimin e autorit gjatë luftës dhe nuk përfaqëson domosdoshmërisht formulimin neutral që kërkohet në studimet bashkëkohore historike.

Këtu shfaqet një pikë e rëndësishme në vlerësimin e artikullit:

Forca e tij kryesore nuk qëndron te neutraliteti i ftohtë, por te dëshmia, protesta dhe mobilizimi moral.

V. Pyetjet retorike dhe roli i tyre mediatik

Një nga mjetet më të rëndësishme që përdor autori janë pyetjet retorike, si pyetja:

"A e kanë harruar Millosheviqi dhe njerëzit e tij qëndrimin e myslimanëve ndaj tyre...?"

Kjo pyetje nuk kërkon një përgjigje të drejtpërdrejtë, por mbart brenda saj një akuzë morale dhe historike.

Autori e përdor pyetjen si mjet për ta detyruar lexuesin të mendojë mbi lidhjen midis së kaluarës dhe së tashmes.

Kështu pyetja mediatike bëhet mjet për krijimin e vetëdijes historike.

VI. Dimensioni historik i artikullit

Autori përpiqet ta shpjegojë tragjedinë e Kosovës duke iu kthyer historisë së Ballkanit.

Ideja themelore është se ngjarjet bashkëkohore nuk mund të kuptohen pa njohjen e sfondit historik të konfliktit.

Teksti përfshin:

• historinë e Perandorisë Osmane në Ballkan;


• Betejën e Kosovës;


• ngritjen e nacionalizmit serb;


• luftën në Bosnjë;


• ngjarjet në Kosovë në fund të shekullit XX;


• ndërhyrjen e NATO-s;


• çështjen e refugjatëve;


• të ardhmen e rajonit.

Nga pikëpamja metodologjike, kjo qasje është e rëndësishme sepse e zhvendos artikullin nga lajmi i momentit drejt interpretimit historik.

Megjithatë, kur artikulli përdoret sot në një studim akademik, duhet të rishikohen disa hollësi historike dhe juridike të paraqitura në të, sepse artikulli është shkruar në një kontekst të caktuar kohor dhe disa fakte ose përcaktime juridike janë sqaruar apo plotësuar më vonë.

Në veçanti, duhet bërë dallimi midis Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (GJND/ICJ) dhe Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY) në trajtimin e krimeve të luftës, si dhe të përditësohen të dhënat lidhur me fatin dhe statusin gjyqësor të disa figurave politike, të cilat në kohën e shkrimit të artikullit kishin një status tjetër juridik.

VII. Dimensioni politik

Artikulli shpreh një qëndrim të qartë politik ndaj çështjes së Kosovës. Autori e sheh atë si një çështje që tejkalon kufijtë e një konflikti të brendshëm dhe bëhet çështje ndërkombëtare.

Kjo shihet në trajtimin e:

• Serbisë;


• NATO-s;


• Shteteve të Bashkuara;


• Kombeve të Bashkuara;


• së drejtës ndërkombëtare;


• vetëvendosjes;


• të drejtave të refugjatëve;


• përgjegjësisë ndërkombëtare.

Kjo e bën artikullin një material të rëndësishëm për të kuptuar mënyrën se si çështja e Kosovës iu paraqit publikut arab në fund të shekullit XX.

Media këtu nuk ishte vetëm përcjellëse e ngjarjes, por u bë edhe faktor në formësimin e opinionit publik rreth saj.

VIII. Dimensioni juridik dhe humanitar

Një nga aspektet më të rëndësishme të artikullit është përqendrimi në të drejtat e njeriut.

Në këndvështrimin e autorit, çështja nuk është vetëm një konflikt mbi territorin, por lidhet me të drejta themelore:

të drejtën për jetë, siguri, kthim, dinjitet dhe vetëvendosje.

Ky dimension i jep tekstit një vlerë njerëzore që tejkalon kufijtë gjeografikë dhe fetarë.

Refugjati kosovar në artikull nuk është thjesht "migrant", por një njeri i shkulur me forcë nga vendi i tij dhe i detyruar të kërkojë siguri, ushqim dhe strehim.

Kështu artikulli ndihmoi në zhvendosjen e çështjes së Kosovës nga kuadri i ngushtë politik në kuadrin universal humanitar.

IX. Dimensioni fetar

Dimensioni fetar është i pranishëm fuqishëm në tekst, veçanërisht përmes trajtimit të myslimanëve të Ballkanit, historisë së Islamit në rajon, xhamive dhe identitetit islam.

Ky dimension pati ndikim të veçantë në median arabe dhe islame, sepse çështja e Kosovës u paraqit në një pjesë të konsiderueshme të diskursit arab dhe islam si çështja e një populli mysliman që përballej me përndjekje.

