Ambasadori Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf: Një jetë e përkushtimit, e diplomacisë dhe e mbështetjes së çështjes së Kosovës

 

Një studim historik dhe analitik mbi kontributin e tij intelektual, shkencor, kulturor, politik dhe diplomatik; marrëdhëniet e tij me Kosovën; dëshmitë e vlerësimit të ndërsjellë; urat e komunikimit qytetërues ndërmjet Egjiptit dhe Ballkanit; si dhe një homazh në kujtim të tij pas ndarjes nga jeta. botuar në revistën "Al-Azhar Al-Harf" në Kajro më 17 nëntor 2026.


Nga: Prof. Dr. Beqir Ismaili


Ngushëllime dhe Eulogji


Një fjalë besnikërie dhe ngushëllimi për ndarjen nga jeta të Ambasadorit Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf


Me rastin e ndarjes nga jeta të Ambasadorit Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, më 16 nëntor 2026, ndiejmë një dhimbje të thellë dhe shprehim respektin e mirënjohjen tonë për një personalitet të shquar egjiptian, i cili ndërthurte kulturën e gjerë, formimin intelektual, ndjeshmërinë njerëzore dhe përvojën diplomatike.


I ndjeri la gjurmë të çmuara në jetën kulturore dhe diplomatike, ndërsa qëndrimi i tij njerëzor dhe mbështetja e tij për çështjen e Kosovës përbëjnë një pjesë të rëndësishme të trashëgimisë së tij. Marrëdhënia ime personale me të, takimet dhe bashkëpunimi ynë në çështje shkencore, kulturore dhe diplomatike, veçanërisht në lidhje me Kosovën, më japin mundësinë të dëshmoj për vlerat e tij dhe për kontributin që dha në forcimin e urave të miqësisë ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.


Ky shkrim është një shenjë besnikërie dhe mirënjohjeje ndaj kujtimit të tij, si dhe një përpjekje për të dokumentuar disa nga aspektet e jetës dhe veprimtarisë së tij.


Lusim Zotin e Madhërishëm që ta mëshirojë, ta përfshijë në mëshirën e Tij dhe t'i japë vend në Xhenet. Ngushëllimet tona më të sinqerta familjes së tij, të afërmve dhe të gjithë atyre që e çmuan dhe e respektuan.


Hyrje


Ky artikull synon të paraqesë dhe të dokumentojë personalitetin e Ambasadorit Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, duke trajtuar dimensionet kryesore të formimit të tij intelektual, shkencor, kulturor, politik dhe diplomatik, si dhe rolin e tij në forcimin e marrëdhënieve njerëzore dhe qytetëruese ndërmjet Egjiptit dhe Kosovës.


Nëpërmjet kapitujve dhe temave të ndryshme, artikulli ndriçon aspekte të veprimtarisë së tij, qëndrimet e tij ndaj çështjes së Kosovës, dëshmitë e vlerësimit të ndërsjellë dhe marrëdhëniet që u ndërtuan mbi respektin, bashkëpunimin dhe besimin e ndërsjellë.


Kapitulli i njëmbëdhjetë trajton takimin dhe marrëdhënien e autorit, Prof. Dr. Beqir Ismaili, me Ambasadorin Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, duke dokumentuar dimensionet intelektuale, diplomatike dhe politike të kësaj marrëdhënieje.


Kapitulli i dymbëdhjetë përqendrohet te dëshmia dhe qëndrimi i ambasadorit në mbështetje të Kosovës, si dhe te kontributi i tij në forcimin e marrëdhënieve kulturore dhe diplomatike ndërmjet dy vendeve.


Ndërsa kapitulli i trembëdhjetë i kushtohet një poezie besnikërie dhe vlerësimi, të shkruar nga Prof. Dr. Beqir Ismaili, si një dhuratë simbolike nga Kosova për në Egjipt, kushtuar shpirtit dhe kujtimit të Ambasadorit Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf. Ky kapitull përfshin gjithashtu një analizë letrare të poezisë, duke shqyrtuar përmbajtjen e saj emocionale, simbolikën dhe mesazhin njerëzor e qytetërues.


Në tërësinë e tij, ky artikull nuk synon vetëm të paraqesë biografinë dhe veprimtarinë e një diplomati të shquar, por edhe të ruajë kujtesën e një marrëdhënieje njerëzore e kulturore që kapërceu kufijtë gjeografikë dhe u shndërrua në një urë miqësie ndërmjet dy popujve.


Ai përbën një dëshmi mirënjohjeje ndaj një personaliteti që e çmoi Kosovën dhe kontribuoi në forcimin e lidhjeve të saj me Egjiptin, si dhe një kujtesë se vlera e vërtetë e njeriut matet me gjurmët që lë në jetën e të tjerëve dhe me urat që ndërton ndërmjet popujve dhe kulturave.


Kapitulli I: Formimi - nga Beni Adijin në Al-Azhar dhe në botë


Ambasadori Dr. Abdulhadi bin Hasenejn Mekhluf rrjedh nga një familje e njohur egjiptiane, e lidhur ngushtë me dijen fetare, traditën e Al-Azharit dhe rezistencën kombëtare. Familja Mekhluf e ka origjinën në fshatin Beni Adijin, i njohur për qëndresën heroike kundër ekspeditës franceze më 1799 dhe për dijetarët e shquar që i dha institucionit të Al-Azharit.


Në këtë traditë shquhen Shejh Hasenejn Muhamed Ali Mekhluf, Shejh Muhamed Hasenejn Mekhluf el-Adawiya dhe, veçanërisht, Shejh Hasenejn Muhamed Mekhluf (1890-1990), i cili shërbeu dy herë si Myfti i Egjiptit dhe ishte anëtar i Këshillit të Dijetarëve të Mëdhenj.


Abdulhadi Mekhluf, djali i gjashtë i Shejh Hasenejnit, përfaqëson vazhdimësinë e kësaj trashëgimie në fushën diplomatike. Vëllai i tij, inxhinieri Dr. Abdulrahman Mekhluf, u dallua në planifikimin urban në Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Kështu, familja mishëroi dy drejtime plotësuese të elitës moderne egjiptiane: diplomacinë dhe zhvillimin urban.


Formimi i Abdulhadit u plotësua nga përvoja dhe studimet në Shtetet e Bashkuara, të cilat i dhanë njohuri mbi institucionet amerikane, mekanizmat e vendimmarrjes dhe çështjet e komuniteteve egjiptiane jashtë vendit. Pas kthimit, në vitin 1956, ai iu bashkua Ministrisë së Jashtme egjiptiane, duke filluar një karrierë që do ta vendoste në qendër të diplomacisë së vendit.


Kapitulli II: Ndikimi fetar - vazhdimi i shtëpisë së fetvasë në kontekst civil


Ndikimi fetar i Abdulhadi Mekhluf nuk qëndron në ushtrimin e detyrës së myftiut apo të juristit, por në përfaqësimin e trashëgimisë së një familjeje të madhe fetare brenda institucioneve civile dhe diplomatike të shtetit modern.


Një nga shprehjet më domethënëse të këtij ndikimi ishte bashkëpunimi me vëllain e tij, Dr. Abdulrahman Mekhluf, për transferimin dhe dhurimin e bibliotekës së çmuar shkencore të babait të tyre, Shejh Hasenejn Mekhluf. Në vitin 1996, kjo bibliotekë iu vu në shërbim komunitetit dhe studiuesve të Beni Adijinit, në bashkëpunim me Ministrinë e Kulturës.


Ky veprim përfaqëson shndërrimin e trashëgimisë private në pasuri publike dhe dëshmon se ndikimi fetar mund të shfaqet jo vetëm nëpërmjet fetvasë, por edhe në ruajtjen dhe përhapjen e dijes për brezat e ardhshëm.


Kapitulli III: Ndikimi gjuhësor dhe letrar - midis gjuhës së diplomacisë dhe gjuhës së dëshmisë


Ndikimi gjuhësor i Mekhluf u shfaq veçanërisht në veprimtarinë diplomatike, ku saktësia, maturia dhe përgjegjësia në formulimin e dokumenteve kishin rëndësi të jashtëzakonshme. Si drejtues i ekipit diplomatik në zyrën e Këshilltarit të Sigurisë Kombëtare, ai mbikëqyri korrespondencën dhe komunikimet sekrete ndërmjet Muhamed Hafiz Ismailit dhe sekretarit amerikan të Shtetit, Henry Kissinger, para dhe gjatë Luftës së Tetorit 1973.


Përveç kësaj, dëshmitë e tij në programin televiziv „Dëshmitar i epokës" në kanalin Al Jazeera dhe intervistat e ndryshme përbëjnë një trashëgimi të rëndësishme dokumentare dhe letrare. Nëpërmjet rrëfimeve të tij, ai solli në kujtesën historike personazhe, ngjarje dhe prapaskena të diplomacisë egjiptiane, duke ndërthurur saktësinë e dokumentit me gjallërinë e rrëfimit.