Megjithatë, një lexim akademik bashkëkohor duhet ta balancojë dimensionin fetar me dimensionin kombëtar, politik, historik dhe juridik; Kosova nuk mund të reduktohet vetëm në dimensionin e saj fetar.

Prandaj, vlera më e rëndësishme e artikullit qëndron në faktin se ai ndërthur identitetin islam me dimensionin njerëzor, juridik dhe kombëtar.

X. Ndikimi intelektual

Artikulli, për nga natyra e diskursit të tij, ka aftësi të ngrejë një sërë pyetjesh të mëdha intelektuale:

• Çfarë kuptimi ka drejtësia ndërkombëtare?


• A zbatohet e drejta ndërkombëtare njësoj për të gjithë?


• Cilat janë kufijtë e sovranitetit të shtetit kur shkelen të drejtat e qytetarëve?


• A ka të drejtë një popull të përcaktojë fatin e vet?


• Cili është roli i medias në mbrojtjen e viktimës?


• A mund të shndërrohet media në kujtesë të popujve?

Këto pyetje e bëjnë tekstin shumë më tepër sesa një artikull gazetaresk.

Ai është një tekst që nxit mendimin mbi marrëdhënien midis pushtetit, njeriut, ligjit dhe medias.

XI. Ndikimi letrar

Nga pikëpamja letrare, artikulli dëshmon aftësinë e shkrimit gazetaresk arab për të përdorur mjete të letërsisë.

Autori përdor:

përshkrimin, kontrastin, përsëritjen, personifikimin, pyetjen retorike, rritjen dramatike dhe fjalorin emocional.

Në këtë mënyrë lajmi shndërrohet në skenë, informacioni në imazh dhe ngjarja në tragjedi njerëzore.

Mund të thuhet se artikulli qëndron në një zonë të ndërmjetme midis:

artikullit gazetaresk + artikullit letrar + dëshmisë historike + mbrojtjes humanitare.

XII. Ndikimi mediatik

Ndikimi mediatik i artikullit qëndron në aftësinë e tij për t'ia paraqitur çështjen e Kosovës publikut arab me një gjuhë të kuptueshme dhe të fuqishme.

Në vend që Kosova të ishte thjesht një emër në edicionet e lajmeve, autori e paraqet atë përmes:

njeriut, fëmijës, refugjatit, atdheut, kujtesës, historisë dhe drejtësisë.

Kjo mënyrë e paraqitjes e bën lexuesin më të aftë të lidhet emocionalisht dhe intelektualisht me çështjen.

Artikulli gjithashtu tregon rolin që media mund të luajë gjatë luftërave:

1. Dokumentimin e ngjarjeve.


2. Zbulimin e vuajtjeve të viktimave.


3. Vënien në pikëpyetje të pushtetit.


4. Zgjimin e opinionit publik.


5. Mbrojtjen e vlerave njerëzore.


6. Ruajtjen e kujtesës kolektive.

XIII. Ndikimi kulturor

Ky lloj shkrimi ndihmoi në krijimin e mundësisë që lexuesi arab të njihte Kosovën si pjesë të hapësirës historike dhe kulturore të Ballkanit.

Artikulli nuk e paraqet popullin kosovar vetëm si një grup refugjatësh, por e lidh atë me një histori të gjatë të ndërveprimit qytetërues në rajon.

Kjo ndihmon në krijimin e një ure kulturore midis botës arabe dhe islame dhe Kosovës.

Prandaj, artikulli mund të konsiderohet një prej hallkave të komunikimit kulturor arab-kosovar.

XIV. Ndikimi shkencor dhe akademik

Megjithëse artikulli është gazetaresk në strukturën e tij, vlera e tij shkencore shfaqet si material burimor për studimin e:

• medias arabe dhe luftërave;


• imazhit të Kosovës në shtypin arab;


• diskursit mediatik gjatë krizave;


• medias dhe identitetit islam;


• medias dhe të drejtave të njeriut;


• diskursit politik arab për Ballkanin;


• kujtesës mediatike të luftës;


• marrëdhënies midis medias dhe diplomacisë ndërkombëtare.

Kështu, teksti mund të shndërrohet nga material gazetaresk në burim për studimin e historisë së diskursit mediatik arab ndaj Kosovës.

XV. Ndikimi diplomatik

Artikulli përfaqëson, në mënyrë të tërthortë, një lloj "diplomacie mediatike popullore".

Kur media paraqet çështjen e një populli para opinionit publik të jashtëm, ajo kontribuon në krijimin e mjedisit në të cilin veprojnë qeveritë dhe institucionet ndërkombëtare.