Kapitulli IV: Ndikimi shkencor - diplomacia si shkencë e aplikuar


Kontributi shkencor dhe organizativ i Mekhluf u shfaq në mënyrën se si ai menaxhoi punën e ekipit diplomatik në zyrën e Këshilltarit të Sigurisë Kombëtare. Në bashkëpunim me përfaqësues të ushtrisë, inteligjencës dhe Gardës Republikane, ai organizoi komunikimin dhe koordinimin ndërmjet institucioneve shtetërore gjatë krizës së vitit 1973.


Gjatë fillimit të luftës, më 6 tetor, puna u organizua në tri turne ditore për të siguruar ndjekjen e pandërprerë të zhvillimeve ushtarake dhe politike.


Një tjetër kontribut me rëndësi ishte ruajtja e dokumentacionit shtetëror. Pas përfundimit të detyrave në janar 1974, Mekhluf organizoi, klasifikoi dhe dorëzoi dokumentet sekrete dhe procesverbalet e mbledhjeve në Ministrinë e Jashtme. Ky veprim dëshmonte vetëdijen e tij se dokumentet nuk janë pronë personale e funksionarëve, por pjesë e kujtesës dhe trashëgimisë së shtetit.


Kapitulli V: Ndikimi historik - dëshmitar i momentit të kalimit


Vlera historike e Abdulhadi Mekhluf qëndron në faktin se ai ishte njëkohësisht dëshmitar dhe pjesëmarrës në ngjarjet vendimtare të Luftës së Tetorit 1973. Si bashkëpunëtor i afërt i Muhamed Hafiz Ismailit, ai ishte në rrethin e ngushtë që njihte paraprakisht përgatitjet dhe kohën e fillimit të luftës.


Më 5 tetor 1973, ai mbikëqyri zhvendosjen e ekipit diplomatik nga pallati Abdin në një seli alternative dhe të sigurt, vilën Abdulmunim, ku anëtarët e ekipit u informuan për detyrat e tyre të jashtëzakonshme.


Dëshmitë e tij mbi mbledhjen e Këshillit të Sigurisë Kombëtare të 30 shtatorit 1973 dhe vendimin e Presidentit Anwar Sadat për fillimin e luftës përbëjnë burim të rëndësishëm për studimin e prapaskenave politike dhe diplomatike të konfliktit.


Nga këndvështrimi akademik, dëshmia e tij duhet krahasuar me dokumente dhe dëshmi të tjera historike. Megjithatë, përputhja me rrëfimet e bashkëpunëtorëve, përfshirë Ahmed Aboul Gheit, si dhe kujdesi i tij për ruajtjen e dokumenteve shtetërore, i japin asaj vlerë të veçantë si burim historik.


Kapitulli VI: Ndikimi politik - diplomacia si alternativë ndaj betejës, jo si pasojë e saj


Mekhluf përfaqëson një këndvështrim politik sipas të cilit diplomacia dhe forca ushtarake nuk ishin dy rrugë kundërshtuese, por pjesë plotësuese të një strategjie kombëtare. Përgatitjet diplomatike para Luftës së Tetorit 1973 shërbyen për krijimin e kushteve ndërkombëtare dhe strategjike që shoqëruan veprimin ushtarak egjiptian.


Në vlerësimin e zhvillimeve pas luftës, ai shprehu shqetësim për mungesën e koordinimit të plotë arab dhe për dobësimin e angazhimit ndaj të drejtave palestineze. Sipas këtij këndvështrimi, paqja e qëndrueshme në Lindjen e Mesme kërkon një zgjidhje të drejtë dhe gjithëpërfshirëse të çështjes palestineze.


Ai vlerësoi gjithashtu rëndësinë e bojkotit arab të Izraelit si instrument ekonomik dhe diplomatik, duke theksuar se uniteti i qëndrimit arab është një faktor i rëndësishëm në fuqinë negociuese të rajonit.


Kapitulli VII: Ndikimi kulturor - komunitetet, emigrantët dhe përkatësia


Në veprimtarinë e tij diplomatike, Mekhluf i kushtoi vëmendje të veçantë komuniteteve egjiptiane dhe arabe në Shtetet e Bashkuara. Ai e konsideronte lidhjen e emigrantëve me atdheun një çështje me rëndësi kulturore dhe kombëtare.


Vëmendja e tij ndaj ndikimeve politike dhe ideologjike që mund të prek nin këto komunitete dëshmonte një kuptim të gjerë të marrëdhënieve ndërkombëtare. Për të, mbrojtja e interesave kombëtare nuk kufizohej vetëm në tryezat diplomatike, por përfshinte edhe ruajtjen e identitetit, përkatësisë dhe lidhjeve kulturore të qytetarëve jashtë vendit.


Në këtë kuptim, veprimtaria e tij mund të shihet si një pararendëse e diplomacisë kulturore dhe asaj të diasporës.


Kapitulli VIII: Ndikimi diplomatik - inxhinieria e zyrës së Sigurisë Kombëtare


Kontributi më i rëndësishëm diplomatik i Mekhluf lidhet me drejtimin dhe organizimin e ekipit diplomatik në zyrën e Këshilltarit të Sigurisë Kombëtare. Në këtë ekip bënin pjesë diplomatë të rinj, ndër të cilët Ahmed Aboul Gheit dhe Ahmed Maher, si dhe përfaqësues të institucioneve të sigurisë dhe të forcave të armatosura.


Ky bashkëpunim ndërinstitucional krijoi një model të rëndësishëm koordinimi ndërmjet diplomacisë, ushtrisë dhe udhëheqjes politike, veçanërisht në komunikimet sekrete me Uashingtonin.


Pas përfundimit të operacioneve ushtarake, Mekhluf mbikëqyri transferimin e dokumenteve në Ministrinë e Jashtme dhe integrimin e anëtarëve të ekipit në strukturat diplomatike. Kështu, përvoja e kësaj periudhe u përcoll te një brez diplomatësh që më vonë morën pozita të rëndësishme drejtuese.


Karriera e tij u kurorëzua me detyrën e zëvendësndihmësit të ministrit të Jashtëm egjiptian, duke dëshmuar vazhdimësinë dhe rëndësinë e përvojës së tij institucionale.


Kapitulli IX: Vlerësimi i ndikimit - lexim i përbërë kritik


Ndikimi i Abdulhadi Mekhluf nuk duhet matur vetëm me numrin e librave apo të veprave të botuara, por me rolin e tij lidhës ndërmjet institucioneve, njerëzve dhe periudhave historike.


Ai ishte një figurë që bashkoi trashëgiminë fetare me administratën moderne, diplomacinë me sigurinë kombëtare, Egjiptin me komunitetet jashtë vendit dhe përvojën personale me kujtesën historike.


Kontributi i tij shfaqet veçanërisht në tri fusha: ruajtjen e dokumenteve shtetërore, formimin dhe zhvillimin e kuadrove diplomatike dhe dokumentimin e dëshmive mbi ngjarjet vendimtare të historisë egjiptiane.


Ai ishte, mbi të gjitha, njeri i tranzicioneve: i aftë të lidhte traditën me modernitetin dhe të kontribuonte në ndryshimet institucionale pa kërkuar domosdoshmërisht vëmendjen personale. Prandaj, ndikimi i tij duhet kuptuar si ndikim cilësor, i thellë dhe afatgjatë.


Kapitulli X: Ndikimi fetar dhe kulturor në kontekstin e tij më të gjerë


Biografia e Abdulhadi Mekhluf përfaqëson një model të rëndësishëm shoqëror: kalimin e bijve të familjeve të dijetarëve të Al-Azharit drejt institucioneve moderne të shtetit, veçanërisht diplomacisë.


Familja Mekhluf mishëron një kryqëzim të veçantë ndërmjet dijes fetare, diplomacisë dhe shkencave të planifikimit urban. Ky bashkëjetim dëshmon se trashëgimia e Al-Azharit nuk mbeti e kufizuar në institucionet fetare, por u bë pjesë e jetës publike dhe e zhvillimit të shtetit egjiptian.


Në thelb, Ambasadori Dr. Abdulhadi bin Hasenejn Mekhluf ishte një njeri midis dy teksteve: tekstit të traditës juridike dhe fetare që trashëgoi nga familja e tij dhe tekstit diplomatik që ndihmoi të ndërtohej në zyrën e Sigurisë Kombëtare. Në të dyja këto botë ai ruajti besnikërinë, maturinë dhe përgjegjësinë ndaj dijes dhe sekretit.


Prandaj, rëndësia e tij historike nuk qëndron vetëm në postet që mbajti, por në ndikimin që la në kujtesën kombëtare, dokumentacionin shtetëror, zhvillimin institucional dhe formimin e brezave të diplomatëve.


Ai mbetet një figurë që bashkoi dinjitetin e një familjeje të njohur fetare me urtësinë e diplomacisë moderne dhe që kontribuoi në një nga periudhat më vendimtare të historisë së Egjiptit: kalimin nga disfata e vitit 1967 drejt fitores dhe ndryshimit strategjik të vitit 1973.


Kapitulli XI: Takimi i Profesor Doktor Beqir Ismaili me Ambasadorin Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf


Studim dokumentar analitik mbi dimensionin intelektual, diplomatik dhe politik


Dëshmitë e gjalla - të cilat rrëfehen nga dëshmitarë që kanë jetuar ngjarjet ose janë lidhur me aktorët e tyre përmes lidhjeve shkencore dhe njerëzore - konsiderohen ndër burimet më të çmuara të historisë kulturore dhe diplomatike, sepse na transmetojnë ngjarjen të ngarkuar me kontekstin e saj njerëzor, dhe jo thjesht të thatë në dokumente të ngurta. Në këtë kapitull paraqesim një takim intelektual dhe akademik të veçantë që bashkoi Profesor Doktor Beqir Ismailin- një nga dijetarët dhe studiuesit më të shquar në Ballkan, të interesuar për trashëgiminë shkencore fetare dhe çështjet e myslimanëve në rajon - dhe Ambasadorin Dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, ish-zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm egjiptian, dhe djalin e muftiut të Egjiptit Shejh Hasenejn Mekhluf.


Rëndësia e këtij takimi qëndron në faktin se ai është pika e kryqëzimit midis tre rrugëve: një rrugë shkencore akademike që kërkon trashëgiminë shkencore të Shejh Hasenejn Mekhluf për ta përkthyer në shqip dhe për t'ia paraqitur myslimanëve të Ballkanit; një rrugë diplomatike që mbart kujtesën e shtetit egjiptian në fazat e tij më të rrezikshme; dhe një rrugë politike njerëzore që lidh çështjen e Kosovës me ndërgjegjen arabe dhe islame. Prandaj, dokumentimi dhe analizimi i këtij takimi nuk i shërben vetëm biografisë së Ambasadorit Mekhluf, por ndriçon një faqe të rëndësishme të historisë së marrëdhënieve intelektuale midis Egjiptit dhe Ballkanit, dhe hedh dritë mbi rolin që luajtën bijtë e shtëpisë së Mekhluf - shkencë dhe diplomaci - në shërbim të çështjeve të myslimanëve në botë.


Ky kapitull do të adoptojë një metodologji dokumentare analitike: paraqet tekstin e takimit siç e rrëfeu Prof. Dr. Beqir Ismaili, më pas e analizon në dritën e kontekstit historik dhe kulturor, vlerëson ndikimin e tij në fushat intelektuale, diplomatike dhe politike, dhe përfundon me rezultatet metodologjike që kjo dëshmi i shton studimit gjithëpërfshirës të biografisë së Ambasadorit Mekhluf.


Së pari: Teksti i takimit siç e rrëfeu Profesor Doktor Beqir Ismaili


"Herën e parë që dëgjova për Shejh Hasenejn Mekhluf, e dëgjova si mufti i Egjiptit, dhe muftiu siç dihet gjithmonë është i famshëm dhe emri i tij është i spikatur në Egjipt. Por hera e parë që dëgjova për të dhe për jetën e tij shkencore, dhe rolin e tij udhëheqës efektiv ndaj myslimanëve të botës në përgjithësi, dhe myslimanëve të Ballkanit në veçanti, ishte përmes Shejh Tefik (Islam) Jahja, dhe Shejh Tefik (Islam) Jahja fliste shumë për të, kështu që fillova të interesohem për të dhe të lexoj për të, veçanërisht në lidhje me fetvatë e tij përmes librave të tij, stilit dhe mendimit të tij.


Më në fund kontaktova me një nga bijtë e tij, Ambasadorin Abdulhadi Hasenejn Mekhluf (zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm), dhe i kërkova të më furnizonte me librat e çmuar të babait të tij, të cilët nuk mund të bëjë pa ta botës dhe mësuesi. Më pas u takova me djalin tjetër të tij, me emrin Abdulrahman Hasenejn Mekhluf, dhe më në fund vendosa të shkruaj një përmbledhje për jetën e tij dhe të përmend disa nga fetvatë e tij të çmuara fisnike në një broshurë, në mënyrë që të përkthehet në gjuhën shqipe dhe të përfitojnë prej saj myslimanët e Ballkanit.


Më pas e vizitova disa herë në shtëpinë e tij, dhe ai më furnizoi me materialet e nevojshme për librin që shkrova për babain e tij, me titull: Shejhu i nderuar Hasenejn Mekhluf, muftiu i Egjiptit dhe jeta e tij shkencore. Në libër përmenda gjithashtu rolin e Shejh Hasenejn Mekhluf në çështjen e Kosovës në atë kohë, dhe ofrimin e ndihmës për studentët shqiptarë që studionin në atë kohë, veçanërisht në sistemin komunist.


Dhe gjatë takimeve me Ambasadorin Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, unë gjithmonë e informoja atë për zhvillimet e fundit në lidhje me çështjen e Kosovës dhe masakrat e fundit serbe kundër popullit të Kosovës. Ai mbështeti çështjen e Kosovës në institucionet me të cilat kishte lidhje, dhe gjithmonë merrte pjesë në aktivitetet tona në konferenca, forume dhe festime të tjera."


Së dyti: Analiza e takimit - tre rrugët e tij


1. Rruga shkencore: nga fama publike në kërkimin akademik


Prof. Dr. Beqir Ismaili e fillon rrëfimin e tij me një dallim të saktë midis njohjes së publikut dhe njohjes së studiuesit të specializuar. Shejh Hasenejn Mekhluf njihet nga të gjithë si mufti i Egjiptit, dhe kjo është famë publike që nuk ka nevojë për kërkim. Por njohja e jetës së tij shkencore dhe rolit të tij udhëheqës ndaj myslimanëve të botës dhe Ballkanit - dhe kjo është njohja e thellë që i intereson studiuesit - erdhi përmes një ndërmjetësi shkencor, Shejh Tewfik Islam Yahya. Këtu shfaqet rrjeti i dijetarëve që lidh Al-Azharin me Ballkanin: Shejh Tewfik Islam Yahya ishte një urë njohëse që transmetoi trashëgiminë e Shejh Hasenejn Mekhluf në ndërgjegjen e studiuesve në Ballkan. Kjo na kujton se ndikimi shkencor i shtëpive të shkencës nuk transmetohet vetëm përmes librave, por përmes marrëdhënieve personale midis dijetarëve, dhe ky është një rrjet që zakonisht nuk dokumentohet në dokumentet zyrtare, por ndikimi i tij është më i madh se shumë institucione.


Dhe ajo që meriton reflektim është se Prof. Dr. Beqir Ismaili nuk u kufizua në dëgjim, por filloi të interesohet dhe të lexojë fetvatë e Shejhut, stilin dhe mendimin e tij. Kjo tregon një metodologji kërkimore të pjekur: dëgjimi është fillimi, por kërkimi dhe leximi janë ajo që e shndërron dëshminë në shkencë. Më pas ai kaloi nga leximi në komunikimin e drejtpërdrejtë me bijtë e Shejhut, dhe kërkoi burimet parësore - librat e çmuar të babait të tij - nga Ambasadori Abdulhadi. Ky është një hap metodologjik jashtëzakonisht i rëndësishëm: studiuesi nuk kënaqet me burimet dytësore, por kërkon burimin origjinal. Dhe Ambasadori Mekhluf këtu nuk ishte thjesht një djalë që ruante trashëgiminë e babait të tij, por ishte portë kërkimore që i hapte studiuesit shqiptar dyert e bibliotekës shkencore të çmuar.


2. Rruga kulturore: nga libri në përkthim në Ballkan


Vendimi vendimtar në rrëfimin e Prof. Dr. Beqir Ismaili është vendimi i tij për të shkruar një përmbledhje për jetën e Shejhut dhe fetvatë e tij në një broshurë, dhe më pas për ta përkthyer në shqip në mënyrë që të përfitojnë myslimanët e Ballkanit. Ky vendim mbart implikime të thella kulturore:


- Përkthimi si urë qytetërimi: Shejh Hasenejn Mekhluf shkroi në arabisht, dhe myslimanët e Ballkanit flasin shqip. Përkthimi këtu nuk është thjesht transferim gjuhësor, por është transferim i kapitalit simbolik nga qendra e shkencës fetare (Al-Azhari) në periferinë e saj (Ballkani).


- Zgjedhja selektive: Prof. Dr. Beqir Ismaili nuk përktheu gjithçka, por zgjodhi "një përmbledhje" dhe "disa fetva të çmuara fisnike". Kjo zgjedhje tregon vetëdije se transmetimi i trashëgimisë kërkon filtrim që i përshtatet nevojave të marrësit.


- Qëllimi edukativ: Shprehja "në mënyrë që të përfitojnë myslimanët e Ballkanit" zbulon një qëllim edukativ të qartë, që e shndërron broshurën në një mjet mësimor dhe jo thjesht në një vepër akademike.


Prandaj mund të thuhet se ky takim kontribuoi në ndërkombëtarizimin e trashëgimisë shkencore të shtëpisë së Mekhluf, duke e transferuar nga rrethi egjiptian arab në rrethin e Ballkanit shqiptar, dhe ky është një ndikim kulturor që meriton të regjistrohet në biografinë e Ambasadorit Mekhluf, sepse erdhi si fryt i bashkëpunimit të tij me studiuesin.