Shkrimet mediatike që përqendrohen te vuajtjet e kosovarëve kontribuojnë në mbajtjen e çështjes të pranishme në ndërgjegjen arabe dhe islame.

Kështu artikulli paraqet një shembull të ndërveprimit:

Media → Opinioni publik → Politika e jashtme → Diplomacia.

Kjo tregon se gazetari dhe intelektuali mund të luajnë një rol diplomatik jozyrtar, edhe kur nuk janë diplomatë në kuptimin institucional.

XVI. Ndikimi i artikullit në ndërgjegjësimin për çështjen e Kosovës

Ndikimi i artikullit mund të përmblidhet në pesë nivele:

1. Përcjellja e tragjedisë

Ai përcolli pamjen e vuajtjeve të popullit kosovar te lexuesi arab.

2. Krijimi i solidaritetit

Ai e shndërroi viktimën nga një numër në një qenie njerëzore.

3. Krijimi i kujtesës

Ai i lidhi ngjarjet aktuale me historinë e Ballkanit.

4. Ngritja e pyetjes politike

Ai shtroi çështjen e vetëvendosjes dhe drejtësisë ndërkombëtare.

5. Lufta kundër harresës

Ky është ndoshta ndikimi më i rëndësishëm; shkrimi për tragjedinë e pengon atë të shndërrohet në një ngjarje kalimtare në kujtesën kolektive.

XVII. Vlera tragjike e artikullit

Një nga pikat më të fuqishme të artikullit është se e vendos lexuesin përballë një paradoksi të dhimbshëm:

Përfundimi i luftës nuk do të thotë domosdoshmërisht përfundimi i tragjedisë.

Lufta mund të përfundojë ushtarakisht, por pasojat e saj vazhdojnë në:

• kujtesën e të mbijetuarve;


• jetën e refugjatëve;


• shtëpitë e shkatërruara;


• familjet e humbura;


• frikën nga e ardhmja;


• plagët psikologjike;


• pyetjen e drejtësisë;


• pyetjen e shtetit dhe fatit politik.

Prandaj titulli i artikullit është veçanërisht i goditur:

"Midis realitetit të dhimbshëm dhe së ardhmes së paqartë".

Autori nuk fliste vetëm për të kaluarën, por paralajmëronte edhe për një të ardhme që në atë kohë nuk kishte ende konture të qarta.

XVIII. Lexim kritik dhe objektiv i artikullit

Pavarësisht vlerës së madhe humanitare dhe mediatike të tekstit, leximi akademik kërkon të theksohen disa vërejtje metodologjike.

Së pari: artikulli mbart një qëndrim të qartë emocional dhe politik, prandaj nuk mund të trajtohet si një studim historik plotësisht neutral.

Së dyti: disa shifra dhe përshkrime historike e juridike të paraqitura në të kërkojnë verifikim përmes burimeve parësore dhe studimeve historike bashkëkohore.

Së treti: disa gjykime mbi institucionet ndërkombëtare dhe të drejtat e njeriut pasqyrojnë informacionin e disponueshëm në kohën kur u shkrua artikulli dhe, për këtë arsye, duhen përditësuar kur ai përdoret në një studim shkencor të sotëm.

Së katërti: në tekst gjenden përgjithësime të forta për "Perëndimin" dhe të drejtat e njeriut. Ato janë pjesë e diskursit protestues të autorit, por në një studim akademik duhet të analizohen dhe të zbërthehen, në vend që të trajtohen si përfundime historike absolute.

Së pesti: është e domosdoshme të bëhet dallimi midis kritikës ndaj politikave të një qeverie ose udhëheqjeje të caktuar dhe përgjegjësisë së përgjithshme të një populli apo një grupi fetar. Kjo është veçanërisht e rëndësishme në studimet bashkëkohore mbi konfliktet kombëtare dhe fetare.

Megjithatë, këto vërejtje nuk e zvogëlojnë vlerën e artikullit; përkundrazi, e rrisin rëndësinë e tij si dokument mediatik që shpreh një qëndrim intelektual dhe humanitar në një moment të caktuar historik.

XIX. Muhijidin Abdulhalim si pionier i medias arabe

Rëndësia e Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim në këtë kontekst del në pah përmes modelit të një autori që nuk e ndan median nga kultura, mendimi dhe përgjegjësia shoqërore.

Media në këtë artikull nuk është thjesht prodhim i lajmit, por është:

ndërgjegje, kulturë, histori, përgjegjësi morale dhe dëshmi e kohës.

Kjo qasje e bën artikullin e tij për Kosovën pjesë të një shkolle mediatike që e sheh fjalën si një mjet me funksion human që tejkalon kufijtë e profesionit.