3. Rruga politike: Kosova në ndërgjegjen e Ambasadorit Mekhluf


Më e rrezikshmja në rrëfimin e Dr. Kosovi - dhe më domethënësja politikisht - është thënia e tij: "Dhe gjatë takimeve me Ambasadorin Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, unë gjithmonë e informoja atë për zhvillimet e fundit në lidhje me çështjen e Kosovës dhe masakrat e fundit serbe kundër popullit të Kosovës. Ai mbështeti çështjen e Kosovës në institucionet me të cilat kishte lidhje, dhe gjithmonë merrte pjesë në aktivitetet tona në konferenca, forume dhe festime të tjera."


Ky paragraf zbulon tre nivele mbështetjeje:


1. Mbështetja informative/njohëse: Ambasadori Mekhluf ndiqte zhvillimet dhe merrte raporte nga Prof. Dr. Beqir Ismaili. Kjo do të thotë se ai nuk ishte thjesht empatik emocionalisht, por ishte i interesuar për detajet, dhe kjo është sjellje diplomatike profesionale që kupton se çështja shërbehet me njohuri të saktë.


2. Mbështetja institucionale: "Ai mbështeti çështjen e Kosovës në institucionet me të cilat kishte lidhje" - dhe kjo shprehje është jashtëzakonisht e rëndësishme, sepse do të thotë se Ambasadori Mekhluf përdori kapitalin e tij relacionai diplomatik për të shërbyer çështjen e Kosovës. Është investim i përvojës dhe lidhjeve në shërbim të një çështjeje njerëzore, dhe kjo mund të quhet "diplomacia popullore" ose "diplomacia e çështjeve".


3. Mbështetja me prani: "Gjithmonë merrte pjesë në aktivitetet tona në konferenca, forume dhe festime" - kjo do të thotë se mbështetja e tij nuk ishte e fshehur ose teorike, por ishte shfaqje publike në forume. Dhe ky është qëndrim që meriton vlerësim, sepse një burrë diplomatik në pozicionin e tij mund të kufizohej në mbështetje të heshtur, por ai zgjodhi praninë.


Dhe këtu shfaqet një pyetje metodologjike: Pse u interesua Ambasadori Mekhluf për çështjen e Kosovës? Kjo mund të shpjegohet me tre faktorë të ndërlidhur: së pari, trashëgimia fetare që trashëgoi nga shtëpia e fetvasë, e cila i bën çështjet e myslimanëve në botë pjesë të ndërgjegjes së tij; së dyti, përvoja politike në çështjet e çlirimit dhe pushtimit, pasi punoi në departamentin e Palestinës dhe mori pjesë në luftën e Tetorit; së treti, marrëdhënia personale me Prof. Dr. Beqir Ismaili, një marrëdhënie që e shndërroi çështjen nga lajm i largët në detyrë të afërt.


Së treti: Ndikimi intelektual i takimit


1. Korrigjimi i imazhit të "muftiut" në "mendimtar botëror"


Një nga ndikimet më të rëndësishme intelektuale të këtij takimi është se ai paraqiti Shejh Hasenejn Mekhluf - përmes djalit të tij Ambasadorit - si mendimtar botëror dhe jo thjesht mufti lokal. Dr. Kosovi përmendi në librin e tij "rolin e Shejh Hasenejn Mekhluf në çështjen e Kosovës", dhe ofrimin e ndihmës për studentët shqiptarë që studionin nën sistemin komunist. Kjo zbulon një dimension botëror në mendimin e Shejhut që nuk ishte i njohur gjerësisht. Prandaj takimi kontribuoi në rivizatimin e hartës së ndikimit të shtëpisë së Mekhluf, duke e transferuar nga lokaliteti egjiptian në botën islame.


2. Ndikimi në studimet ballkanike


Libri i Prof. Dr. Beqir Ismaili për Shejh Hasenejn Mekhluf - i cili u bazua në materialet që i furnizoi Ambasadori - u bë referencë për studiuesit në Ballkan. Kjo do të thotë se takimi kontribuoi në themelimin e një biblioteke ballkanike për trashëgiminë shkencore egjiptiane. Është ndikim intelektual i shtrirë, sepse çdo studiues shqiptar që lexon këtë libër do të arrijë përmes tij te Shejh Hasenejn Mekhluf, dhe prej andej te Ambasadori Abdulhadi si një nga bijtë e kësaj shtëpie shkencore.


3. Ndikimi në kuptimin e marrëdhënies midis shkencës dhe diplomacisë


Vetë takimi - si ngjarje - mbart domethënie intelektuale: ai sqaron se diplomati mund të jetë shërbëtor i shkencës, dhe se dijetari mund të përfitojë nga diplomati. Ambasadori Mekhluf nuk e trajtoi Dr. Kosovin me logjikën e "djalit që ruan trashëgiminë e babait të tij", por me logjikën e partnerit në një projekt shkencor. Dhe ky model - bashkëpunimi i diplomatit me studiuesin - meriton të studiohet dhe të përgjithësohet, sepse e shndërron diplomacinë nga punë zyrtare në shërbim kulturor.


Së katërti: Ndikimi diplomatik i takimit


1. Diplomacia kulturore në formën e saj më të mirë


Ky takim - nga këndvështrimi diplomatik - mund të klasifikohet në atë që njihet si "diplomacia kulturore". Ambasadori Mekhluf, si diplomat profesionist, përdori burimet e tij kulturore (trashëgiminë shkencore të babait të tij) për të ndërtuar ura me shoqërinë e Ballkanit. Kjo na kujton se diplomacia kulturore nuk është monopoli i institucioneve zyrtare, por mund të ushtrohet nga individë me vetëdije ose pa vetëdije. Dhe Ambasadori Mekhluf e ushtroi atë me vetëdije, sepse kuptoi se trashëgimia e babait të tij mund të ishte mjet afrimi midis Egjiptit dhe Ballkanit.


2. Diplomacia popullore dhe mbështetja e çështjeve të drejta


Sa i përket mbështetjes së Ambasadorit Mekhluf për çështjen e Kosovës në institucione dhe forume, ajo mund të klasifikohet si "diplomacia popullore" ose "diplomacia e çështjeve". Ambasadori nuk ishte në pozicion zyrtar që t'i lejonte qëndrime politike publike ndaj çështjes së Kosovës (veçanërisht në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar), por ai përdori lidhjet dhe ndikimin e tij moral për të mbrojtur një çështje të drejtë. Ky lloj diplomacie - që vepron jashtë kanaleve zyrtare - mund të jetë ndonjëherë më me ndikim, sepse shpreh bindje personale dhe jo qëndrim zyrtar të llogaritur.


3. Diplomacia ndër gjenerata


Është e habitshme se ky takim bashkoi një diplomat egjiptian (Ambasadorin Mekhluf) dhe një studiues shqiptar (Prof. Dr. Beqir Ismaili), dhe të dy i përkasin dy gjeneratave të ndryshme, por u takuan mbi vlerën e shkencës dhe çështjen e drejtë. Kjo sqaron se diplomacia nuk është monopol i një gjenerate të caktuar, por mund të ushtrohet ndër gjenerata. Dhe Ambasadori Mekhluf, si djalë i muftiut të Egjiptit, ishte lidhja midis gjeneratës së Shejh Hasenejn (gjenerata e dijetarëve) dhe gjeneratës së Prof. Dr. Beqir Ismaili (gjenerata e studiuesve bashkëkohorë). Ky rol - roli i urës midis gjeneratave - është një nga rolet më të rëndësishme të Ambasadorit Mekhluf që zbuloi ky takim.


Së pesti: Ndikimi politik i takimit


1. Kosova midis ndërgjegjes arabe dhe islame


Më e rrezikshmja që zbulon ky takim politikisht është interesi zyrtar dhe jozyrtar egjiptian për çështjen e Kosovës në vitet nëntëdhjetë të shekullit të kaluar. Ambasadori Mekhluf, si ish-zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm, ishte dritare përmes së cilës Prof. Dr. Beqir Ismaili shihte institucionet egjiptiane. Kjo do të thotë se çështja e Kosovës nuk ishte e panjohur në ndërgjegjen egjiptiane, por ishte e pranishme përmes personaliteteve si Ambasadori Mekhluf. Ky korrigjim është i rëndësishëm, sepse disa studime priren ta paraqesin qëndrimin arab ndaj çështjes së Kosovës si pasiv ose të vonuar, ndërsa kjo dëshmi zbulon përpjekje individuale dhe institucionale që bëheshin në favor të çështjes.


2. Mbështetja e studentëve shqiptarë: politika përmes arsimit


Dr. Kosovi përmendi se Shejh Hasenejn Mekhluf ofroi ndihmë për studentët shqiptarë që studionin nën sistemin komunist. Kjo zbulon një dimension politik-arsimor të rëndësishëm: arsimi ishte mjet rezistence ndaj sistemit komunist, dhe mbështetja e studentëve shqiptarë ishte mbështetje për praninë islame në Ballkan. Dhe Ambasadori Mekhluf, si trashëgimtar i kësaj trashëgimie, vazhdoi këtë mbështetje përmes lidhjeve të tij me Prof. Dr. Beqir Ismaili. Kështu shohim vazhdimësinë e ndikimit midis dy gjeneratave: gjenerata e Shejh Hasenejn që mbështeti studentët, dhe gjenerata e Ambasadorit Abdulhadi që mbështeti çështjen.


3. Qëndrimi ndaj masakrave serbe: provë e ndërgjegjes


Rrëfimi i Prof. Dr. Beqir Ismailit për "masakrat e fundit serbe kundër popullit të Kosovës" e bën Ambasadorin Mekhluf dëshmitar të një tragjedie, dhe jo thjesht empatik. Dhe ndjekja e tij e vazhdueshme e zhvillimeve do të thotë se ai jetonte çështjen me ndërgjegjen e tij. Kjo na kujton qëndrimin e tij ndaj çështjes palestineze, në të cilën punoi në departamentin e Palestinës, dhe refuzoi lëshimet e njëanshme. Kështu shfaqet qëndrueshmëria e qëndrimit te Ambasadori Mekhluf: çështje e drejtë, mbështetje e vazhdueshme, dhe refuzim i padrejtësisë. Dhe kjo qëndrueshmëri është ajo që mund të quhet "ndërgjegjia diplomatike", dhe është më e çmuara që mund të zotërojë një burrë shteti.


Së gjashti: Vlerësimi i takimit në dritën e studimit gjithëpërfshirës


1. Takimi si dokument historik


Ky takim - siç e rrëfeu Prof. Dr. Beqir Ismaili - konsiderohet dokument historik i një lloji të veçantë: ai nuk dokumenton një ngjarje zyrtare, por dokumenton një marrëdhënie njerëzore midis një dijetari dhe një studiuesi. Dhe ky dokument plotëson dokumentet zyrtare (si studimi i revistës "Egjipti Modern"), sepse zbulon aspektin njerëzor në personalitetin e Ambasadorit Mekhluf: një djalë që ruan trashëgiminë e babait të tij, një diplomat që mbështet një çështje të drejtë, dhe një intelektual që merr pjesë në konferenca. Dhe ky aspekt zakonisht nuk shfaqet në dokumentet zyrtare, por është i nevojshëm për të kuptuar personalitetin në mënyrë të plotë.


2. Takimi si shtesë cilësore në biografinë e Ambasadorit Mekhluf


Nëse studimi gjithëpërfshirës i biografisë së Ambasadorit Mekhluf u përqendrua në rolet e tij zyrtare (drejtor i zyrës së këshilltarit të Sigurisë Kombëtare, kryetar i departamentit të Palestinës, zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm), ky takim shton role jozyrtare që nuk janë më pak të rëndësishme: rolin e tij si ruajtës i trashëgimisë së babait të tij, mbështetës i çështjes së Kosovës, dhe partner në një projekt shkencor ballkanik. Dhe këto role shtojnë dimensione të reja në vlerësimin e ndikimit të tij në fushat kulturore, politike dhe diplomatike, dhe konfirmojnë se ndikimi i tij nuk u kufizua në institucionet zyrtare, por u shtri në shoqërinë civile dhe marrëdhëniet kulturore.


3. Takimi si dokumentim i marrëdhënies Egjipt-Ballkan


Nga një këndvështrim më i gjerë, ky takim zbulon një marrëdhënie intelektuale midis Egjiptit dhe Ballkanit që nuk është dokumentuar ende mjaftueshëm. Shejh Tefik (Islam) Jahja transmetoi trashëgiminë e Shejh Hasenejn Mekhluf në Ballkan, Prof. Dr. Beqir Ismaili e përktheu në shqip, dhe Ambasadori Mekhluf mbështeti çështjen e Kosovës. Dhe ky zinxhir - nga Al-Azhari në Ballkan - meriton të jetë temë e një studimi të pavarur, sepse zbulon diplomaci shkencore që parapriu diplomacinë zyrtare, dhe rrjet dijetarësh që lidhi Egjiptin me Ballkanin para se ta lidhnin marrëveshjet politike.


4. Kufijtë e vlerësimit dhe nevoja për dokumentim shtesë


Nga ndershmëria metodologjike është të theksohet se kjo dëshmi, si çdo dëshmi, shpreh perspektivën e mbajtësit të saj. Dr. Kosovi e rrëfen takimin nga këndvështrimi i interesit të tij për çështjen e Kosovës dhe trashëgiminë e Shejh Hasenejn, dhe mund të mos ketë hedhur dritë mbi aspekte të tjera të personalitetit të Ambasadorit Mekhluf. Prandaj kjo dëshmi ka nevojë për intervista shtesë me studiues të tjerë, dhe për dokumente të shkruara (si libri që përmendi Prof. Dr. Beqir Ismaili) për të verifikuar detajet. Dhe kjo nuk e zvogëlon vlerën e dëshmisë, por e përcakton me saktësi kuadrin e saj metodologjik.


Më në fund, mund të thuhet se ky takim - që bashkoi Profesor Doktor Beqir Ismaili dhe Ambasadorin Dr. Abdulhadi bin Hasenejn Mekhluf - përfaqëson model unik të ndërveprimit midis shkencës, diplomacisë dhe çështjes së drejtë. Takimi filloi me një kërkesë shkencore (librat e Shejh Hasenejn Mekhluf), u shndërrua në një projekt kulturor (përkthimi i librit në shqip), dhe u shtri në mbështetje politike (çështja e Kosovës). Dhe këto tre rrugë - shkenca, kultura dhe politika - plotësojnë njëra-tjetrën për të paraqitur një pamje të plotë të personalitetit të Ambasadorit Mekhluf: djali i denjë i shtëpisë së shkencës, diplomati me ndërgjegje, dhe intelektuali i angazhuar në çështjet e umetit të tij.


Kështu bëhet e qartë se ky takim nuk është thjesht një ngjarje kalimtare në biografinë e Ambasadorit Mekhluf, por është dritare përmes së cilës shihen dimensione të reja të personalitetit të tij: roli i tij si ruajtës i trashëgimisë shkencore, si mbështetës i çështjeve të myslimanëve në Ballkan, dhe si urë midis Egjiptit dhe botës shqiptare. Dhe këto janë dimensione që konfirmojnë atë që arriti studimi gjithëpërfshirës: se ndikimi i Ambasadorit Mekhluf ishte ndikim cilësor i thellë, që vepron në heshtje përmes marrëdhënieve, dokumenteve dhe përkthimeve, më shumë sesa vepron në zhurmën e pozicioneve zyrtare. Dhe me këtë provohet se burrat e mëdhenj nuk maten me numrin e pozicioneve të tyre, por me numrin e urave që ndërtojnë midis kulturave, gjeneratave dhe çështjeve.


Kapitulli XII: Shkelqësia e Tij, Ambasadori Profesor Dr. Abdulhadi Mekhluf - Një dëshmi në mbështetjen e kauzës së Kosovës dhe ndërtimin e lidhjeve kulturore


Me analizë kritike letrare gjithëpërfshirëse, dhe vlerësim i ndikimit intelektual, mediatik, gjuhësor, letrar, shkencor, fetar, kulturor, diplomatik dhe politik


Dëshmia e dhënë nga Ambasadori i Nderuar Profesor Doktor Abdulhadi Mekhluf - ish-zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm egjiptian - në nder të Profesor Doktor Beqir Ismailit, përfaqësuesit të Kosovës në Egjipt, është ndër dëshmitë e pakta që bashkojnë tre dimensione që rrallë takohen në një tekst të vetëm: një dimension moral që përfaqësohet në njohjen e mirësisë dhe vlerësimin e përpjekjes; një dimension politik që përfaqësohet në pranimin e rolit të përfaqësuesit të Kosovës në ngritjen e flamurit të saj në Egjipt; dhe një dimension kulturor që përfaqësohet në theksimin e mbështetjes së lidhjeve kulturore midis popujve egjiptian dhe kosovar. Dhe ky tekst - megjithë shkurtësinë e tij - mbart domethënie të thella që meritojnë analizë letrare dhe kritike, dhe kërkojnë vlerësim gjithëpërfshirës të ndikimit të Ambasadorit Mekhluf në fushat e ndryshme që ka trajtuar ky studim.


Së pari: Dokumentimi i tekstit


Teksti siç është transmetuar


Ambasadori i Nderuar Profesor Doktor Abdulhadi Mekhluf (zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm) tha:


"Nuk mund të mos regjistroj gjithë mirënjohjen dhe falënderimin për Profesor Doktor Beqir Ismailit - përfaqësuesin e Kosovës në Egjipt - i cili ngriti flamurin e Kosovës në Egjipt lart, dhe i cili kujdeset me gjithë kujdesin për mbështetjen e lidhjeve kulturore midis popullit të Egjiptit dhe popullit të madh të Kosovës."