Autori e trajtoi median si një mjet për mbrojtjen e njeriut, zbulimin e tragjedisë, zgjimin e ndërgjegjes dhe vënien në pikëpyetje të forcave politike dhe ndërkombëtare.

Këtu qëndron rëndësia e tij intelektuale dhe mediatike.

XX. Nëntë dimensionet e ndikimit të artikullit

XXI. Vlera historike e artikullit sot

Pas shumë vitesh nga lufta e Kosovës, artikulli mund të lexohet në një mënyrë tjetër nga ajo që ishte e mundur në kohën e botimit.

Në kohën e luftës, teksti kryente funksionin e paralajmërimit, mobilizimit dhe dokumentimit mediatik.

Sot, ai mund të kryejë edhe një funksion tjetër:

studimin e kujtesës mediatike të luftës.

Ky ndryshim është shumë i rëndësishëm, sepse një dokument gazetaresk nuk e merr vlerën vetëm nga informacionet që përmban, por edhe nga fakti se na tregon:

Si e shihte intelektuali dhe gazetari arab ngjarjen në kohën kur ajo po ndodhte?

Nga kjo pikëpamje, artikulli i Muhijidin Abdulhalimit është një dokument i rëndësishëm për studimin e imazhit të Kosovës në median arabe në fund të shekullit XX.

Përfundim

Artikulli i Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim, "Populli i Kosovës midis realitetit të dhimbshëm dhe së ardhmes së paqartë", i tejkalon kufijtë e një artikulli të zakonshëm gazetaresk. Ai është njëkohësisht tekst humanitar, letrar, mediatik, politik dhe historik.

Autori arriti ta shndërrojë çështjen e Kosovës nga një lajm mbi një luftë në një rajon të largët në një tragjedi njerëzore të pranishme në ndërgjegjen arabe, duke u përqendruar te refugjati, fëmija i frikësuar, familja e shpërndarë, atdheu i humbur dhe e ardhmja e pasigurt.

Vlera themelore e artikullit qëndron në faktin se ai nuk u mjaftua me regjistrimin e tragjedisë, por ngriti edhe pyetjen e drejtësisë:

Kush është përgjegjës? Kush e mbron viktimën? Dhe a mjafton ndalimi i luftës për t'i dhënë fund vuajtjes së një populli të dëbuar nga atdheu i tij?

Nga pikëpamja letrare, artikulli dallohet për forcën e imazhit, përsëritjen, kontrastin, pyetjen retorike dhe ngritjen emocionale, duke u shndërruar në një elegji gazetareske për një popull të goditur nga tragjedia, si dhe në një mbrojtje letrare kundër dhunës.

Nga pikëpamja mediatike, artikulli paraqet një model të asaj që mund të quhet "media humanitare e angazhuar"; një media që nuk e trajton viktimën si numër, por si njeri me emër, kujtesë, atdhe dhe të drejtë për jetë e dinjitet.

Nga pikëpamja intelektuale dhe kulturore, teksti kontribuon në lidhjen e çështjes së Kosovës me pyetje më të mëdha mbi identitetin, drejtësinë, të drejtat e njeriut, vetëvendosjen, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe rolin e medias në krijimin e ndërgjegjes.

Ndërsa nga pikëpamja e sotme, artikulli mund të konsiderohet edhe një dokument i rëndësishëm i kujtesës mediatike arabe për luftën e Kosovës.

Nëse vlera e tij në kohën kur u shkrua qëndronte në faktin se ishte një zë protestues kundër një tragjedie që po zhvillohej, vlera e tij sot qëndron edhe në faktin se është një dëshmi mediatike e një epoke dhe e mënyrës se si intelektualët dhe mediat arabe e perceptuan dramën e Kosovës.

Prandaj mund të thuhet se Prof. Dr. Muhijidin Abdulhalim nuk shkroi për Kosovën vetëm si një ngjarje politike, por shkroi për të si një plagë në ndërgjegjen njerëzore.

Dhe mësimi më i thellë që lë pas artikulli është se luftërat mund të përfundojnë në fushat e betejës, por pasojat e tyre nuk përfundojnë në kujtesën e popujve; ndërsa media, kur ruan zërin e viktimës nga harresa, nuk e përcjell vetëm historinë, por merr pjesë edhe në ndërtimin e saj, në ruajtjen e kujtesës dhe në kërkimin e drejtësisë.

Nga kjo pikëpamje, artikulli meriton të lexohet si një dëshmi letrare dhe mediatike për tragjedinë e Kosovës, si një dokument i solidaritetit njerëzor dhe kulturor arab me popullin e Kosovës dhe si një nga tekstet që dëshmojnë se fjala mund të shndërrohet nga mjet informimi në mjet të kujtesës, protestës, ndërgjegjësimit dhe drejtësisë.