Së dyti: Analiza kritike letrare e tekstit


1. Struktura e tekstit: nga njohja në theksim


Teksti bazohet në një strukturë trefishe të qartë:


- Niveli i parë: Njohja personale - "Nuk mund të mos regjistroj gjithë mirënjohjen dhe falënderimin". Kjo shprehje fillon me "Nuk mund të mos" që shpreh detyrim dhe domosdoshmëri, sikur folësi ta shohë njohjen e mirësisë si detyrim nga i cili nuk mund të shpëtojë, dhe jo si kompliment kalimtar. Përdorimi i "regjistroj" - me përemrin e vetës së parë - i jep dëshmisë karakter zyrtar dokumentar, sikur ai po e regjistron atë në një regjistër që nuk fshihet.


- Niveli i dytë: Përshkrimi objektiv - "i cili ngriti flamurin e Kosovës në Egjipt lart". Kjo është fjali përshkruese që materializon rolin e Kosovit në imazh vizual (ngritja e flamurit lart), dhe ky është imazh që mbart domethënie dinjiteti, qartësie dhe qëndrueshmërie.


- Niveli i tretë: Theksimi i ardhshëm - "dhe i cili kujdeset me gjithë kujdesin për mbështetjen e lidhjeve kulturore". Kjo fjali shpreh vazhdimësinë (kujdeset - folje e tashme), dhe thekson se marrëdhënia nuk është ngjarje e kaluar, por rrugë e vazhdueshme.


Dhe kjo strukturë trefishe pasqyron progresion logjik: nga njohja e mirësisë, në përshkrimin e veprimit, në shikimin e së ardhmes. Dhe ky është progresion që i përshtatet logjikës së diplomatit profesionist që i shikon gjërat në kontekstin e tyre kohor të shtrirë.


2. Gjuha: midis zyrtarishtes dhe emocionalitetit


Teksti bashkon gjuhën zyrtare (titujt e plotë: Ambasadori i Nderuar Profesor Doktor, zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm) dhe gjuhën emocionale (gjithë mirënjohjen dhe falënderimin, gjithë kujdesin, i madh). Dhe ky bashkim nuk është kontradiktë, por është ekuilibër i qëllimshëm që pasqyron personalitetin e folësit: ai është diplomat që njeh vlerën e titujve, por është gjithashtu njeri që njeh vlerën e mirënjohjes. Dhe përdorimi i mbiemrit "i madh" për popullin e Kosovës - megjithëse "i madh" është mbiemër absolut që zakonisht nuk përdoret në gjuhën diplomatike zyrtare - zbulon anësi ndjenjash që folësi nuk e fsheh, por e shpall me vetëdije.


3. Figura retorike: "Ngritja e flamurit lart"


Figura më e fuqishme retorike në tekst është "ngriti flamurin e Kosovës në Egjipt lart". Dhe ky imazh mbart domethënie të shumëfishta:


- Flamuri është simbol i sovranitetit, identitetit dhe ekzistencës.


- Ngritja është akt shpalljeje dhe lartësimi.


- Lartësia është domethënie e mos përkuljes ose mos zbehjes.


- Në Egjipt përcakton vendin, dhe në të ka domethënie se Egjipti ishte arenë për këtë ngritje.


Dhe ky imazh nuk është thjesht metaforë estetike, por është shprehje politike e njohjes së rolit të Kosovit në përfaqësimin e vendit të tij në Egjipt në rrethana ku ky përfaqësim kërkonte guxim. Prandaj mund të thuhet se Ambasadori Mekhluf përdori retorikën në shërbim të politikës, ose politikën në shërbim të retorikës - dhe kjo i përshtatet një diplomati letrar.


4. Fusha semantike: mirënjohja, falënderimi dhe kujdesi


Fjalët e tekstit shpërndahen në dy fusha semantike të ndërlidhura:


- Fusha e mirënjohjes: mirënjohja, falënderimi.


- Fusha e kujdesit: kujdesi, mbështetja, lidhjet.


Dhe ky ndërthurje zbulon vizion të plotë: mirënjohja nuk është fjalë që thuhet, por është kujdes i vazhdueshëm për mbështetjen e lidhjeve. Domethënë, falënderimi te Ambasadori Mekhluf nuk është reagim i kaluar, por akt i tashëm dhe i ardhshëm. Dhe ky vizion pasqyron etikën e diplomatit që i shikon marrëdhëniet midis popujve si amanet që kërkon kujdes, dhe jo si marrëveshje që kryhet dhe mbaron.


5. Krahasimi stilistik: midis dëshmisë së Kosovit dhe dëshmisë së Mekhluf


Nëse krahasojmë këtë tekst me tekstin e dëshmisë së Prof. Dr. Beqir Ismailit (kapitulli i mëparshëm), gjejmë kontrast stilistik domethënës:


- Dëshmia e Prof. Dr. Beqir Ismailit: rrëfim i detajuar, fillon nga dëgjimi dhe përfundon me veprimin, dhe përqendrohet në rrugëtimin (si e njohu Shejhun, si kontaktoi djalin, si shkroi librin).


- Dëshmia e Ambasador Mekhlufit: e përmbledhur, fillon me njohjen dhe përfundon me theksimin, dhe përqendrohet në qëndrimin (vlerësimi i rolit, mbështetja e lidhjeve).


Dhe ky kontrast pasqyron ndryshim pozicioni: Kosovi është studiues që dokumenton një rrugëtim shkencor, dhe Mekhluf është diplomat që dokumenton një qëndrim politik-kulturor. Dhe të dy plotësojnë njëri-tjetrin: i pari rrëfen si lindi marrëdhënia, dhe i dyti rrëfen çfarë prodhoi ajo.


Së treti: Vlerësimi i ndikimit të Ambasadorit Mekhluf në jetën intelektuale, mediatike, gjuhësore, letrare, shkencore, fetare, kulturore, diplomatike dhe politike


1. Ndikimi intelektual


Ndikimi intelektual i Ambasadorit Mekhluf shfaqet në vizionin e tij plotësues të marrëdhënies midis fuqisë, diplomacisë dhe drejtësisë. Ai nuk i ndau çështjen palestineze nga çështja e Kosovës, por i shikoi të dyja si çështje të drejta që meritojnë mbështetje. Dhe ky mendim plotësues - që refuzon selektivitetin në mbrojtjen e të drejtave - është kontribut intelektual i rëndësishëm në një kontekst arab ku disa çështje paraqiteshin para të tjerave. Gjithashtu, koncepti i tij për "diplomacinë popullore" dhe "mbështetjen e lidhjeve kulturore" pasqyron mendim diplomatik të avancuar që i shikon marrëdhëniet midis popujve si rrjet lidhjesh kulturore dhe jo thjesht shkëmbim interesash.


2. Ndikimi mediatik


Ambasadori Mekhluf nuk ishte mediatik në kuptimin profesional, por ndikimi i tij mediatik shfaqet në praninë e tij në konferenca, forume dhe festime që përmendi Prof. Dr. Beqir Ismaili, dhe në dëshmitë e tij televizive (si programi "Dëshmitar i epokës") që dokumentuan prapaskenat e luftës së Tetorit. Dhe kjo prani mediatike - e bazuar në përvojë të drejtpërdrejtë dhe jo në teorizim - i jep besueshmëri të rrallë diskursit mediatik egjiptian për atë fazë. Gjithashtu, dëshmia e tij në nder të Kosovit - që është tekst i botueshëm - mbart vlerë mediatike sepse dokumenton rolin e përfaqësuesit të Kosovës në Egjipt nga këndvështrim i lartë egjiptian.


3. Ndikimi gjuhësor


Ndikimi gjuhësor i Mekhluf shfaqet në saktësinë e formulimit të tij që e vërejtëm në analizën e tekstit: përdorimi i "Nuk mund të mos" për detyrimin, dhe "regjistroj" për dokumentimin. Dhe ky kujdes për saktësinë gramatikore - megjithëse në tekstin e transmetuar ka disa dobësi - pasqyron sfond gjuhësor të rrënjosur të nxjerrë nga shtëpia e shkencës fetare ku u rrit. Gjithashtu, gjuha e tij diplomatike - në korrespondencat që mbikëqyri - ishte model i tekstit diplomatik egjiptian të saktë.


4. Ndikimi letrar


Ndikimi letrar i Mekhluf - siç u tha në kapitullin e parë - shfaqet në dëshmitë e tij gojore që konsiderohen zhanër letrar-historik i përbërë. Dhe teksti që kemi përpara - megjithë shkurtësinë - mbart vlerë letrare në imazhin e tij retorik ("ngriti flamurin e Kosovës lart") dhe në strukturën e tij trefishe. Dhe mund të thuhet se Mekhluf zotëronte ndjesi letrare në shprehje, që shfaqet në zgjedhjen e imazheve dhe krahasimeve, edhe pse nuk ishte letrar në kuptimin profesional.


5. Ndikimi shkencor


Ndikimi shkencor - siç u detajua më parë - shfaqet në menaxhimin e krizave (organizimi i turneve në zyrën e Sigurisë Kombëtare), arkivimin (indeksimi i dokumenteve sovrane dhe dorëzimi i tyre), dhe studimin e lobit sionist si strukturë institucionale. Dhe i shtohet kësaj në këtë kapitull mbështetja e projektit shkencor që ndërmori Prof. Dr. Beqir Ismaili (furnizimi me materiale, lehtësimi i qasjes në trashëgiminë e Shejh Hasenejn). Dhe kjo mbështetje shkencore - megjithëse indirekte - kontribuoi në prodhimin e një libri ballkanik për trashëgiminë egjiptiane, dhe është ndikim shkencor i shtrirë.


6. Ndikimi fetar


Ndikimi fetar - siç u sqarua - shfaqet në përfaqësimin e trashëgimisë shkencore fetare në hapësirën civile, dhe në vakëfin e bibliotekës shkencore të babait të tij për fshatin Beni Adijin. Dhe i shtohet kësaj në këtë kapitull mbështetja e çështjes së Kosovës që është çështje e një populli mysliman në Ballkan, dhe kjo mbështetje buron nga ndërgjegjia fetare që trashëgoi nga shtëpia e fetvasë. Dhe kështu ndikimi fetar shfaqet në dy forma: ruajtja e trashëgimisë (biblioteka), dhe ndihma për të dobëtit (Kosova).


7. Ndikimi kulturor


Ndikimi kulturor është më i spikatur në këtë kapitull: Ambasadori Mekhluf u kujdes për mbështetjen e lidhjeve kulturore midis popullit të Egjiptit dhe popullit të Kosovës - siç thotë ai vetë. Dhe ky kujdes u shfaq në: furnizimin e Prof. Dr. Beqir Ismailit me librat e babait të tij, mbështetjen e përkthimit të librit në shqip, dhe pjesëmarrjen në konferenca dhe festime. Dhe këto vepra të bashkuara konsiderohen diplomaci kulturore në kuptimin e saktë, që kontribuon në ndërkombëtarizimin e trashëgimisë egjiptiane dhe në forcimin e pranisë kulturore të Egjiptit në Ballkan.


8. Ndikimi diplomatik


Ndikimi diplomatik shfaqet në inxhinierinë e ekipit diplomatik në zyrën e Sigurisë Kombëtare, në tranzicionin institucional pas luftës, dhe në mbështetjen e çështjes së Kosovës në institucionet me të cilat kishte lidhje. Dhe kjo mbështetje - siç përmendi Kosovi - ishte institucionale dhe publike, dhe pasqyron diplomacinë e çështjeve që e bën diplomatë mbrojtës të së drejtës dhe jo thjesht zbatues të politikës. Gjithashtu, dëshmia e tij në nder të Prof. Dr. Beqir Ismailit konsiderohet dokument diplomatik që dokumenton rolin e përfaqësuesit të Kosovës në Egjipt.


9. Ndikimi politik


Ndikimi politik shfaqet në qëndrimin e tij ndaj çështjes palestineze (refuzimi i lëshimeve të njëanshme), në mbështetjen e çështjes së Kosovës (në institucione dhe forume), dhe në vizionin e tij për plotësimin midis ushtarakishtes dhe politikës në luftën e Tetorit. Dhe këto tre qëndrime bashkohen në një parim të vetëm: që politika duhet t'i shërbejë së drejtës dhe drejtësisë, dhe jo të heqë dorë prej tyre. Dhe ky parim - në një kontekst diplomatik ku shpesh mbizotërojnë llogaritë pragmatike - konsiderohet kontribut politik që meriton regjistrim.


Më në fund, mund të thuhet se teksti i dhënë nga Ambasadori i Nderuar Profesor Doktor Abdulhadi Mekhluf në nder të Profesor Doktor Beqir Ismailit - megjithë shkurtësinë e tij - është dritare e vogël mbi një personalitet të madh. Ai zbulon një diplomat që di të thotë "faleminderit" në një gjuhë që mbart detyrim, dokumentim dhe vazhdimësi; një intelektual që i shikon marrëdhëniet midis popujve si lidhje kulturore dhe jo si marrëveshje politike; dhe një njeri që mbart ndërgjegje që e bën të mbështesë çështjen e Kosovës. Dhe shprehja e tij "ngriti flamurin e Kosovës në Egjipt lart" erdhi si imazh retorik që përmbledh një qëndrim politik dhe moral në të njëjtën kohë.


Sa i përket vlerësimit të ndikimit të tij në nëntë fushat, ai mund të përmblidhet në atë që Ambasadori Mekhluf ishte njeri i ndikimit cilësor të thellë dhe jo i ndikimit sasior të madh: ndikimi i tij në kujtesë (dëshmitë), në strukturën institucionale (ekipi diplomatik), në kadro (Abul Gejit dhe të tjerë), në dokumente (arkivimi), në lidhjet kulturore (Egjipt-Kosovë), dhe në trashëgiminë shkencore (biblioteka e babait të tij). Dhe është ndikim që nuk matet me numrin e vëllimeve, por me numrin e urave që ndërtoi midis kulturave, gjeneratave dhe çështjeve.


Dhe me këtë studimi provon se Ambasadori Abdulhadi bin Hasenejn Mekhluf - djali i muftiut të Egjiptit - nuk ishte thjesht trashëgimtar i lavdisë së familjes së tij, por ishte krijues i një lavdie të re: lavdia e diplomatit që mbart shkencën në ndërgjegjen e tij, ndërgjegjen në vendimin e tij, dhe kulturën në mjetet e tij. Dhe është lavdi që i përshtatet atij që bashkoi dinjitetin e shtëpisë së fetvasë me urtësinë e diplomacisë, besnikërinë ndaj sekretit me përgjegjësinë e dëshmisë, dhe përkatësinë ndaj Egjiptit me hapjen ndaj botës - nga Al-Azhari në Kosovë Ballkan.


Kapitulli XIII: Nga Kosova në Egjipt: Poezi mirënjohjeje dhe nderimi për shpirtin e ambasadorit dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf


Dëshmi njerëzore dhe letrare mbi besnikërinë, dijen, diplomacinë dhe mbështetjen për çështjen e Kosovës


Marrëdhënia ime me ambasadorin e ndjerë, dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, ishte një marrëdhënie e veçantë njerëzore dhe intelektuale, e ndërtuar mbi respektin e ndërsjellë, vlerësimin dhe bashkëpunimin shkencor e kulturor. Takimet dhe bashkëpunimi ynë vazhduan përgjatë një periudhe të gjatë, veçanërisht në lidhje me çështjen e Kosovës dhe përpjekjet për forcimin e marrëdhënieve ndërmjet popullit të Kosovës dhe popullit të Egjiptit.


Ambasadori dr. Abdulhadi Mekhluf shfaqi interes dhe vlerësim të veçantë për Kosovën, për popullin e saj dhe për përpjekjet e tij për liri, dinjitet dhe njohje ndërkombëtare. Ai vlerësoi gjithashtu përpjekjet për forcimin e lidhjeve kulturore ndërmjet dy popujve.


Në këtë kontekst, kjo poezi është një shprehje e sinqertë e besnikërisë dhe mirënjohjes, që vjen nga Kosova drejt Egjiptit, në nderim të kujtimit të një personaliteti diplomatik dhe njerëzor, i cili la gjurmë të çmuara në marrëdhëniet tona.


Kjo poezi nuk është vetëm një elegji për një njeri të ndjerë, por edhe një dëshmi e lidhjeve njerëzore dhe kulturore që tejkalojnë kufijtë gjeografikë dhe vazhdojnë të jetojnë në kujtesën e njerëzve.


Poezi mirënjohjeje dhe besnikërie


Nga Kosova në Egjipt


Në kujtim të ambasadorit dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf


Autor: Prof. dr. Beqir Ismaili


O Egjipt, nga Kosova vjen një poet,
Për shpirtin e një njeriu dërgon përshëndetje e respekt.


Abdulhadi, o njeri me virtyte të larta,
Me zemër të mirë dhe me vlera të çmuara.


Ti mbajte në zemër çështjen e Kosovës,
Dhe shpresën për drejtësi për popullin e saj.


Në fjalët e tua kishte respekt e fisnikëri,
Në qëndrimin tënd shfaqej njerëzi e mirësi.


Takimet tona mbeten në kujtesën time,
Si faqe të ndritshme të miqësisë dhe të jetës.


Bashkëpunimi ynë ishte urë lidhëse,
Mes kulturave, popujve dhe zemrave njerëzore.


Ti e vlerësove përpjekjen dhe përkushtimin,
Për të afruar Kosovën me Egjiptin mik.


Nuk ishte vetëm diplomacia që na bashkoi,
Por edhe respekti që zemrat tona ndërtoi.


Kosova nuk e harron atë që e nderoi,
As mikun që për çështjen e saj u interesua.


Sot je larg syve tanë, por jo nga kujtesa,
Sepse veprat e mira mbeten përtej kohës.


Emri yt do të jetojë në kujtimet tona,
Si simbol i respektit dhe i miqësisë së sinqertë.


Nga Kosova të dërgojmë fjalët e mirënjohjes,
Drejt Egjiptit, vendit të historisë dhe qytetërimit.


Zoti të mbuloftë me mëshirën e Tij,
Dhe të dhëntë paqe në amshim.


Analizë letrare e poezisë


1. Analiza e titullit


Titulli "Nga Kosova në Egjipt" mbart një domethënie të thellë simbolike dhe njerëzore. Ai nuk shpreh vetëm një lidhje gjeografike ndërmjet dy vendeve, por përfaqëson edhe një urë komunikimi kulturor, intelektual dhe diplomatik.


Kosova paraqitet si vendi prej nga buron mesazhi i mirënjohjes, ndërsa Egjipti si vendi që ruan kujtimin e personalitetit të nderuar. Kështu, titulli e shndërron poezinë në një mesazh besnikërie dhe vlerësimi që kapërcen kufijtë.


2. Analiza e strukturës poetike


Poezia ndërtohet mbi një strukturë të drejtpërdrejtë, ku vargjet ndjekin një rrjedhë emocionale dhe kuptimore. Ajo fillon me përshëndetjen drejtuar Egjiptit, vazhdon me përmendjen e personalitetit të ambasadorit dhe të marrëdhënieve njerëzore e profesionale me të, ndërsa përfundon me lutjen për mëshirë dhe paqe për shpirtin e tij.


Kjo strukturë krijon një zhvillim të natyrshëm: nga kujtimi personal te mirënjohja kolektive dhe, në fund, te lutja shpirtërore.


3. Analiza e figuracionit dhe e imazheve poetike


Në poezi përdoren shprehje me ngarkesë simbolike, si:



  • Ura lidhëse: simbolizon marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Egjiptit.

  • Zemrat njerëzore: përfaqësojnë respektin, dashurinë dhe miqësinë.

  • Faqet e ndritshme të kujtesës: simbolizojnë kujtimet e bukura që mbeten pas largimit të një njeriu.

  • Përtej kohës: shpreh idenë se veprat e mira nuk zhduken me kalimin e viteve.


Këto figura i japin poezisë një karakter emocional dhe simbolik, duke e bërë mesazhin e saj më të fuqishëm.


4. Dimensioni njerëzor dhe emocional


Një nga elementet më të rëndësishme të poezisë është dimensioni njerëzor. Autori nuk e paraqet ambasadorin vetëm nëpërmjet pozitës së tij diplomatike, por mbi të gjitha si njeri me virtyte, me ndjenja të mira dhe me respekt për të tjerët.


Vargjet që përmendin takimet dhe bashkëpunimin e përbashkët dëshmojnë se kjo mirënjohje buron nga një përvojë personale. Kështu, poezia fiton sinqeritet dhe autenticitet, sepse mbështetet në kujtime dhe marrëdhënie konkrete.


5. Dimensioni kombëtar dhe diplomatik


Poezia ka edhe një dimension të rëndësishëm kombëtar dhe diplomatik. Ajo pasqyron lidhjet ndërmjet Kosovës dhe Egjiptit, duke vënë në dukje rolin e diplomacisë në afrimin e popujve.


Përmendja e çështjes së Kosovës tregon se autori e konsideron ambasadorin një personalitet që e ka vlerësuar këtë çështje dhe ka treguar interes për popullin e Kosovës.


Në këtë mënyrë, poezia shndërrohet në një dëshmi letrare të rëndësisë së miqësisë dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.


6. Dimensioni shkencor dhe kulturor


Përtej aspektit diplomatik, poezia përcjell mesazhin se marrëdhëniet ndërmjet vendeve nuk ndërtohen vetëm përmes institucioneve zyrtare, por edhe përmes shkëmbimeve intelektuale, shkencore dhe kulturore.


Bashkëpunimi ndërmjet autorit dhe ambasadorit paraqitet si një shembull i komunikimit ndërmjet dy kulturave, ku respekti dhe mirëkuptimi bëhen baza e marrëdhënieve të qëndrueshme.


7. Gjuha, stili dhe ritmi poetik


Gjuha e poezisë është e qartë, e drejtpërdrejtë dhe emocionale. Ajo përdor fjalor që lidhet me mirënjohjen, miqësinë, respektin, kujtesën dhe lutjen.


Stili është elegjiak dhe përkujtimor, ndërsa toni mbetet i përmbajtur dhe dinjitoz. Vargjet synojnë të përcjellin ndjenjën e sinqertë dhe jo të krijojnë një zbukurim të tepruar gjuhësor.


Poezia ka një ritëm të lirë dhe nuk pretendon të ndjekë në mënyrë të rreptë një metër të caktuar klasik. Për këtë arsye, ajo duhet konsideruar si një krijim poetik përkujtimor, ku rëndësia kryesore i jepet mesazhit dhe ndjenjës.


8. Dimensioni fetar dhe shpirtëror


Përfundimi i poezisë merr karakter lutës dhe shpirtëror. Kërkesa drejtuar Zotit për mëshirë dhe paqe për shpirtin e të ndjerit shpreh respektin e autorit për jetën dhe kujtimin e tij.


Ky dimension i jep poezisë një mbyllje të qetë dhe dinjitoze, duke e lidhur kujtimin njerëzor me shpresën për mëshirën hyjnore.


Rëndësia dhe domethënia e poezisë në fusha të ndryshme



Nga analiza e kësaj poezie mund të nxirren disa përfundime të rëndësishme:


1. Poezia përbën një shprehje të sinqertë të mirënjohjes së autorit ndaj ambasadorit të ndjerë dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf.


2. Ajo dëshmon se marrëdhëniet njerëzore dhe intelektuale mund të krijojnë lidhje të qëndrueshme ndërmjet popujve, përtej kufijve gjeografikë dhe politikë.


3. Kujtimi i ambasadorit lidhet me vlerësimin e tij për Kosovën dhe me interesimin për forcimin e marrëdhënieve kulturore ndërmjet Kosovës dhe Egjiptit.


4. Poezia e shndërron përvojën personale të autorit në një mesazh më të gjerë miqësie, respekti dhe bashkëpunimi ndërkombëtar.


5. Dimensioni letrar, diplomatik, kulturor dhe shpirtëror e bën këtë krijim një pjesë me rëndësi në dokumentimin e marrëdhënieve njerëzore ndërmjet Kosovës dhe Egjiptit.


6. Poezia përcjell një mesazh të qëndrueshëm: veprat e mira dhe kujtimi i njerëzve që kontribuojnë për afrimin e popujve mbeten të gjalla edhe pas largimit të tyre nga kjo jetë.


Së gjashti: Përmbyllje e kapitullit


Më në fund, mund të themi se përkujtimi i ambasadorit dr. Abdulhadi bin Hasenejn Mekhluf përmes kësaj poezie përbën një shprehje të besnikërisë dhe të mirënjohjes njerëzore nga Kosova drejt Egjiptit.


Marrëdhënia e autorit me ambasadorin nuk ishte thjesht një marrëdhënie formale, por një lidhje e ndërtuar mbi respektin, komunikimin dhe bashkëpunimin në fusha me rëndësi për të dy popujt. Për këtë arsye, kujtimi i tij zë një vend të veçantë në historinë personale dhe intelektuale të autorit.


Kjo poezi synon të ruajë kujtimin e një personaliteti që vlerësoi lidhjet ndërmjet Kosovës dhe Egjiptit dhe të përcjellë te brezat e ardhshëm mesazhin se miqësia, respekti dhe mirënjohja janë vlera që nuk humbasin me kalimin e kohës.


Një mesazh mirënjohjeje nga Kosova për Egjiptin


Nëpërmjet këtij kapitulli, i dërgoj popullit mik egjiptian dhe familjes së ambasadorit të ndjerë shprehjen time më të sinqertë të respektit dhe të ngushëllimeve.


Lutem që Zoti ta mëshirojë ambasadorin dr. Abdulhadi Hasenejn Mekhluf, ta falë dhe ta shpërblejë për të gjitha veprat e tij të mira.


Kujtimi i tij do të mbetet i gjallë në zemrat e atyre që e njohën, bashkëpunuan me të dhe vlerësuan kontributin e tij njerëzor e diplomatik.


Burimet dhe referencat e studimit


1. Studimi "Ambasadori Abdulhadi Mekhluf, ish-zëvendësndihmës i ministrit të Jashtëm", nga studiuesi Hussein El-Sayed, revista "Misr al-Haditha", numri i njëmbëdhjetë, Qendra e Historisë së Egjiptit Bashkëkohor, Dar al-Kutub wa al-Watha'iq al-Qawmiyya, 2012.


2. Dëshmia e Ambasadorit Abdulhadi Mekhluf në programin "Dëshmitar i epokës", kanali Al Jazeera.


3. Kujtimet e ish-ministrit të Jashtëm Ahmed Abul Geit: "Shahadati" dhe "Shahid ala al-Harb wa al-Salam".


4. Portali elektronik i Al-Azharit (Këshilli i Dijetarëve të Mëdhenj) - biografitë e familjes Mekhluf.


5. Artikulli "Diplomatët, bijtë e shejhëve" - studime të historisë sociale.


6. Dokumentet zyrtare të Ministrisë së Jashtme egjiptiane dhe këshilltarit të Sigurisë Kombëtare (1973-1974).


7. Beqir Ismaili, Shkëlqesia e Tij Sheikh/ Hasenejn Makhluf, Myfti i Egjiptit dhe jeta e tij shkencore.


Artikulli i kaluar
Tefsiri filozofik
Nuk ka artikull pas ketij.